Maria Gutry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maria Gutry
Ilustracja
Maria Gutry
Data i miejsce urodzenia 2 grudnia 1899
Warszawa
Data i miejsce śmierci 3 czerwca 1988
Warszawa
Zawód, zajęcie bibliotekarka
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Armii Krajowej Medal Komisji Edukacji Narodowej Order Uśmiechu

Maria Gutry (ur. 2 grudnia 1899 w Warszawie, zm. 3 czerwca 1988 w Warszawie) – polska bibliotekarka, organizatorka bibliotekarstwa dziecięcego, pionierka badań czytelnictwa dzieci oraz popularyzatorka twórczości dla dzieci.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w rodzinie urzędniczej. Była córką Czesława Gutry i Wiktorii Buchwald, jej bratem był znany bibliotekarz i bibliograf Czesław Gutry.

Po zdaniu matury w 1919 roku w warszawskim gimnazjum Marii Tołwińskiej studiowała w latach 1923-1925 polonistykę i historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim.

W latach 1925-1927 kształciła się w Sekcji Bibliotekarskiej Studium Pracy Społeczno-Oświatowej Wolnej Wszechnicy Polskiej. Uczestniczyła w wycieczkach studyjnych do bibliotek europejskich (Berlin, Praga, Wiedeń, Bruksela, Kopenhaga, Szwajcaria). Praktykę odbyła w bibliotece dziecięcej L’Heure Joyeuse w Paryżu. Napisała pracę dyplomową na temat czasopism dla dzieci pt. „Moje Pisemko, Płomyk, W słońcu, Iskry w okresie dziesięciolecia 1918-1928”, uzyskując w 1931 roku dyplom Wydziału Pedagogicznego Studium.

Pracę zawodową rozpoczęła w 1920 roku w Sekcji Bibliotecznej Departamentu Naukowo-Szkolnego Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych, gdzie zajmowała się przygotowywaniem kompletów książek dla bibliotek ruchomych dla wojska.

W latach 1921-1925 pracowała w biurze rachunkowości Wydziału Gospodarstw Wiejskich Centralnego Towarzystwa Rolniczego.

W latach 1926-1927 zorganizowała biblioteki Związku Spółdzielni Spożywców RP i Towarzystwa Bibliotek dla Dzieci.

Od 1 września 1927 roku rozpoczęła pracę w Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy jako kierowniczka i współorganizatorka  Biblioteki Wzorowej dla Dzieci. Biblioteka ta korzystała z egzemplarza obowiązkowego wszystkich książek dla dzieci wydawanych w Polsce. Poza gromadzeniem i udostępnianiem zbiorów zbierała materiały dotyczące metod pracy z książką w kraju i za granicą oraz czytelnictwa dzieci, organizowała szkolenia i praktyki dla bibliotekarzy i nauczycieli.

Od 1 czerwca 1936 roku kierowała samodzielnie Sekcją Bibliotek dla Dzieci w Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy. Sekcja obejmowała: Dział Bibliotek dla Dzieci, Dział Informacyjno-Instrukcyjny i Dział Muzealno-Doświadczalny przekształcony w Muzeum Książki, gdzie zapoczątkowano kompletowanie materiałów do bibliografii retrospektywnej polskiej literatury dla dzieci oraz bibliografii wydawnictw o literaturze dla dzieci, czytelnictwie i bibliotekach dziecięcych. Kierując pracą Sekcji stworzyła system funkcjonowania sieci bibliotecznej dla dzieci, opracowała zakres działań ośrodka instrukcyjno-metodycznego i system szkolenia zawodowego bibliotekarzy. Wypracowała do dziś skuteczne formy pracy z dzieckiem i książką. Z początkiem 1939 roku Sekcja kierowała pracą 16 bibliotek dziecięcych w Warszawie.

W latach 1932-1939 uczestniczyła z Barbarą Groniowską i Marią Arnoldową w pracach Komisji Oceny Książek, powołanej przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

W latach 1934-1935 zorganizowała przy Radzie Szkolnej m.st. Warszawy Centralę Bibliotek Ruchomych z 70 kompletami księgozbiorów.

Równolegle prowadziła wykłady z literatury dla dzieci w Wolnej Wszechnicy Polskiej i w Studium Pracy Społeczno-Oświatowej oraz na kursach bibliotekarskich.

