Marek Szarffenberg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marek Szarffenberg
Miejsce urodzenia Lubomierz
Data i miejsce śmierci 1545
Kraków
Zawód, zajęcie księgarz, drukarz
Krewni i powinowaci żona Agnieszka
dzieci: Stanisław, Mikołaj, Anna
krewni: Maciej Szarffenberg, Hieronim Wietor
Biblia Leopolity wydana w drukarni Szarffenbergów w 1561

Marek Szarffenberg (ur. w Lubomierzu, zm. 1545 w Krakowie) – księgarz, wydawca, drukarz i papiernik krakowski, wywodzący się ze Śląska. Senior rodu Szarffenbergów, polskich drukarzy[1].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Biblia Leopolity, Hiob

W początkach XVI w. przybył z Lubomierza do Krakowa razem z krewnym Maciejem Szarffenbergiem. W 1506 otrzymał prawa miejskie krakowskie[2]. Przez długi czas zajmował się handlem księgarskim, finansował nakłady, które drukowali m.in. Florian Ungler, Hieronim Wietor i Jan Haller. Współpracował także z drukarnią Johanna Weissenburgera z Norymbergi, gdzie w 1511 wydał dzieło Michała z Wrocławia[3]. W 1514 nabył najstarszą w Krakowie księgarnię[4].

Początek XVI wieku nie był dla krakowskich drukarzem okresem prosperity. Rynek zdominowany był przez Hallera, który legitymując się królewskim przywilejem utrudniał, a czasami wręcz uniemożliwiał innym drukarzom działalność[5]. Marek razem z innymi drukarzami rozpoczął rywalizację z Hallerem. Był w bliskich kontaktach z Hieronimem Wietorem, pochodzącym również z Lubomierza, z którym był spokrewniony. Często odwiedzał go, podczas jego pobytu w Wiedniu. Prawdopodobnie za jego namową Wietor pozostawił synowi w Wiedniu dobrze prosperującą drukarnię i przeniósł się w 1517 do Krakowa. W tym samym roku Haller zaczął mieć kłopoty finansowe i zrzekł się przywileju. Stworzyło to możliwość nieskrępowanego rozwoju krakowskiego drukarstwa[5].

Marek Szarffenberg był zręcznym przedsiębiorcą, który utrzymywał rozległe kontakty w wielu częściach Europy. Na handlu książkami, rycinami dorobił się znacznego majątku. Zaliczany jest do największych, po Hallerze, księgarzy krakowskich. Pieniądze były tak znaczne, że zakupił dwie papiernie w Balicach i Prądniku pod Krakowem, założył własny warsztat introligatorski, a dwa lata przed śmiercią, w 1543, drukarnię w mieście[5].

Swoich synów, Stanisława i Mikołaja, wykształcił na drukarzy. Pracowali w oficynie ojca, która do 1565 nazywała się Oficyną Dziedziców Marka Szarffenberga. Synowie Marka zostali nobilitowani w 1554 przez cesarza rzymskiego Ferdynanda I Habsburga, zmienili nazwisko z Szarffenberg na Szarffenberger i zaczęli używać herbowego sygnetu drukarskiego[6]. Po śmierci matki, Agnieszki, bracia rozdzielili się. Stanisław został w domu ojcowskim, przy ul. św. Anny, gdzie drukował i prowadził księgarnię do 1584. Mikołaj przeniósł się do własnego domu przy ul. Grodzkiej 3 i tu urządził oficynę, w której wydawał statuty, konstytucje sejmowe, przywileje i inne druki urzędowe. Córka Anna wyszła za mąż za Marcina Siebeneichera, również drukarza, wnosząc w posagu papiernię w Prądniku Małym. Ich syn Mateusz ożenił się z wdową po Hieronimie Szarffenbergu, synu Macieja Szarffenberga i przejął spuściznę krewnego swego dziadka Marka, z którym przybył do Krakowa w początkach XVI w.[7]

Ważniejsze wydania[edytuj | edytuj kod]

Biblia Leopolity, Apostołowie

Marek Szarffenberg pisał w języku łacińskim przedmowy i dedykacje do książek wydanych własnym nakładem. W 1524 ukazał się brewiarz Breviarium Cracoviense, wspólne dzieło Jana Hallera, Marka Szarffenberga i Hieronima Wietora, jako wyraz współpracy krakowskich drukarzy i księgarzy[8].

