Manuel I Szczęśliwy

Manuel I Szczęśliwy
	Król Portugalii
Okres	od 1495; do 13 grudnia 1521
Poprzednik	Jan II Doskonały
Następca	Jan III Aviz
	Dane biograficzne
Dynastia	Aviz
Data i miejsce urodzenia	31 maja 1469 ; Alcochete
Data i miejsce śmierci	13 grudnia 1521 ; Lizbona
Miejsce spoczynku	Klasztor Hieronimitów
Ojciec	Ferdynand Aviz
Matka	Beatrycze Portugalska
Żona	Izabela z Asturii; od 1497; do 23 sierpnia 1498
Dzieci	Michał da Paz
Żona	Maria Aragońska; od 30 października 1500; do 7 marca 1517
Dzieci	Jan III; Izabela; Beatrycze; Ludwik; Ferdynand; Alfons; Maria; Henryk; Edward; Antoni
Żona	Eleonora Austriacka
Dzieci	Carlos; Maria
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Manuel I Szczęśliwy lub Wielki (inne formy imienia: Emanuel lub Manoel, ur. 31 maja 1469 w Alcochete, zm. 13 grudnia 1521 w Lizbonie^[1]) – król portugalski od 1495 r. do dnia swojej śmierci.

Urodził się w Alcochete jako syn Beatrycze, księżniczki Beja i Ferdynanda, księcia Viseu. Jako wnuk króla Edwarda I zastąpił na tronie swego kuzyna, Jana II. Jego rodzona siostra Eleonora de Viseu była żoną Jana II.

Sytuacja wewnętrzna i reformy w Portugalii

Na Kortezach w Montemor-o-Novo na początku swoich rządów Manuel pozwolił rodzinie zamordowanego księcia Braganzy wrócić do kraju. Nadał jego najstarszemu synowi wszystkie dobra odebrane przez króla Portugalii Jana II^[2].

Król planował wysłanie ekspedycji liczącej 26 tys. żołnierzy do Afryki, jednak spotkał się z oporem rady królewskiej i królowej Portugalii – Marii Aragońskiej. Władca Portugalii wysłał pomoc liczącą 30 statków i karawel do Republiki Weneckiej, by wspomóc ją w wojnie z Imperium Osmańskim^[3]. Podczas Kortezów, która miała zatwierdzić drugiego syna Manuela – Jana na jego następcę, król poprosił arystokrację o pieniądze na utrzymanie portugalskich posiadłości w Afryce. Z powodu ówczesnej biedy panującej w społeczeństwie Portugalii spowodowanej nieurodzajem w 1503 r. oraz trzęsieniami ziemi, przyznano władcy na ten cel 500 tys. cruzados^[4].

W 1505 r. Manuel zarządził reformę prawa i dawnych zarządzeń oraz nakazał sporządzenie wykazów czynszów wszystkich kaplic, szpitali, przytułków i instytucji. Przeprowadził dochodzenie w celu sprawdzenia rzetelności składanych oświadczeń. Rejestry te miały zostać włączone do ksiąg gruntowych (terriers) wszystkich posiadłości i płatności feudalnych (foros). Każda z nich miała posiadać te dane zapisane w dwóch księgach: jedną do przechowywania w tychże domach i kaplicach, a drugą w królewskim archiwum Torre do Tombo. Kodeks wydrukowano w 1514 r., a ostatecznie poprawiony i ukończony tekst został wydany w 1521 r^[5].

Korzystając z bogactwa, Manuel wybudował wiele budynków królewskich (w tzw. stylu manuelińskim) i sprowadził na swój dwór uczonych i artystów. Ustanowił też szereg praw mających na celu zwiększenie władzy króla i szlachty. Wydał również zbiór praw nazywanych Ordynacjami Manuelińskimi. Sponsorował misjonarzy (takich jak np. Francisco Alvarez) oraz wspierał budowę klasztorów i kościołów^{[potrzebny przypis]}.

Polityka wobec Żydów

Zobacz też: Pogrom w Lizbonie

Manuel I prześladował Żydów portugalskich, wydalając ich z kraju lub siłą zmuszając do przyjęcia Katolicyzmu. W Niedzielę Wielkanocną 1496 r. Manuel rozkazał zabranie rodzinom Żydowskim wszystkich dzieci poniżej 14 roku życia^[6]. Za jego panowania doszło również do masakry Żydów w Lizbonie w 1506 roku.

Ekspansja Portugalii

Zobacz też: Imperium portugalskie

Podboje w Maroku

Portugalczycy za czasów Manuela I kontynuowali podboje w Maroku. Około 1505 roku wykorzystali konflikt pomiędzy Maurami w mieście Safi. Z powodu braku przygotowania i chaosu wśród szeregów Arabów, byli oni zmuszeni do wycofania się z miasta. W 1508 r. Maurowie musieli ostatecznie wydaleni z miasta, a samo miasto zostało nową posiadłością Portugalii w Afryce Północnej^[7].

Nowe odkrycia geograficzne

Manuel I sfinansował ekspedycję Vasco Da Gamy, podczas której dotarł 17 maja 1498 r. do Kalikutu na Półwyspie Indyjskim^[8]. W Marcu 1500 r. wyruszyła ekspedycja Pedra Alvareza Cabrala w celu ustanowienia portugalskiego dominium w Indiach, podczas której odkryto wybrzeża Brazylii^[9]. W 1502 r. II ekspedycja Vasca Da Gamy wyruszyła do Indii. 18 października 1502 r. wyprawa dotarła do Kannuru^[10]. Władca także finansował ekspedycje Gaspara Corte-Reala, czy Francisca de Almeidy^[11].

