Maria Bogucka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maria Bogucka
Maria Bogucka
Data i miejsce urodzenia 1 czerwca 1929
Warszawa
profesor nauk humanistycznych
Specjalność: historia powszechna
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Profesura 1981
Nauczyciel akademicki
Uczelnia Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku
Okres zatrudn. 1994–2010
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal Komisji Edukacji Narodowej

Maria Bogucka (ur. 1 czerwca 1929 w Warszawie) – polska historyk, były profesor na Wydziale Filologii Polskiej Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku, autorka licznych publikacji naukowych. Zajmuje się głównie dziejami społeczeństwa, jego kultury i mentalności.

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Maria Bogucka studiowała historię na Uniwersytecie Warszawskim, uzyskując magisterium w 1951 roku. Następnie została zatrudniona w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN. Kierowała tam Zakładem Dziejów Nowożytnych.

W 1953 roku jej nieprzychylna, przeznaczona dla cenzury recenzja doprowadziła do niewydrukowania pracy Mariana Biskupa Gdańsk wraca do Polski. Wytknęła autorowi uleganie wpływom historiografii burżuazyjnej i ujęcia sprzeczne z wymaganiami metodologii marksistowskiej[1]. Zarzucała autorowi traktowanie Gdańska jako miasta zamieszkałego przez polską ludność mówiącą po polsku. Pisała, że: „Głównym brakiem pracy jest ujęcie powstania Koggego […] Autor ani słowem nie mówi o bogatym programie powstania zmierzającego do radykalnego przewrotu w dziedzinie stosunków społeczno-ustrojowych w mieście […] Prowadzi to do zubożenia i wypaczenia wielkiego powstania ludowego […] Autor zamazuje społeczną istotę ruchu, a wyolbrzymia jego polityczny, pro krzyżacki charakter. […] Kwestia ofiarności Gdańszczan  […] bez objaśnień wytworzyć może fałszywy mit o patriotyzmie rady miasta i braku patriotyzmu wśród niższych warstw ludności miasta”.[2] Wprawdzie książka Biskupa nie ukazała się drukiem, ale recenzja nie zaważyła na karierze autora, a Bogucka do śmierci Biskupa była z nim w przyjacielskich stosunkach. 

Badała historię gospodarczą, zwłaszcza Gdańska i jego związków z Europą. W 1955 roku obroniła doktorat przedkładając pracę Gdańskie rzemiosło tekstylne od XVI do połowy XVII w. Habilitowała się w 1961 roku (praca Gdańsk jako ośrodek produkcyjny od XIV do połowy XVII wieku.). Od 1971 profesor nadzwyczajny, a od 1981 roku profesor zwyczajny. Jej kolejne badania dotyczyły różnych dziedzin historii Polski i powszechnej, szczególnie epoki baroku i renesansu (w tym dzieje miast, struktur społecznych, obyczajów i szeroko rozumianej kultury). Opracowała zarysy i syntezy dziejów różnych dziedzin i krajów (Polski, kultury, obyczajów, miast).

W zakresie badań nad kulturą Maria Bogucka zapoczątkowała w latach siedemdziesiątych nowy nurt badawczy, formułując m.in. tematykę gestu jako znaku przynależności do określonej grupy społecznej. Rolę gestu w życiu dawnych społeczeństw przedstawiła w czasie konferencji IH PAN w 1981 roku.[3] Brała też czynny udział w dyskusjach toczących się w tym czasie w Münster, gdzie historycy niemieccy (H. Teuteberg, P. Borscheid), pracujący nad historią rodziny i związkami międzypokoleniowymi i genderowymi podjęli także studium „codzienności”, tworząc niezwykle szybko rozwijający się nowy kierunek badań: „Studia zur Geschichte des Alltags”. Prof. Bogucka swoje zainteresowanie „codziennością” zaczęła od zbudowania teoretycznych podstaw tego zjawiska, formułując w 1996 roku definicję „życia codziennego” i jego odrębności.[4]