Współpracowała w przygotowaniu podręczników dla szkół podstawowych. Opracowała program przedmiotu „biblioteki dziecięce” dla Rocznej Szkoły Bibliotekarskiej przy Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy. Utworzyła komisję do recenzowania i oceny wszystkich wydawanych książek dla dzieci. Przygotowywała zestawienia książek do zakupu przez biblioteki.

Wygłosiła szereg referatów naukowych m.in. na Kongresie Ligi Nowego Wychowania w Genewie w 1929 roku, na Zjeździe Związku Nauczycielstwa Polskiego w Wilnie w 1932 roku oraz na Kongresie Wychowania Moralnego w Krakowie w 1934 roku, gdzie przygotowała również wystawę książki dziecięcej.

W 1939 roku przystąpiła do pracy konspiracyjnej w Armii Krajowej pod pseudonimem Julia, uzyskując stopień kapitana AK. Uczestniczyła w zabezpieczaniu cennych dokumentów z Biblioteki m.st. Warszawy i Biblioteki Politechniki Warszawskiej, a po zamknięciu bibliotek pracowała w Spółdzielni Księgarskiej „Libraria Nova” Od października 1944 do kwietnia 1945 była więźniarką obozów: Łambinowice, Mühlberg, Altenburg, Molsdorf, Blankenheim, gdzie prowadziła działalność bibliotekarską. Po oswobodzeniu przez wojska kanadyjskie przebywała w obozach w Burgu i Esslingen, zajmując się pocztą obozowa i funkcjonowaniem biblioteki. Po powrocie z Niemiec do Warszawy w listopadzie 1945 roku objęła zajmowane przed wojną stanowisko kierowniczki Sekcji Bibliotek dla Dzieci  Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy. Działała także w Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci organizując przy nim Sekcję Bibliotek Dziecięcych. Zakładała biblioteki, rozwijała czytelnictwo dzieci w zakładach opieki, świetlicach i szkołach, prowadziła kursy zawodowe dla bibliotekarek[1].

W 1948 roku decyzją Ministerstwa Oświaty uzyskała status pracownika naukowego.

W 1954 roku została powołana na stanowisko wizytatora w Centralnym Zarządzie Bibliotek w Ministerstwie Kultury i Sztuki, które zajmowała do emerytury. Opracowała wówczas „Wskazówki w sprawie organizacji bibliotek dla dzieci i księgozbiorów dla dzieci w publicznych bibliotekach powszechnych” (1957) i Regulaminy Wypożyczalni i Czytelni dla dzieci (1959). Z jej inicjatywy zostały tworzone w każdym województwie biblioteki wzorowe. Była inicjatorką różnorodnych form pracy z dziećmi i młodzieżą, opracowała programy systemu przygotowania zawodowego bibliotekarzy oraz dokumenty legislacyjne i pomoce metodyczne dla działów dziecięcych w bibliotekach publicznych. Pracowała w Komisji Oceny Książek dla bibliotek szkolnych  resortu oświaty. Brała udział w krajowych i zagranicznych konferencjach poświęconych badaniu czytelnictwa i literaturze dla dzieci.

Po przejściu na emeryturę w grudniu 1968 roku uczestniczyła w zjazdach i seminariach wygłaszając liczne odczyty, prowadziła rozległą korespondencje i poradnictwo. Przygotowywała również  Poradnik metodyki pracy z dziećmi dla bibliotek.[2]

Zmarła 3 czerwca 1988 roku i pochowana została na Cmentarzu Powązkowskim[3][4][5][6].

Stowarzyszenia i organizacje[edytuj | edytuj kod]

Należała do:

  • Sekcji Literatury Dziecięcej Międzynarodowego Biura Wychowania Ligi Narodów
  • Towarzystwa Bibliotek dla Dzieci (1925-1939)
  • Towarzystwa Przyjaciół Bibliotek dla Dzieci (1925-1939)
  • Związku Harcerstwa Polskiego (1914-1923)[4]

Ordery, nagrody, wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze publikacje[edytuj | edytuj kod]

Napisała ok. 50 prac fachowych dotyczących bibliotek i czytelnictwa dzieci, metodyki pracy bibliotecznej, twórczości dla dzieci oraz opracowała sylwetki pisarzy i bibliotekarzy, a także podręczniki dla słuchaczy kursów i szkół bibliotekarskich[7].

