Marek Antoni Nowicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marek Antoni Nowicki
Data i miejsce urodzenia 5 marca 1953
Siemiatycze
Zawód adwokat, działacz społeczny
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Ten artykuł dotyczy prezesa HFPC (2003–2008). Zobacz też: pierwszy prezes HFPC Marek Nowicki oraz inne osoby o tym nazwisku.

Marek Antoni Nowicki (ur. 5 marca 1953 w Siemiatyczach) – polski adwokat, ekspert, publicysta, promotor praw człowieka.

Życiorys[edytuj]

W 1975 ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.

Działalność opozycyjna[edytuj]

Jako urzędujący prokurator (Prokuratura Rejonowa Warszawa Praga–Północ) w styczniu 1981 został członkiem NSZZ "Solidarność" i podjął współpracę z Komisją Interwencji i Mediacji Regionu Mazowsze i Komisją Koordynacyjną NSZZ "Solidarność" Pracowników Prokuratury. 1 października 1981 został doradcą prawnym w Biurze Interwencji Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego NSZZ Rolników Indywidualnych "Solidarność". W 1982 po wprowadzeniu stanu wojennego, prowadził podziemną działalność opozycyjną jako współpracownik zdelegalizowanych struktur „Solidarności”. Uczestnik prac Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności[1]. Pisał komentarze w prasie drugiego obiegu, głównie w piśmie "KOS". Był jednym z współzałożycieli Komitetu Helsińskiego i współautorem wszystkich jego raportów wydanych w podziemiu, w tym raportu o łamaniu praw człowieka w PRL w okresie stanu wojennego przygotowanego w 1983 na Konferencję KBWE w Madrycie. Był doradcą prawnym Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego podczas najdłuższego w historii PRL robotniczego protestu – trwającego od 15 sierpnia do 3 września 1988 r. strajku okupacyjnego w kopalni „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu Zdroju. W grudniu 1988 został zaproszony do Nowego Jorku, jako jeden z kilkunastu monitorujących przestrzeganie praw człowieka z różnych stron świata, na obchody 10-lecia organizacji Human Rights Watch. Reprezentował tam polski ruch praw człowieka.

Z ramienia NSZZ "Solidarność" brał udział w negocjacjach, które doprowadziły do zakończenia 16 marca 1989 strajku okupacyjnego komunikacji miejskiej w Płocku. Doradzał komitetom organizacyjnym NSZZ "Solidarność" m.in. Huty Katowice. W 1989 wspólnie z prof. Janem Rosnerem i prof. Pawłem Czartoryskim, był autorem tez do dyskusji podzespołu ds. górnictwa „Okrągłego Stołu”. Brał również udział w pracach przygotowawczych podzespołu ds. prawa i sądownictwa. Od jesieni 1988 był doradcą NSZZ "Solidarność" Regionów Śląsko–Dąbrowskiego i Mazowsza.

Do 1987, z powodu jego działalności opozycyjnej, władze PRL odmawiały mu uprawnień adwokackich.

Działalność po 1989 roku[edytuj]

W 1989 był współzałożycielem działającej już legalnie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Polsce, następnie przez wiele lat jej wiceprezesem, a w latach 2003–2008 – prezesem. W 2012 został przewodniczącym Rady Fundacji. W latach 1990-1993 członek władz Międzynarodowej Helsińskiej Federacji Praw Człowieka z siedzibą w Wiedniu (w latach 1991-1993 pełnił obowiązki jej prezydenta).

W 1991 był stypendystą Fundacji Kościuszkowskiej, visiting fellow w Human Rights Program Uniwersytetu Harvarda w USA.

W latach 1989-1991 był członkiem redakcji „Tygodnika Solidarność”, później regularnie pisał w „Rzeczpospolitej” oraz m.in. w „Tygodniku Powszechnym”, „Prawie i Życiu”, gazecie „Nowy Świat”, „Gazecie Prawnej”. Współpracuje z gazetą lokalną „Tygodnik Podlaski – Głos Siemiatycz”.

Uczestniczył w działaniach Rady Europy na rzecz przestrzegania praw człowieka w wielu konfliktach, które wybuchły na Starym Kontynencie w latach 90. XX wieku. Oceniał w imieniu Rady Europy stan przygotowań do członkostwa tej organizacji i przyjęcia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez takie państwa, jak Federacja Rosyjska, Gruzja, Mołdawia i Azerbejdżan. Jest ekspertem Rady Europy, Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo (tzw. Komisja Wenecka)i Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE).