Zbudowała też alternatywny wobec Norberta Eliasa model procesu cywilizacyjnego opartego nie o odgórne dyscyplinowanie społeczeństwa lecz o system obyczajów, w warunkach słabości aparatu państwowego przez samo społeczeństwo egzekwowanych. Stosowanie w badaniach historycznych metod zaczerpniętych z psychologii społecznej i socjologii zaowocowało wysunięciem tez dotyczących mentalności społecznej (stosunek do czasu, do choroby i śmierci, relacje między kobietą i mężczyzną, czyli tzw. gender relations). Ukoronowaniem studiów szczegółowych stało się opracowanie dziejów kultury polskiej od zarania aż po rok 1989,[5] oraz teoretycznych rozważań pt. Kategorie i funkcje społeczne kultury w perspektywie historycznej (2013 rok).

Jest autorką ponad 2000 publikacji (w tym 50 książek) opublikowanych w kraju i zagranicą, jej książki tłumaczono na języki obce. Popularyzowała historię w publikacjach książkowych, czasopismach, w radiu i telewizji. W latach 1958–1978 była (pierwszym) redaktorem naczelnym miesięcznika Mówią Wieki. Od 1978 do 2008 roku redaktor naczelny czasopisma Acta Poloniae Historica.

Pełniła liczne funkcje w towarzystwach naukowych krajowych i międzynarodowych (członek Polskiej Akademii Umiejętności, honorowy członek Polskiego Towarzystwa Historycznego i Międzynarodowej Komisji Dziejów Miast).

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze z otrzymanych nagród i odznaczeń: 

  • Medal Komisji Edukacji Narodowej w 1984,
  • Złoty Krzyż Zasługi w 1974,
  • Zasłużona Ziemi Gdańskiej w 1976 i 1999,
  • Nagroda I stopnia Min. Edukacji Narodowej w 1987,
  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski w 1986,
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski w 1992,
  • Złota Odznaka – Zasłużony Pracownik Morza w 1995,
  • Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Yorku w 1996,
  • Medal 400lecia Warszawy w 1997,
  • Nagroda Premiera RP w 1999,
  • Nagroda naukowa Sekretarza PAN w 1983,
  • Nagroda miesięcznika Problemy w 1985,
  • Dyplom Jubileuszowy za pracę w PTH w 1986,
  • Nagroda Sekretarza Naukowego PAN (wspólnie z H. Samsonowiczem) za książkę Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej (Wrocław 1986) w 1987,
  • Nagroda Kuriera Polskiego za książkę Dawna Polska (Warszawa 1987, III wyd.) w 1987,
  • Nagroda Sekretarza Naukowego PAN za Dzieje kultury polskiej do roku 1918 (Wrocław 1987) w 1988,
  • Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska za całokształt twórczości o Gdańsku w 1989,[6]
  • Nagroda Klubu Księgarza za książkę Bona Sforza (Warszawa, 1989) w 1989.

W 2007 roku otrzymała Doktorat honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego[7].

Wybrane publikacje[8][edytuj | edytuj kod]

