Marcin Kromer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marcin Kromer
biskup
Marcin Kromer
Herb Marcin Kromer
Data i miejsce urodzenia 11 listopada 1512
Biecz
Data i miejsce śmierci 5 marca 1589
Lidzbark Warmiński
Biskup koadiutor warmiński
Okres sprawowania 1570–1579
Biskup warmiński
Okres sprawowania 1579–1589
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 1579
Sakra biskupia 1579
Medal Lidzbark Warmiński - miasto mężów znakomitych z wizerunkiem m.in. Marcina Kromera (proj. J. Gosławski, 1958)

Marcin Kromer herbu Kromer (ur. 11 listopada 1512 w Bieczu, zm. 23 marca 1589 w Lidzbarku Warmińskim) – humanista, historyk i pisarz okresu renesansu, teoretyk muzyki, dyplomata; od 1579 biskup warmiński, jeden z przywódców polskiej kontrreformacji, pisał po polsku i po łacinie[1], sekretarz króla Zygmunta I Starego od 1544 roku[2], przedstawiciel dyplomatyczny Rzeczypospolitej w Państwie Kościelnym w 1548 roku[3].

Życiorys[edytuj]

Marcin Kromer urodził się w 1512 roku w Bieczu, w rodzinie mieszczańskiej, ojciec był mieszczaninem, matka szlachcianką. Ukończył szkołę parafialną w Bieczu, a następnie studiował w Akademii Krakowskiej (1528-1530). Po uzyskaniu tytułu bakałarza pozostał w Krakowie. W latach 1533-1537 pracował w kancelarii królewskiej. W latach 1537-1539 studiował we Włoszech: w Padwie i Bolonii. W roku 1540 wrócił do Polski jako doktor obojga praw, by zostać sekretarzem arcybiskupa krakowskiego Piotra Gamrata. W 1542 roku przyjął święcenia kapłańskie. W latach 1543 i 1544 pełnił funkcję posła arcybiskupa do Rzymu, w 1544 roku otrzymał kanonię krakowską.

W 1544 roku został sekretarzem królewskim Zygmunta I Starego i bliskim współpracownikiem podkanclerzego (i późniejszego kanclerza wielkiego koronnego) Samuela Maciejowskiego. Zajmował się sprawami pruskimi i jako znawca tej prowincji otrzymał w 1551 roku kanonię warmińską. W 1552 roku za prace historyczne o Polsce otrzymał od króla nobilitację. W latach 1558-1564 był stałym posłem na dworze cesarza. W 1570 roku został mianowany koadiutorem biskupstwa warmińskiego zastępując kardynała Stanisława Hozjusza. W 1579 roku został biskupem diecezji warmińskiej, na jego zlecenie wykonane zostały pierwsze mapy Warmii. W dniu 18 marca 1583 roku zatwierdził pierwszą regułę Zgromadzeniu św. Katarzyny w Braniewie, którego założycielką była bł. Regina Protmann. Powiększył zbiory biblioteki biskupiej, m.in. o rękopis Galla Anonima, ufundował też epitafium Mikołajowi Kopernikowi.

Zmarł 23 marca 1589 roku w Lidzbarku Warmińskim.

Dzieła[edytuj]

Po łacinie[edytuj]

  • Musicae elementa (Kraków, 1532, wyd. Hieronim Wietor) - traktat dedykowany Mikołajowi Lutomirskiemu, do naszych czasów dotrwał tylko początek fragmentu De plana musica liber prior.
  • De musica figurata liber posterior (Kraków, 1534, 1539 także u Wietora), razem z Opusculum musices noviter congestum Sebastiana z Felsztyna.
  • Martini Cromeri Sermo de tuenda dignitate sacerdotii, Petricoviae in Synodo habitus, Kraków, 1542,
  • De origine et rebus gestis Polonorum libri XXX (O pochodzeniu i czynach Polaków ksiąg trzydzieści znane także jako O sprawach, dziejach i wszystkich innych potocznościach koronnych polskich, przekład polski w 1611) wydana po raz pierwszy w 1555 roku w Bazylei.
  • Polonia sive de situ, populis, moribus, magistratibus et re publica regni Polonici libri duo (znane jako Opis Polski albo Polska, przekład polski Polska, czyli o położeniu, obyczajach, urzędach Rzeczypospolitej Królestwa Polskiego Władysława Syrokomli w 1853) - pierwsze autoryzowane wydanie w 1577 roku.
  • Catecheses sive Institutiones duodecim de septem Sacramentis & sacrificio Missae & de funebribus exequiis : ad utilitatem parochorum & aliorum Sacerdotum, in Polonicam Germanicamque linguam conversae Kraków, 1570,
  • Oratio Martini Cromeri in funere optimi & maximi principis, Sigismundi, eius nominis primi Polonorum, Lituanorum, Russorum, Prussorum, & Masoviorum Regis, etc., Kraków, 1548,

Po polsku[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

Przypisy

  1. Zdzisław Libera,Jadwiga Pietrusiewiczowa,Jadwiga Rytel. Od średniowiecza do oświecenia. t. I, 1989. s. 76.
  2. Andrzej Wyczański, Między kulturą a polityką. Sekretarze Zygmunta Starego 1506-1548, Warszawa 1990, s. 256.
  3. Rocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938, Warszawa 1938, s. 143.
  4. Marcin Kromer - Historyja prawdziwa o przygodzie żałosnej książęcia finlandzkiego Jana i królewny polskiej Katarzyny, oprac. Janusz Małłek, wyd. Pojezierze - Olsztyn 1983,​ISBN 83-7002-118-2