Marek Nowakowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marek Nowakowski
Ilustracja
Marek Nowakowski (2012)
Data i miejsce urodzenia 2 kwietnia 1935
Warszawa
Data i miejsce śmierci 16 maja 2014
Warszawa
Narodowość polska
Język polski
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła
  • Benek Kwiaciarz
  • Książę Nocy
  • Raport o stanie wojennym
  • Powidoki
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Nagrody
  • Nagroda Fundacji im. Kościelskich: 1968

Marek Nowakowski (ur. 2 kwietnia 1935[1] w Warszawie, zm. 16 maja 2014[2] tamże) – polski pisarz, przedstawiciel małego realizmu, publicysta, scenarzysta.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wychowywał się w podwarszawskich Włochach (od 1951 dzielnica Warszawy). Uczęszczał do Szkoły Powszechnej nr 1 im. I Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego przy ulicy Parkowej 22 (obecnie SP nr 94 przy ul. Cietrzewia 22), której kierownikiem był jego ojciec, Antoni Nowakowski. Przerwał naukę w szkole średniej, po czym pracował na lotnisku Okęcie, w strukturach Związku Młodzieży Polskiej, a następnie jako górnik dołowy w kopalni Rybnickiego Zjednoczenia Węglowego[3]. W młodości dwukrotnie skazany został na karę więzienia, w którym spędził kilkanaście miesięcy[3]. W latach 1953–1958 studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, lecz nie uzyskał tytułu magistra[4].

Debiutował w 1957 roku ogłoszonym na łamach „Nowej Kultury” opowiadaniem Kwadratowy[3].

Był uczestnikiem protestów przeciwko wprowadzeniu w 1976 zmian do Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Aresztowany w 1984[5].

Współzakładał podziemne pismo literackie „Zapis” (1977), był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

W 2005 wchodził w skład honorowego komitetu wyborczego kandydata na Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, a w 2010 Jarosława Kaczyńskiego[6]

Był publicystą „Gazety Polskiej[7].

Mieszkał w Warszawie. Jest ojcem aktorki i tancerki Idy Nowakowskiej[8].

23 maja 2014 został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[9].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jako literat jest zaliczany do tzw. pokolenia „Współczesności”. W swojej twórczości zajmował się oficjalnie przemilczanymi obszarami życia, ludźmi z tzw. marginesu społecznego i z peryferii wielkomiejskich. Bohaterowie wielu jego utworów to ludzie skłóceni z prawem. Wydał m.in. zbiory opowiadań: Ten stary złodziej (1958), Benek Kwiaciarz (1961), Silna gorączka (1963), Zapis (1965), Mizerykordia (1971), Książę Nocy (1978). Był też autorem Raportu o stanie wojennym (cz. 1 1982, cz. 2 1983) i trzech zbiorów wspomnień o życiu w dawnej Warszawie Powidoki (1995, 1996, 1998).

W latach 90. wydał kilka książek w satyryczny sposób ukazujących rzeczywistość społeczną Polski z okresu transformacji ustrojowej: Homo Polonicus (1992), Grecki bożek (1993). W 2005 napisał książkę Nekropolis, w której wracał do Warszawy z lat swojej młodości, dając obraz ówczesnego życia literackiego stolicy. W (2009) roku nakładem wydawnictwa Świat Książki ukazała się książka Syjoniści do Syjamu, będąca zbiorem krótkich opowiadań i impresji ukazujących absurdy PRL.[10]

Był autorem scenariuszy do filmów: Meta (1971), Przystań (1971) i Siedem czerwonych róż, czyli Benek Kwiaciarz o sobie i o innych (1973). Na podstawie jego opowiadania powstał film: Gonitwa (1971).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