  • Szkice gdańskie, XVI-XVIII w., Warszawa 1955,
  • Gdańskie rzemiosło tekstylne od XVI do połowy XVII w., Wrocław 1956,
  • Opowieści wiślane, Warszawa 1957,
  • Żelazny Książę i Żebracy. Z dziejów rewolucji w Niderlandach, Warszawa 1961,
  • Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV-XVII w., Warszawa 1962,
  • „Zboże rosyjskie na rynku amsterdamskim w pierwszej połowie XVII w.”, w: Przegląd Historyczny, z. 4, 1964, s. 611-28,
  • Dzieje polski do roku 1795, Warszawa 1964,
  • Życie codzienne w Gdańsku, XVI-XVII w., Warszawa 1967,
  • Handel zagraniczny Gdańska w pierwszej połowie XVII w., Wrocław 1970,
  • „Książka jako element kultury masowej w Gdańsku w pierwszej połowie XVII w.”, w: Polska w świecie, Warszawa 1972, s. 267-76,
  •  Ziemia i czasy Kopernika, Wrocław 1972,
  • Nicholas Copernicus. The Country and Times, Wrocław 1973,
  • Dawna Polska. Narodziny, rozkwit, upadek, Warszawa 1974 (wyd. II), 1985 (wyd. III), 1989 (wyd. IV i V),
  • Historia Holandii, Wrocław 1976, 1989 (wyd. II) – wspólnie z J. Balickim,
  • Kazimierz Jagiellończyk i jego czasy, Warszawa 1981,
  • Das alte Danzig. Alltagsleben vom 15 bis 17 Jh., Leipzig 1980, 1987 (wyd. II), München 1988 (wyd. IV),
  • Hołd Pruski, Warszawa 1982, 1985 (wyd. II),
  • Das alte Polen, Leipzig 1980, 1983,
  • Gdańscy ludzie morza, XVI-XVIII w., Gdańsk 1984,
  • Die Preussische Huldigung, Warszawa 1986,
  • Dzieje kultury polskiej do roku 1918, Wrocław 1987, 1991 (wyd. II), ​ISBN 83-04-03282-1
  • Bona Sforza, Wrocław 1989, wyd II: Wrocław 2004, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 312, ​ISBN 83-04-04705-5
  • Maria Stuart, Wrocław 1990, wyd II uzup., Wrocław 2009, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 304, ​ISBN 978-83-04-05002-0
  • Anna Jagiellonka, Wrocław 1994, wyd II uzup., Wrocław 2009, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 207, ​ISBN 978-83-04-05003-7
  • Staropolskie obyczaje XVI-XVII w., Warszawa 1994,
  • The Lost World of the „Sarmatians”. Custom as Regulator of Polish Social Life in Early Modern Times, Warszawa 1996,
  • Ludzie, kontakty, kultura, XVI-XVIII w., Warszawa 1997,
  • Białogłowa w dawnej Polsce. Kobieta w społeczeństwie polskim XVI – XVIII wieku na tle porównawczym, Warszawa 1998, Wydawnictwo Trio, ​ISBN 83-85660-78-X
  • Historia Polski do roku 1864, Wrocław 1999,
  • Baltic Commerce and Urban Society 1500-1700, Gdańsk 2000,
  • Danzig and its Polish Context, Aldershot 2003,
  • Women in Early Modern Polish Society Against the European Background, Aldershot 2003,
  • Gorsza płeć. Kobieta w dziejach Europy od antyku po wiek XXI, Warszawa 2005, Wydawnictwo Trio, s. 378, ​ISBN 83-7436-018-6
  • Woman in the History of Europe from Antiquity till the Beginning of the 21st Century, Warszawa 2008,
  • Człowiek i świat. Studia z dziejów kultury i mentalności w XV – XVIII w., Warszawa 2008 Wydawnictwo Naukowe Semper, ​ISBN 978-83-7507-030-9
  • Kultura – naród – trwanie. Dzieje kultury polskiej od zarania do 1989 r., Warszawa 2009, Wydawnictwo Trio, s. 760, ​ISBN 978-83-7436-140-8
  • Kultura Sarmatyzmu, XVI-XVIII w., Warszawa 2013, 2016 (wyd. II),
  • Kategorie i funkcje społeczne kultury w perspektywie historycznej, Warszawa 2013.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Warszawa 2010, s. 182–183.
  2. Maria Bogucka, Recenzja pracy M. Biskupa, "Gdańsk wraca do Polski", Archiwum PAN, wydział I, syn. II-73, spis numer 73, paczka 14, część II: Recenzje: Towarzystwo Naukowe Gdańskie 1954-1955, 11/12, 1953 n.pag.
  3. Bogucka, M, Odrodzenie i Reformacja w Polsce, t. XXVI, 1981.
  4. Bogucka M, „Życie codzienne – spory wokół profilu badań i definicji”, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 1996, z. 3, s. 247-53.
  5. Bogucka M, Kultura – naród – trwanie. Dzieje kultury polskiej od zarania do 1989 r., Warszawa 2009, Wydawnictwo Trio.
  6. Splendor Gedanensis 2016. Dali najwięcej gdańskiej kulturze
  7. Lista honorowych doktoratów UG. univ.gda.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
  8. Red. Karpiński K. Opaliński E, Wislicz T., Bibliografia prac profesor Marii Boguckiej za lata 1949-2003, Warszawa Instytut Historii PAN, 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]