Piotr Odmieniec Włast

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Maria Komornicka)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piotr Odmieniec Włast
Maria Komornicka
Ilustracja
Imię przy narodzeniu Maria Jakubina Komornicka
Data i miejsce urodzenia 25 lipca 1876
Grabów
Data i miejsce śmierci 8 marca 1949
Izabelin
Zawód, zajęcie poeta, krytyk literacki, tłumacz
Narodowość polska
Rodzice Anna Dunin-Wąsowicz i Augustyn Komornicki
Krewni i powinowaci pradziadek Teodor Anzelm Dzwonkowski
bratanek gen. Stanisław Komornicki

Piotr Odmieniec Włast, Maria Jakubina Komornicka (ur. 25 lipca 1876 w Grabowie nad Pilicą, zm. 8 marca 1949 w Izabelinie) – polski pisarz młodopolski, tłumacz i krytyk literacki. Męskiej tożsamości nigdy się nie wyparł, w przeciwieństwie do żeńskiej[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Przez po­nad 30 pierw­szych lat życia funk­cjo­no­wał jako ko­bie­ta[1].

Jego rodzicami byli Augustyn Komornicki i Anna Dunin-Wąsowicz, pradziadkiem Teodor Anzelm Dzwonkowski (1764–1850). Pochodził z zamożnej rodziny ziemiańskiej, dzieciństwo spędził w majątku w Grabowie. W roku 1889 wraz z matką i pięciorgiem rodzeństwa przyjechał do Warszawy, pobierać prywatne lekcje u najlepszych nauczycieli (literatury uczył go prof. Piotr Chmielowski). Jego debiutem literackim była publikacja opowiadań Z życia nędzarza i Staszka w „Gazecie Warszawskiej” w 1892 roku. W 1883 w tej samej gazecie ukazała się nowela Rozłąka. W 1894 roku wydał zbiór opowiadań Szkice. W tym samym roku w „Gazecie Poznańskiej” ukazał się także dramat Skrzywdzeni. Następnie pod naciskami ojca wyjechał do Cambridge, gdzie przez 6 miesięcy uczęszczał na wykłady w żeńskim Kolegium Newnham. Dziennik z pobytu opublikowano pod ironicznym tytułem Raj młodzieży na początku 1896[2] roku. Po powrocie z Cambridge wraz z Wacławem Nałkowskim i Cezarym Jellentą wydali w 1895 roku manifest literacki Forpoczty.

W czerwcu 1898[1] odbył się ślub z poetą Janem Lemański,[3]. Małżeństwo uchodziło za nieudane, a Lemański za porywczego i chorobliwie zazdrosnego. Zgodnie z relacją Jana Lorentowicza, w czasie podróży poślubnej Lemański z zazdrości dwukrotnie postrzelił z pistoletu żonę na krakowskich Plantach. Związek rozpadł się po dwóch latach.

W 1900 Włast opublikował (pod nazwiskiem Komornicka) Baśnie. Psalmodie, zaś od 1901 współpracował z redagowaną przez Zenona PrzesmyckiegoChimerą”. Publikował poezję, m.in. cykl Czarne płomienie (1901), prozę (Biesy, 1902), tłumaczenia z języka angielskiego, a także recenzje, podpisywane „Włast”.

Według relacji Marii Dernałowicz[4], w 1907 w hotelu Bazar w Poznaniu (w trak­cie podróży z matką do Kołobrze­gu[1]) Włast spalił w piecu kobiece suknie i ogłosił się mężczyzną. Od tej pory nosił wyłącznie męskie stroje, palił fajkę[potrzebny przypis], skrócił włosy[1], usunął uzębienie (by uzyskać nowy wyraz twarzy[1]) i używał konsekwentnie nazwiska Piotr Odmieniec Włast[1]. Prof. Bog­dan Za­krzew­ski wspo­mi­nał, że Piotr był przy­ja­znym i bar­dzo cie­ka­wym rozmówcą, jego je­dy­nym wa­run­kiem było, aby zwra­cając się doń, za­cho­wy­wać męską formę[1].

Włast nie tyl­ko oświad­czył, że jest mężczyzną, ale także uznał się za nowe wcie­le­nie Pio­tra Własta, le­gen­dar­ne­go założycie­la rodu Du­ninów, z którego po­cho­dziła mat­ka[1].