23 września 2006 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Marek Nowakowski (w środku), Wojciech Soporek (z lewej) i Kazimierz Górski w „Zielonym barku”, opisanym w opowiadaniu Victoria w tomie Nekropolis 2, Hotel „Victoria”, Warszawa 1985
Grób Marka Nowakowskiego w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie, w dniu pogrzebu 23 maja 2014
  • Ten stary złodziej, 1958; wznowienie w zbiorze: Ten stary złodziej. Benek Kwiaciarz, Iskry, Warszawa 2012, ​ISBN 978-83-244-0207-6​.
  • Benek Kwiaciarz, Czytelnik, Warszawa 1961; wznowienie w zbiorze: Ten stary złodziej. Benek Kwiaciarz, Iskry, Warszawa 2012, ​ISBN 978-83-244-0207-6​.
  • Silna gorączka, Czytelnik, Warszawa 1963
  • Trampolina, Czytelnik, Warszawa 1964
  • Zapis, PIW, Warszawa 1965
  • Marynarska ballada, Czytelnik, Warszawa 1966
  • Gonitwa, Czytelnik, Warszawa 1967
  • Robaki, PIW, Warszawa 1968
  • Opowiadania wybrane, Czytelnik, Warszawa 1969
  • Mizerykordia, Czytelnik, Warszawa 1971
  • Przystań, Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1972
  • Układ zamknięty, PIW, Warszawa 1972
  • Śmierć żółwia, Czytelnik, Warszawa 1973
  • Gdzie jest droga na Walne?, PIW, Warszawa 1974
  • Sielanka. Wybór opowiadań, PIW, Warszawa 1974
  • Wesele raz jeszcze, PIW, 1974
  • Dziewczyna i Carino, RTZ, 1978
  • Książę Nocy, PIW, Warszawa 1978
  • Chłopiec z gołębiem na głowie, PIW, Warszawa 1979
  • Lepszy, Nasza Księgarnia, Warszawa 1979
  • Opowieść o kocie Gacku (1982), Towarzystwo Przyjaciół Legionowa, 2000, ​ISBN 83-901789-8-2​.
  • Raport o stanie wojennym, Nowa, 1982 (wyd. poza oficjalnym obiegiem); wznowienie w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: „Kanon literatury podziemnej” ​ISBN 978-83-7233-199-1​.
  • Zakon kawalerów mazowieckich, Krąg, 1982 (wyd. poza oficjalnym obiegiem)
  • Notatki z codzienności, Nowa, 1983 (wyd. poza oficjalnym obiegiem); wznowienie w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: „Kanon literatury podziemnej” ​ISBN 978-83-7233-199-1​.
  • Dwa dni z Aniołem, Paryż Instytut Literacki, 1984, Kantor Wydawniczy SAWW, 1990
  • Wilki podchodzą ze wszystkich stron (1985), PIW, 1990
  • Grisza, ja tiebie skażu (1986), SAWW, 1990
  • Karnawał i post, Nowa, Warszawa 1989
  • Portret artysty z czasu dojrzałości, Iskry, Warszawa 1989
  • Kto to zrobił?, Alfa, 1990
  • Raport o stanie wojennym (1982-1984), Versus, 1990
  • Homo Polonicus, Wydawnictwo Pomost, 1992
  • Grecki bożek, Alfa, Warszawa 1993
  • Od Benka Kwiaciarza do Księcia Nocy, Wydawnictwo Literackie, Warszawa 1993
  • Notatki z codzienności (grudzień 1982-lipiec 1983), Czytelnik, Warszawa 1993
  • Honolulu, Iskry, Warszawa 1994
  • Powidoki, Alfa-Wero Warszawa 1995
  • Powidoki. Chłopcy z tamtych lat, Alfa, Warszawa 1995
  • Powidoki 2. Wspomnij ten domek na Gęsiówce…, Alfa, Warszawa 1996
  • Tapeta, Świat Książki, Warszawa 1996
  • Fortuna liliputa, Alfa, 1997
  • Strzały w motelu „George”, czyli Skarb Krwawego Barona, Most, 1997
  • Hades, UMCS, Lublin 1998
  • Powidoki 3. Warszawiak pilnie poszukiwany!, Alfa-Wero, 1998
  • Reda, ABC, 1998
  • Prawo prerii, ABC Future, 1999
  • Rajski ptak i inne opowiadania, Twój Styl, Warszawa 2000
  • Empire, Twój Styl, seria „Wielki wóz”, Warszawa 2001
  • Mój słownik PRL-u, Alfa-Wero, Warszawa 2002
  • Opowiadania uliczne, Twój Styl, Warszawa 2002
  • Nul, Alfa, Warszawa 2004
  • To wolny kraj!, Twój Styl, Warszawa 2004
  • Nekropolis, Świat Książki, Warszawa 2005
  • Stygmatycy, Prószyński i S-ka, Warszawa 2005
  • Chłopak z gołębiem na głowie, Czytelnik, Warszawa 2006
  • Sierota Europy, Alfa, Warszawa 2006
  • Kryptonim „Nowy”. Tajemnice mojej esbeckiej teczki, Axel Springer, Warszawa 2007
  • Nekropolis 2, Świat Książki, Warszawa 2008
  • Psie Głowy, Prószyński i Ska, Warszawa 2008
  • Syjoniści do Syjamu. Zapiski z lat 1967–1968, Świat Książki, Warszawa 2009
  • Domek trzech kotów, Świat Książki, Warszawa 2011
  • Pióro. Autobiografia literacka, Iskry, Warszawa 2012
  • Dziennik podróży w przeszłość, Iskry, Warszawa 2012 ​ISBN 978-83-244-0366-0