  • Jadwiga Filipkowska-Szemplińska, Marja Gutry; z przedm. H. Radlińskiej: Katalog bibljoteki wzorowej dla dzieci i młodzieży. Warszawa: Związek Księgarzy Polskich, 1927
  • Maria Gutry: Rola i organizacja bibljotek dla dzieci i młodzieży. Warszawa, 1928
  • Maria Gutry: Biblioteki dziecięce. Warszawa: Poradnia Biblioteczna Związku Bibliotekarzy Polskich, 1938
  • Barbara Groniowska, Maria Gutry: Biblioteki publiczne dla dzieci. Warszawa: Związek Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich, 1952
  • Barbara Groniowska, Maria Gutry: Biblioteki dla dzieci i młodzieży. Warszawa: Ministerstwo Kultury i Sztuki. Centralny Zarząd Bibliotek, 1954
  • Barbara Groniowska, Maria Gutry: Organizacja i metody pracy bibliotek dziecięcych. Warszawa: Państwowy Ośrodek Kształcenia Korespondencyjnego Bibliotekarzy, 1957, 1962, 1967
  • Felicja Neubert, Alina Łasiewicka, Maria Gutry: Bibliografia literatury dla dzieci 1945-1960 : literatura polska. Warszawa: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, 1963

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barbara Białkowska, Krystyna Kuźmińska: Maria Gutry (1899-1988). W: Entuzjastki bibliotekarstwa dziecięcego. Warszawa : Wydawnictwo SBP, 1999 s. 11-24.
  • Elżbieta Biegajówna: Maria Gutry. „Poradnik Bibliotekarza” 1989, nr 7/8/9, s. 61-62.
  • Halina Skrobiszewska: Pani Maria Gutry – ktoś, komu się udało. „Przegląd Biblioteczny” 1989, z. 4, s. 297-307.
  • Krystyna Kuźmińska: Gutry Maria. W: Słownik pracowników książki polskiej. Supl. 2.Warszawa : Wydawnictwo SBP, 2000, s. 59-60.
  • Krystyna Kuźmińska: Maria Gutry (1899-1988). „Przegląd Biblioteczny” 1989, nr 4, s. 293-297.
  • Wielka ilustrowana encyklopedia Powstania Warszawskiego. T. 5. Red. Andrzej Krzysztof Kunert. Warszawa : ARS Print Production, 1997, s. 217.
  • Z dziejów książki i bibliotek w Warszawie : praca zbiorowa. Red. Stanisław Tazbir. Warszawa : Państ. Instytut Wydawniczy, 1961 s. 582-583, 590, 706-709, 724, 745, 749.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kreusch i inni, Wielka ilustrowana encyklopedia Powstania Warszawskiego, t. T. 5., Warszawa: ARS Print, 1997, s. 217., ISBN 978-83-11-10124-1, OCLC 37364670 [dostęp 2018-08-21].
  2. M. Gutry: W jaki sposób podnosić poziom czytelnictwa dzieci. „Materiały Metodyczne Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej we Wrocławiu. 1971, nr 3, s. 16-25.
  3. B. Białkowska, K. Kuźmińska, Maria Gutry (1899-1988). [w:] Wasilewska i inni, Entuzjastki bibliotekarstwa dziecięcego, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Wydawn. SBP, 1999, s. 11-24, ISBN 83-87629-25-1, OCLC 44718615 [dostęp 2018-08-21].
  4. a b K. Kuźmińska, Maria Gutry [w:] Tadeusiewicz i inni, Słownik pracowników książki polskiej : suplement. II, wyd. Wyd. 1, Warszawa: SBP, 2000, s. 59-60., ISBN 83-87629-45-6, OCLC 49508829 [dostęp 2018-08-21].
  5. a b K. Kuźmińska: Maria Gutry (1899-1988). „Przegląd Biblioteczny” 1989, nr 4, s. 293-297.
  6. E. Biegajówna: Maria Gutry. „Poradnik Bibliotekarza” 1989, nr 7/8/9, s. 61-62.
  7. K. Kuźmińska: Bibliografia prac Marii Gutry. „Przegląd Biblioteczny” 1989, nr 4, s. 304-307