Marek Zieliński (szpieg)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Marek Zieliński (ur. 26 stycznia 1949 w Węgorzewie)[1]major Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i SB[2][3]; jako analityk MSW w latach 1981-1993 współpracował, pod pseudonimem „Rudy”[4], z wywiadem wojskowym ZSRR i Rosji[2]. Skazany w 1994 na 9 lat więzienia za szpiegostwo[2]. Jego sprawa jest uznawana za „najgłośniejszą aferę szpiegowską” w Polsce po 1989 roku[2][5].

W latach 1971-193 służył w MO[1]. Do 1978 pracował w komendzie wojewódzkiej w Olsztynie jako inspektor w referacie ds. służby bezpieczeństwa oraz w wydziale II[1]. W międzyczasie, w latach 1975-1978, dokształcał się w Wyższej Szkole Oficerskiej w Legionowie[1]. Zaraz po jej skończeniu, 1 lipca 1978, został inspektorem w Wydziale IX Departamentu III MSW[1]. Od 1979 w Wydziale V a od 1982 w Wydziale I, gdzie pracował do 16 maja 1988[1]. Awansowany na majora 1 maja 1986[1].

W 1987 roku, gdy pracował w Wydziale I Departamentu III MSW otrzymał formalne ostrzeżenie, gdyż w jego szafce znaleziono kopie materiałów operacyjnych[6]. Wcześniej na kserowaniu dokumentów został również przyłapany przez dyrektora departamentu III Krzysztofa Majchrowskiego[6]. Od 16 maja 1988 do 15 stycznia 1990 pracował jako analityk w zespole doradcy ministra przy Sekretariacie Wydziału Prezydialnego Gabinetu Ministra SW[1], co dało mu dostęp do tekstów przemówień gen. Kiszczaka i informacji z gabinetu ministra[6]. Po zmianie ustroju i negatywnej weryfikacji przeszedł na emeryturę i w 1990 otworzył agencję ochroniarską „Dakota”[6]. Pod naciskiem GRU, chcącego aby Zieliński zwerbował agentów wśród pracowników którzy pozostali w resorcie MSW, nawiązał kontakt z jednym z kolegów – Andrzejem Anklewiczem[6]. Ten natychmiast powiadomił przełożonych, w tym ministra MSW i UOP, który to wszczął operację kontrwywiadowczą[6]. 3 lipca 1991 Anklewicz został włączony do działań operacyjnych wobec Zielińskiego[6]. Pod kontrolą kontrwywiadu UOP Anklewicz nawiązał z nim współpracę i przekazywał podstawione dokumenty i taśmy w celu uwiarygodnienia się, a w końcu w celu poznania rosyjskiego łącznika – wówczas Attaché wojskowy ambasady Rosji pułkownik Władimir Łomakin[6]. Przed kolejnym spotkaniem Zieliński-Anklewicz-Łomakin, zaplanowanym na 14 lutego 1992, nowym ministrem spraw wewnętrznych zostaje Antoni Macierewicz[6]. Macierewicz osobiście nakazał Anklewiczowi wycofanie się działań operacyjnych[6]. Kierownictwo MSW zezwoliło Anklewiczowi na spotkanie z Łomakinem w dniu 21 lutego 1992, aby pod pozorem braku gwarancji bezpieczeństwa Anklewicz mógł się wycofać ze współpracy[6]. Do tego czasu Zielińskiego nie spotkały żadne konsekwencje, na co mogła mieć wpływ jego znajomość z Józefem Nadworskim – kolegą, współpracownikiem naukowym i biznesowym Zielińskiego („Dakota”) a wcześniej oficerem SB[7]. Nadworski poznał Zielińskiego z oficerem GRU, Zadorożnym, a także werbował i prowadził w latach 80. XX wieku bliskiego współpracownika Macierewicza – Roberta Luśnię[7]. Działania przeciw Zielińskiemu wznowiono po próbie werbunku przez niego kolejnego urzędnika MSW. Zgłosił on sprawę przełożonym a UOP wznowił pracę[6].