W 2014 ukazała się książkowa wersja wywiadów z Markiem Nowakowskim, wcześniej publikowana w częściach na łamach Tygodnika Solidarność: Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek (Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2014, ​ISBN 978-83-7785-479-2​)[11].

W 2014 ukazał się zbiór niepublikowanych wspomnień Marka Nowakowskiego Tak zapamiętałem (Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2014 ​ISBN 978-83-7785-974-2​)[12].

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Marka Nowakowskiego.

Nagrody i wyróżnienia literackie[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

9 listopada 2017 ulica nazwana wcześniej imieniem Bolesława Gidzińskiego, na terenie obecnej dzielnicy Włochy w Warszawie, zyskała nazwę ulicy Marka Nowakowskiego[15].

W 2017 Biblioteka Narodowa ustanowiła Nagrodę Literacką jego imienia[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Odwiedzamy groby znanych polskich pisarzy – Booklips (pol.) [dostęp 2016-03-02].
  2. Zmarł Marek Nowakowski – publicysta „Gazety Polskiej Codziennie”. niezalezna.pl, 2014-05-16. [dostęp 2014-05-16].
  3. a b c Biogram Marka Nowakowskiego autorstwa Bartosza Kaliskiego zamieszczony w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: „Kanon literatury podziemnej” ​ISBN 978-83-7233-199-1​, s. 399.
  4. Marek Nowakowski, Dziennik podróży w przeszłość, Iskry, Warszawa 2012 ​ISBN 978-83-244-0366-0​, s. 145.
  5. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (wybór, wstęp i opracowanie), Kryptonim „Gracze” • Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „Kor” 1976–1981, Warszawa 2010, s. 105.
  6. Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek, Poznań 2014, ​ISBN 978-83-7785-479-2​, s. 52.
  7. Marek Nowakowski. gazetapolska.pl. [dostęp 16 maja 2014].
  8. Ojciec Idy Nowakowskiej z You can dance to sławny pisarz, www.se.pl [dostęp 2016-04-08].
  9. Dziś pogrzeb pisarza Marka Nowakowskiego, miał 79 lat. onet.pl. [dostęp 23 maja 2014].
  10. Janusz Drzewucki, Życzliwość mistrza, „"Rzeczpospolita" z 19 maja 2014”.
  11. Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek, Poznań 2014, ​ISBN 978-83-7785-479-2​, s. 4.
  12. Tak zapamiętałem, instytutksiazki.pl, 1 czerwca 2016 [dostęp 2016-06-10].
  13. Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994–2009. [dostęp 2014-09-12].
  14. Nagroda Nike 2002. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-08].
  15. Zarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, dnia 10 listopada 2017 r., poz. 10143.
  16. Ustanowiono nową Nagrodę Literacką im. Marka Nowakowskiego. Pierwszym laureatem został Wojciech Chmielewski. booklips.pl, 2017-06-15. [dostęp 2018-04-03].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]