W 1506 r. wyruszyła ekspedycja pod dowództwem Tristão da Cunhy. Dotarła do Malabaru, by wspomóc oblężonych Portugalczyków w Kannurze. W 1507 r. Manuel wysłał flotę 14 statków, których celem było znalezienie fortecy w Mozambiku. W 1508 r. wypłynęła wyprawa 16 statków pod dowództwem Diogo Lopeza de Sequeira, których celem było dotarcie do Malakki. Początkowo został dobrze przyjęty przez tubylców, jednak ich nastawienie zmieniło się pod wpływem arabskich kupców, którzy byli wrogo nastawieni do Portugalczyków. Pod wpływem spisków tubylców i arabskich kupców ekspedycja była zmuszona wrócić do Lizbony w 1510 r^[12].

Podboje Afonsa de Albuquerque

Zobacz też: Afonso de Albuquerque

10 sierpnia 1507 r. Afonso de Albuquerque wypłynął z Sokotry w stronę Zatoki Perskiej w celu zdobycia zapasów. W Melinde wpuszczono na pokład arabskich przewodników, którzy bardzo dobrze znali wybrzeża Zatoki Perskiej. Kiedy ekspedycja dotarła do Maskatu, Arabowie próbowali podjąć z nimi negocjacje. Jednak gdy posiłki dotarły, Arabowie ostrzelali statki Portugalczyków. Mimo sprzeciwu kapitanów, za decyzją Afonsa, zdobyto i złupiono miasto^[13].

Kiedy flota portugalska dotarła do Ormuzu, Afonso zażądał od jego władcy podporządkowania się królowi Manuelowi. Gdy ten zaczął grać na zwłokę, Albuquerque wydał rozkaz do ataku. W wyniku walk morskich zatopiono 2 arabskie statki, a flota galer została zdziesiątkowana. Władca Ormuzu, widząc straty jakie poniósł, przystąpił do rozmów pokojowych z Portugalczykami. Wynegocjowano 15 tys. kserofinów rocznie wypłacanych w złocie dla Portugalii oraz kolejnych 5 tys. jednorazowo na wydatki związane z flotą^[14].

W 1510 roku, po walkach w Ormuzie, flota wyruszyła w stronę Indii. Mimo sprzeciwu admirałów, Afonso zaatakował i zdobył Goę, przy czym zamordował zamieszkujących tam Arabów. Po opanowaniu miasta przez Portugalczyków, stało się ono stolicą Indii Portugalskich. 1 maja 1511 r. zdobył i ograbił Malakkę. Na początku 1513 r. ekspedycja wszczęła nieudany atak na Aden, gdyż Arabowie zaciekle bronili tego terenu. Ostatnią zdobyczą Afonsa przed swoją śmiercią był Ormuz, który zdobyto w 1515 r^[15].

Sukcesja i rodzina

Izabela z Asturii

Pierwsza żona Manuela oraz najstarsza córka Ferdynanda Aragońskiego i Izabeli Kastylijskiej – Izabela z Asturii zmarła w Saragossie podczas porodu swojego jedynego dziecka, Michała w 1498 r^[16].

Po powrocie Michała z Saragossy we wrześniu 1498 r. został on ogłoszony następcą na tronach Portugalii, Kastylii-León, Aragonii i Sycylii. By zatwierdzić ten wybór, król zwołał Kortezów w 1499 r. Arystokracja zażądała, by wszystkie urzędy związane z finansami i sądownictwem w państwach rządzonych przez Michała mogły być przyznawane wyłącznie Portugalczykom, na co Manuel wyraził zgodę^[16].

Maria Aragońska i Eleonora Austriacka

30 października 1500 r. w Alcácer do Sal Manuel poślubił Marię Aragońską, siostrę swojej pierwszej żony oraz córkę władców Kastylii i Aragonii – Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego. Powodem mariażu była śmierć następcy Manuela – Michała 19 lipca 1500 roku w Grenadzie, a tym samym brak następcy tronu w Portugalii^[17].

Maria urodziła Manuelowi dziesięcioro dzieci:

6 czerwca 1502 r. urodził się pierwszy syn Marii i Manuela – Jan, następca Manuela i następny król Portugalii^[18],
24 października 1503 r. urodziła się Izabela – żona cesarza rzymskiego, Karola V Habsburga^[18],
31 grudnia 1504 r. urodziła się Beatrycze – księżna Sabaudii poprzez ślub z Karolem III Dobrym^[18],
3 marca 1506 r. urodził się Ludwik – książę Beja^[18],
5 czerwca 1507 r. urodził się Ferdynand – książę Guarda, mąż hrabiny Marialvy, Guiomary Coutinho^[18],
23 kwietnia 1509 r. urodził się Afonso – biskup Evory i arcybiskup Lizbony, kardynał^[18],
W 1511 narodziła się infantka Maria, zmarła dwa lata później,
31 stycznia 1512 r. urodził się Henryk – kardynał i król Portugalii^[18],
7 września 1515 r. urodził się Edward – książę Guimarães, mąż córki Jana, księcia Braganzy – Izabeli^[18],
9 września 1516 r. urodził się Antoni, zmarł krótko po porodzie^[18].

Po śmierci Marii 10 marca 1517 r. Manuel ożenił się z Eleonorą Austriacką – córką Filipa I Pięknego i Joanny Szalonej^[19]. Z tego małżeństwa urodziło się dwoje dzieci:

18 lutego 1520 r. urodził sie Carlos, zmarł w tym samym roku^[20],
8 czerwca 1521 r. urodziła się Maria – księżna Viseu^[20].

Śmierć

Manuel zmarł 13 grudnia 1521 w Lizbonie. Jego grób znajduje się w klasztorze Hieronimitów w Lizbonie. Jego następcą został jego syn – Jan, który przybrał tytuł Jana III.