Zieliński został zatrzymany w październiku 1993[4] roku przez kontrwywiad Urząd Ochrony Państwa podczas wręczania materiałów attaché wojskowemu ambasady Rosji płk. Władimirowi Łomakinowi[2][4]. Dyplomata został wydalony z Polski[2][4].

Przekazywane materiały dotyczyły posiedzeń władz PZPR, ściśle tajnych materiałów MSW (np. związane z zabójstwem ks. Jerzego Popiełuszki), działaczy opozycji, jej finansowania, i struktur Solidarności zagranicą[6][4]. Jako szpieg prowadzony był przez rezydentów radzieckiego a potem rosyjskiego wywiadu, m.in.: Aleksandra Zadorożnego, mjr Aleksandra Tiszczenkę, Jewgienija Towmę[6]. W zamian Zieliński otrzymuje trudno dostępne w PRL dobra luksusowe (markowy alkohol, papierosy, paliwo, sprzęt RTV)[6]. Zieliński w trakcie śledztwa motywował swoje działania bardziej ideologicznie niż materialnie, uznając to za „bratnią pomoc” państwom „zaprzyjaźnionym”[6].

Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego 1 lipca 1994 roku uznał go za winnego szpiegostwa w latach 1981-1993[4]. Wymierzył karę 7 lat więzienia i 30 mln zł[4]. We wrześniu 1994 Sąd Najwyższy Izby Wojskowej podwyższył wyrok do 9 lat pozbawienia wolności[4].

W sierpniu 2016 roku o dostęp do akt rewizyjnych sprawy Zielińskiego ubiegał się w Instytucie Pamięci Narodowej dziennikarz śledczy gazety Fakt, Jarosław Jakimczyk[8]. W 20 czerwcu 2017 roku, w dniu wydrukowania książki Tomasza PiątkaMacierewicz i jego tajemnice”, Antoni Macierewicz przeglądał w czytelni Instytutu Pamięci Narodowej odtajnione od dwóch tygodni akta rewizyjne trzech skazanych szpiegów, w tym sprawy Zielińskiego[8] – wszystkie te sprawy toczyły się, na różnych etapach, gdy ministrem spraw wewnętrznych był Macierewicz[3]. Gdy Jakimczyk otrzymał praw do wglądu do akt w sierpniu 2017 roku, część z nich została opatrzona klauzulą tajności[8]. IPN odmówił odpowiedzi kto, z jakich przyczyn, i w jakim trybie zdecydował o ponownym utajnieniu akt[8].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Sprawa Zielińskiego była tematem 5. odcinka serii dokumentalnej „Szpieg” telewizji TVN

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Katalog pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa (pol.). Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2021-10-13].
  2. a b c d e f Oto lista najsłynniejszych szpiegów III RP (pol.). dziennik.pl, 2011-05-19. [dostęp 2021-10-13].
  3. a b Radosław Gruca, Barbara Burdzy: Czego Macierewicz szukał w teczkach IPN? „Chciał uniknąć kompromitacji” (pol.). Fakt, 2018-06-29. [dostęp 2021-10-13].
  4. a b c d e f g h Tomasz Szymborski: Przemilczenia „ojców założycieli” UOP. Książka Chlasty nie stanowi niestety odpowiedzi na wydane wcześniej kilka, które zajmują się „rehabilitacją” wywiadowców Departamentu I MSW (pol.). wPolityce, 2014-04-07. [dostęp 2021-10-13].
  5. Rosyjski szpieg przebywał w Polsce kilkanaście lat (pol.). Wirtualna Polska, 2010-01-06. [dostęp 2021-10-13].
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p Anna Gilewska, Marcin Dzierżanowski: Macierewicz zatrzymał akcję polskiego kontrwywiadu przeciw GRU (pol.). Onet, 2018-06-04. [dostęp 2021-10-13].
  7. a b Tomasz Piątek: Macierewicz i jego tajemnice. Arbitror, 2017. ISBN 978-83-948331-0-7.
  8. a b c d Radosław Gruca: Pilna wizyta Macierewicza w IPN? Co stało się z teczkami agentów? (pol.). Fakt, 2018-06-25. [dostęp 2021-10-13].