W latach 1990-1992 współtworzył (z prof. Andrzejem Rzeplińskim i Markiem Nowickim) Kartę Praw i Wolności do polskiej konstytucji.

W 1990 założył Komisję Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej i przez dziesięć lat był jej przewodniczącym. W okresie 1995-1998 był członkiem Naczelnej Rady Adwokackiej. Od 1990 r. jest członkiem Komitetu Redakcyjnego pisma Adwokatury „Palestra”. Do 2013 był członkiem Rady Naukowej Ośrodka Badawczego Adwokatury.

W 1990 był jednym z założycieli Polskiej Sekcji Międzynarodowej Komisji Prawników (International Commission of Jurists – ICJ) i przez pewien czas członkiem jej zarządu i wiceprzewodniczącym.

W latach 1993-1999 był sędzią w Europejskiej Komisji Praw Człowieka w Strasburgu (1997-1998, wiceprzewodniczący jednej z dwóch izb Komisji).

10 lipca 2000 został mianowany przez ONZ, na propozycję OBWE, Międzynarodowym Rzecznikiem Praw Obywatelskich (International Ombudsperson) w Kosowie. Pełnił tę funkcję do końca 2005.

Trzykrotnie, w latach 1998, 2002 i 2009, był jednym z trzech polskich kandydatów do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W latach 2003-2006 był powołanym przez Komisję Europejską członkiem z ramienia Polski Sieci Niezależnych Ekspertów Unii Europejskiej ds. Praw Podstawowych.

W 2005 był jednym z trzech kandydatów przedstawionych przez Komitet Ministrów Zgromadzeniu Parlamentarnemu Rady Europy do wyboru Komisarza Praw Człowieka (w wyborach otrzymał drugą liczbę głosów z niewielką stratą do wybranego komisarza – Thomasa Hammarberga).

W styczniu 2007 z nominacji prezesa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka został powołany przez ONZ w skład trzyosobowej Komisji Doradczej ds. Praw Człowieka w Kosowie (UNMIK Human Rights Advisory Panel), w której orzekał do końca jej istnienia, a więc do czerwca 2016. Od początku jej działalności był jej przewodniczącym.

W październiku 2008 został powołany do Kapituły Nagrody Praw Człowieka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, a w lipcu 2013 do Kapituły nowej, zastępującej ją, Nagrody Praw Człowieka im. Vaclava Havla.

Autor wielu książek i artykułów o prawach człowieka publikowanych w Polsce i zagranicą, w tym m.in. komentarza do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka pt.: "Wokół Konwencji Europejskiej".mającego dotychczas siedem wydań drukowanych (ostatnie w kwietniu 2017) i jedno wyłącznie eletroniczne (w 2015), z których dwa zostały opublikowane również w języku albańskim. W latach 2007-2013 wykładał w Collegium Civitas w Warszawie, a w latach 2014 i 2105 w Krajowej Szkole Administracji Publicznej (KSAP).

Order i nagrody[edytuj]

W 1984 otrzymał nagrodę Polcul Foundation (z siedzibą w Australii) za wyjątkowy wkład w rozwój niezależnej kultury polskiej; w 1992 nagrodę Fundacji Krzyżanowskiego (USA) za promocję praw człowieka; w 1995 r. został odznaczony przez Naczelną Radę Adwokacką odznaką "Adwokatura Zasłużonym"; w 2008 r. otrzymał doroczną nagrodę "Złotego Paragrafu" przyznaną przez redakcję "Gazety Prawnej" za publikacje promujące prawa człowieka; otrzymał również nagrodę imienia Edwarda E. Wende “Salus Rei Publicae Suprema Lex Esto" za rok 2008 za wybitne zasługi dla obrony praw człowieka i umacniania demokracji. W 2014 r. wyróżniony przez Stowarzyszenie "Pamięć Jastrzębska" honorowym certyfikatem "Człowieka Wolności i Niepodległości" za "udział i zaangażowanie w walkę o wolną Rzeczpospolitą Polską i budowanie demokratycznej Ojczyzny".

9 kwietnia 2009 r. został przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[2] "za wybitne zasługi w kształtowaniu państwa prawa, a w szczególności za działalność na rzecz zachowania praworządności w czasach PRL".

Przypisy

  1. Kazimierz Barczyk, Stanisław Grodziski, Stefan Grzybowski: Obywatelskie Inicjatywy Ustawodawcze Solidarności 1980-1990. Warszawa: Kancelaria Sejmu, 2001. ISBN 83-7059-503-0.
  2. M.P. z 2009 r. Nr 39, poz. 613