Maria Bartusówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maria Bartusówna
Marya B
Ilustracja
Imię i nazwisko Maria Mirosława Bartus
Data i miejsce urodzenia 10 stycznia 1854
Lwów
Data i miejsce śmierci 2 października 1885
Lwów
Narodowość polska
Język polski
Dziedzina sztuki liryka, poemat
Epoka pozytywizm

Maria Mirosława Bartusówna (ur. 10 stycznia 1854 we Lwowie – zm. 2 października 1885 tamże) – polska poetka i nowelistka epoki pozytywizmu, działaczka oświatowa.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Córka malarza Stanisława Bartusa i Henryki ze Szczepańskich. Jej ojcem chrzestnym był pisarz i dziennikarz Jan Zachariasiewicz. Po śmierci ojca w 1859 spędziła kilka lat w rodzinie dziadka – Jana Juliana Szczepańskiego, dziennikarza i wydawcy. W późniejszych latach mieszkała, wraz z matką i ojczymem, w Roztokach nad Czeremoszem oraz u wuja Marcelego Sławińskiego w Kołomyi, gdzie współpracowała z teatrem amatorskim i była związana ze środowiskiem działaczy społecznych.

W 1874 w przeprowadziła się do Lwowa. W 1876 roku rozpoczęła kurs freblowski. W latach 1876–1878 pracowała w ochronkach. Przez krótki czas mieszkała w Warszawie, gdzie Antoni Odyniec zaprosił ją do współpracy z czasopismem „Kronika Rodzinna”, a także w Krakowie. Po zdaniu egzaminu nauczycielskiego w 1878 pracowała jako nauczycielka w szkołach wiejskich, m.in. w Sokolnikach pod Lwowem (1879-1880) i Nienadowej (1881–1882). Po powrocie do Lwowa starała się bezskutecznie o posadę w urzędzie (z braku środków nie mogła przystąpić do kursu na nauczyciela miejskiego). Współpracowała m.in. z czasopismami: „Dziennik Mód” (Kraków), „Tydzień” (Lwów) i „Ognisko Domowe” (Warszawa).

W 1870, mając szesnaście lat, zadebiutowała patriotycznym poematem Trzy obrazy Sybiru w tygodniku „Jutrzenka”, wydawanym w Kołomyi. Pierwszy zbiór wierszy Bartusówny (pod pseudonimem Marya B) pt. Poezje ukazał się w 1876 we Lwowie nakładem księgarni Władysława Bełzy. W 1880 opublikowała rozszerzone wydanie debiutu, w 1884 – poemat Czarodziejska fujarka, a w 1885 – opowieść prozą Duch ruin.

Działała na rzecz oświaty ludowej.

W ostatnich latach życia Maria Bartusówna chorowała na gruźlicę, co było powodem jej zgonu. Jej ostatnim utworem był wiersz pt. Do śmierci, zmarła 2 października 1885, została pochowana na Cmentarzu Łyczakowskim w niedzielę 4 października 1885 pole 53[1][2][3].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W liryce Bartusównej znajdowało odbicie jej życie osobiste – osierocenie, trudne warunki życiowe, choroba, zawód miłosny. W poematach nawiązywała do romantyków, zwłaszcza do Juliusza Słowackiego. Ostatni z poematów, Czarodziejska fujarka (1884), jest alegorią różnych warstw narodu walczących ze sobą lub pogrążonych w niemocy. Ostatecznie natchniony ludowy śpiewak pokonuje dźwiękiem fujarki Ducha Burzy, przedstawiając wizję zgody i otrząśnięcia się z marazmu. Inne poematy jej autorstwa to m.in. Magdalena, Wilia szlachecka.

Ważne miejsce w twórczości zajmowały motywy patriotyczne – Bartusówna wychowała się w atmosferze żałoby narodowej po klęsce powstania styczniowego, interesowała się losami powstańców, walką o niepodległość Polski. Tematom powstańczym poświęcone były wiersze i poematy Trzy obrazy Sybiru, Sen powstańca, W dwudziestą rocznicę powstania styczniowego. Z racji miejsca zamieszkania na Kresach południowo-wschodnich w jej twórczości pojawiały się także wątki ukraińskie, np. w poemacie Opryszek (1876), którego akcja dzieje się na Huculszczyźnie.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

8 kwietnia 1889 w kościele OO. Dominikanów zostało odsłonięte epitafium wmurowane w ścinę kościoła w pierwszej kaplicy po lewej stronie. Inicjatorką jego powstania była kierowniczka seminarium żeńskiego Antonina Machczyńska.. Wykonany został z alabastru i marmuru i przedstawiał konlur chatyz umieszczonym pośrodku medalionem z profilem Bartusówny z białego marmuru. Pod medalionem byłas lira przysłonięta kwiatami. Poniżej, na tablicy marmurowej znajdował się wierszTeofila Lenartowicza, a pod nim napis: " Marja Bartusówna urodona 1854 +1885". Pomnik zaprojektował bezpłatnie prof. Zachariewicza, medalion wykonał Tadeusz Wiśniowiecki, a resztę rzeżby wykonano w pracowni prof. Marconiego[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kronika. † Maria Bartus. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 225 z 3 października 1885. 
  2. Literatura, teatr, muzyka i sztuki piękne. † Maria Bartus. „Echo z nad Sanu”, s. 3, Nr 24 z 11 października 1885. 
  3. Aleksander Medyński: Ilustrowany przewodnik po cmentarzu Łyczakowskim. 1937. [dostęp 2011-03-06].
  4. Osłonięcie pomnika ś.p. Marji Bartas Kurier Lwowski 1889 nr 97 s.4

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Filip Makowiecki: Maria Bartusówna. Słabowita siłaczka. Mapa Kultury, 10.02.2011. [dostęp 2011-03-06].
  • Henryk Markiewicz: Pozytywizm. Wyd. VII. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 280-283, 310, 447, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13849-3.
  • Jan Orłowski. Motywy ukraińskie w poezji Marii Bartusówny. „Teka Komisji Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych”. VII, s. 15-23, 2007. Lublin: Polska Akademia Nauk Oddział w Lublinie. ISSN 1733-2249. 
  • Adam Stodor: Marya Bartusówna : szkic biograficzno-literacki Lwów 1914 [1]