Uznany przez rodzinę za obłąkanego, w latach 1907–1914 przebywał w sanatoriach i szpitalach. W 1914 wrócił do rodzinnego Grabowa, gdzie rozpoczął pisanie swojego ostatniego dzieła, Xięgi poezji idyllicznej. Pod koniec życia jako pisarz był zupełnie zapomniany. W 1944 z powodu zniszczeń wojennych opuścił rodzinny majątek. Zmarł w zakładzie leczniczym w Izabelinie w 1949 roku. Nagrobek znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (jako Maria Komornicka-Lemańska (kwatera B/20 (7/22))[5].

Twórczość Piotra Własta (jako Marii Komornickiej) opublikowała w 1996 roku literaturoznawczyni Maria Podraza-Kwiatkowska. W latach osiemdziesiątych Maria Janion opublikowała poświęcony Włastowi esej „Gdzie jest Lemańska?” – jego przedruk w książce „Kobiety i duch inności” (1996), a także publikacja w tej książce kolejnego szkicu Janion poświęconego Włastowi „Maria Komornicka, in memoriam”, spowodowały wzrost zainteresowania młodopolskim pisarzem wśród akademików. W XXI wieku nastąpił renesans Własta – życiem i twórczością pisarza zainteresowały się krytyczki feministyczne[6], krytycy studiów LGBT[1], a także dziennikarze[7][8]. Na uwagę zasługuje monografia (565 stron) Strącona bogini Brygidy Helbig wydana w 2010 roku w Krakowie.

Wik­to­r Dy­nar­ski, badacz dyskursu transpłciowego, stwier­dził: „Ma­rii Ko­mor­nic­kiej nig­dy nie było”[1]. Mar­ta Konarzew­ska, pisząc tekst Piotr Włast opu­bli­ko­wa­ny w „Re­pli­ce” - podobnie jak Krzysztof Tomasik w Homobiografiach, uszanowała imię i nazwisko wybrane przez samego pisarza oraz jego płeć[1]. Tomasik w swojej książce zastanawiał się: "Otwar­te pozo­sta­je py­ta­nie, czy Własto­wi w jego me­ta­mor­fo­zie bar­dziej cho­dziło o sta­nie się mężczyzną, czy po pro­stu człowie­kiem" jako, że w owych czasach kobieta de facto była podczłowiekiem, na co zwracała uwagę także m. in. Zofia Nałkowska[1].

Ku pamięci[edytuj | edytuj kod]

Z okazji 60. rocznicy śmierci poety został odsłonięty 8 marca 2009 przez gen. Stanisława Nałęcz-Komornickiego (bratanka poety) pomnik w rodzinnym Grabowie nad Pilicą[9]. W lipcu 2016 odbyły się w Warce obchody 140. rocznicy urodzin Marii Komornickiej z udziałem Brygidy Helbig i Tomasza Komornickiego[10].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Tłumaczenia z angielskiego[edytuj | edytuj kod]

  • Edward Bulwer-Lytton: Zanoni. Powieść z czasów rewolucyi francuskiej. T. 1-3, Warszawa 1906
  • Edward Bulwer-Lytton: Zanoni. Opowieść o różokrzyżowcu. Romans mistyczny z czasów Rewolucji Francuskiej. Sandomierz 2015

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

  • Słówniczek muzyczny. (według Harrasa), Warszawa 1887

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m Krzysztof Tomasik, Homobiografie, Warszawa 2014.
  2. Brygida Helbig-Mischewski, Cambridge: A Factory of Mediocrity. Maria Komornicka’s Reportage “Youth’s Paradise” (1896), „Rocznik Komparatystyczny”, 7, 2016, ISSN 2081-8718 [dostęp 2018-05-22] (ang.).
  3. Lemański, JanEncyklopedia PWN (internetowa)
  4. Maria Dernałowicz, Piotr Odmieniec Włast, „Twórczość”, nr 3, 1977, s. 79-95.
  5. Maria Komornicka-Lemańska, Moje Cmentarze
  6. Katarzyna Ewa Zdanowicz, Kto się boi Marii K.? Sztuka i wykluczenie, Katowice 2004.
  7. Sebastian Duda, Poetka, która stała się poetą, „Ale historia: Tygodnik historyczny”, nr 22 (72), 3 czerwca 2013, s. 3–4.
  8. Lidia Ostałowska, Przemiana [w:] Kobiety, które igrały z bogami, Warszawa 2010, s. 39–50.
  9. Pomnik Marii Komornickiej stanął w Grabowie nad Pilicą. Muzeum Kazimierza Pułaskiego w Warce, marzec 2009. [dostęp 2016-12-19].
  10. Maria Komornicka - lipiec 2016

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]