Jako nakładca drukował w wielu drukarniach:

  • 1511 – Introductorium dyalectice quod congestum logicum appellatur, Michał Wrocławczyk, drukarnia Johanna Weissenburgera w Norymberdze.
  • 1518 – Judicium celebratissime universitatis Cracoviensis ad annum 1519. recollectum, Mikołaj z Toliszkowa, drukarnia Hieronima Wietora, Kraków[9].
  • 1522 – Prognosticon super novis stupendis et prius non visis planetarum coniunctionibus magnis Anno domini MDXXIIII futuris, Johann Virdung de Hasfurt, drukarnia Hieronima Wietora, Kraków[10]
  • 1522 – Pronosticon, Super novis Planetarum coniunctionibus magnis Anno M.D.XXII futuris, Johann Virdung de Hasfurt, drukarnia Hieronima Wietora, Kraków[11]
  • 1523 – Prognosticon super planetarum coniunctionibus a. 1524, Johann Virdung de Hasfurt, drukarnia Hieronima Wietora, Kraków[12]
  • 1528 – Judicium astrologicum ad annum M.D.XXviii practicatum, Mikołaj z Szadka, drukarnia Macieja Szarffenberga, Kraków[13]
  • 1528 – Judicium astrologicum Cracoviense ad annum 1529, Mikołaj z Szadka, drukarnia Macieja Szarffenberga, Kraków[14]
  • 1529 – Tractatus de administrandis rite ecclesiasticis scramentis, celebrandisque missarum solennis et censuris ecclesiasticis canonice observandis, Nicolaus de Błonie, drukarnia Macieja Szarffenberga, Kraków[15]
  • 1532 – De grammatica Johannesa Hontera, kilka wydań w Krakowie[16]
  • 1538 – Breviarium Cracoviense. Wydawca: Marek Szarfenberg. Miejsce wydania: Wenecja[17]

Drukarnia Marka Szarffenberga[edytuj | edytuj kod]

Biblia Leopolity, Arka Noego

Własną drukarnię Marek Szarffenberg otworzył ok. 2 lat przed śmiercią. Wydrukowany został w niej pierwszy utwór Mikołaja Reja, którego data druku jest znana: Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem w 1543 pod pseudonimem Ambroży Korczbok Rożek[18].

Ważniejsze utwory wydrukowane za życia Marka Szarffenberga:

Najważniejszym dziełem drukarni Szaffenbergów jest Biblia Leopolity, nazywana też Biblią Szarffenbergowską lub Krakowską, będąca pierwszym w całości wydanym w języku polskim przekładem Biblii. Wydana została w 1561, już po śmierci Marka Szaffenberga. Jej tłumaczenie zostało zlecone przez Marka i jego syna Stanisława. Popularność i szybkie wyczerpanie nakładu spowodowało konieczność wydania kolejnych edycji, co było swoistym precedensem. Dedykowano ją królowi Zygmuntowi II Augustowi. Foliał zdobią 284 drzeworyty obrazujące różne sceny biblijne[21].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Klemensiewicz 1985 ↓, s. t. II, s. 254.
  2. Marek Szarffenberg. Instytut Badań Literackich PAN. [dostęp 2018-02-10].
  3. Joachim Lelewel: Bibliograficznych ksiąg dwoje. Warszawa: Hieronim Wilder, 1927, s. 91, seria: Tom I.
  4. Jadwiga Picha: Najcenniejsze drukowane polonika w Książnicy Cieszyńskiej – Biblia Leopolity i Biblia Brzeska. Książnica Cieszyńska. [dostęp 2018-02-10].
  5. a b c Andrzej Zaranek: Polscy drukarze: Szarfenbergowie. Album Polski. [dostęp 2018-02-10].
  6. Rodzina Szarffenbergów. Rodydrukarskie.prv.pl. [dostęp 2018-02-10].
  7. Mateusz Siebeneicher. Instytut Badań Literackich PAN. [dostęp 2018-02-10].
  8. Najważniejsze dzieła rodziny Szarffenbergów. Rodydrukarskie.prv.pl. [dostęp 2018-02-13].
  9. Mikolaj z Toliszkowa (ang.). USTC. [dostęp 2018-02-10].
  10. Virdung, Johann (ang.). USTC. [dostęp 2018-02-10].
  11. Virdung, Johann (ang.). USTC. [dostęp 2018-02-10].
  12. Virdung, Johann (ang.). USTC. [dostęp 2018-02-10].
  13. Mikolaj z Szadka (ang.). USTC. [dostęp 2018-02-10].
  14. Mikolaj z Szadka (ang.). USTC. [dostęp 2018-02-10].
  15. Ks. Leon Formanowicz: Katalog Druków Polskich XVI-go wieku Bibljoteki Kapitulnej w Gnieźnie. Poznań: Rolnicza Drukarnia i Księgarnia Nakładowa, 1930.
  16. Klemensiewicz 1985 ↓, s. t. II, s. 278.
  17. Breviarium Cracoviense. Konsorcjum DBC. [dostęp 2018-02-10].
  18. Elżbieta Kosieradzka: Mikołaj Rej. eNumi. [dostęp 2018-02-13].
  19. a b Historia literatury w Krakowie. Krakowskie Biuro Festiwalowe. [dostęp 2018-02-13].
  20. Prognosticon (ang.). USTC. [dostęp 2018-02-10].
  21. Marzena Smyłła: Konserwacja Biblii Leopolity. Gazeta uniwersytecka UŚ. [dostęp 2018-02-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]