Maria Komornicka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maria Komornicka
Piotr Odmieniec Włast
Ilustracja
Imię przy narodzeniu Maria Jakubina Komornicka
Data i miejsce urodzenia 25 lipca 1876
Grabów
Data i miejsce śmierci 8 marca 1949
Izabelin
Zawód poetka, krytyczka literacka, tłumaczka
Narodowość polska
Rodzice Anna Dunin-Wąsowicz i Augustyn Komornicki
Krewni i powinowaci pradziadek Teodor Anzelm Dzwonkowski
bratanek gen. Stanisław Komornicki

Maria Jakubina Komornicka (ur. 25 lipca 1876 w Grabowie nad Pilicą, zm. 8 marca 1949 w Izabelinie) – polska pisarka młodopolska, tłumaczka i krytyczka literacka.

Życie i twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jej rodzicami byli Augustyn Komornicki i Anna Dunin-Wąsowicz, pradziadkiem Teodor Anzelm Dzwonkowski (1764–1850). Pochodziła z zamożnej rodziny ziemiańskiej, dzieciństwo spędziła w majątku w Grabowie. W roku 1889 wraz z matką i pięciorgiem rodzeństwa przyjechała do Warszawy, gdzie pobierała prywatne lekcje u najlepszych nauczycieli (literatury uczył ją prof. Piotr Chmielowski). Jej debiutem literackim była publikacja opowiadań Z życia nędzarza i Staszka w „Gazecie Warszawskiej” w 1892 roku. W 1883 w tej samej gazecie ukazała się nowela Rozłąka. W 1894 roku wydała zbiór opowiadań Szkice. W tym samym roku w „Gazecie Poznańskiej” ukazał się także dramat Skrzywdzeni. Następnie pod naciskami ojca wyjechała do Cambridge, gdzie przez 6 miesięcy uczęszczała na wykłady w żeńskim Kolegium Newnham. Dziennik z pobytu opublikowano pod ironicznym tytułem Raj młodzieży na początku 1896[1] roku. Po powrocie z Cambridge wraz z Wacławem Nałkowskim i Cezarym Jellentą wydała w 1895 roku manifest literacki Forpoczty.

W roku 1898 wyszła za mąż za poetę Jana Lemańskiego[2]. Małżeństwo uchodziło za nieudane, a Lemański za porywczego i chorobliwie zazdrosnego. Zgodnie z relacją Jana Lorentowicza, w czasie podróży poślubnej Lemański z zazdrości dwukrotnie postrzelił z pistoletu żonę na krakowskich Plantach. Związek rozpadł się po dwóch latach.

W 1900 Komornicka opublikowała Baśnie. Psalmodie, zaś od 1901 współpracowała z redagowaną przez Zenona PrzesmyckiegoChimerą”. Publikowała poezję, m.in. cykl Czarne płomienie (1901), prozę (Biesy, 1902), tłumaczenia z języka angielskiego, a także recenzje pod pseudonimem „Włast”.

Zgodnie z literackim mitem, powstałym wokół fabularyzowanej relacji Marii Dernałowicz[3], w 1907 w hotelu w Poznaniu trzydziestojednoletnia Komornicka spaliła w piecu kobiece suknie i uznała się za mężczyznę. Od tej pory nosiła wyłącznie męskie stroje, paliła fajkę, usunęła uzębienie i używała nazwiska Piotr Odmieniec Włast.

Uznana przez rodzinę za obłąkaną, w latach 1907–1914 przebywała w sanatoriach i szpitalach. W 1914 wróciła do rodzinnego Grabowa, gdzie rozpoczęła pisanie swojego ostatniego dzieła, Xięgi poezji idyllicznej. Pod koniec życia jako pisarka była zupełnie zapomniana. W 1944 z powodu zniszczeń wojennych opuściła rodzinny majątek. Zmarła w zakładzie leczniczym w Izabelinie w 1949 roku. Nagrobek znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (jako Maria Komornicka-Lemańska (kwatera B/20 (7/22))[4].

Recepcja[edytuj | edytuj kod]

Twórczość Marii Komornickiej opublikowała w 1996 roku literaturoznawczyni Maria Podraza-Kwiatkowska. W latach osiemdziesiątych Maria Janion opublikowała poświęcony Komornickiej esej „Gdzie jest Lemańska?” – jego przedruk w książce „Kobiety i duch inności” (1996), a także publikacja w tej książce kolejnego szkicu Janion poświęconego Komornickiej „Maria Komornicka, in memoriam”, spowodowały wzrost zainteresowania młodopolską pisarką wśród akademików. W XXI wieku nastąpił renesans Komornickiej – życiem i twórczością pisarki zainteresowały się krytyczki feministyczne[5], krytycy studiów LGBT[6], a także dziennikarze[7][8]. Na uwagę zasługuje monografia (565 stron) Strącona bogini Brygidy Helbig wydana w 2010 roku w Krakowie.

Ku pamięci[edytuj | edytuj kod]

Z okazji 60. rocznicy śmierci poetki został odsłonięty 8 marca 2009 przez gen. Stanisława Nałęcz-Komornickiego (bratanek poetki) pomnik w rodzinnym Grabowie nad Pilicą[9]. W lipcu 2016 odbyły się w Warce obchody 140. rocznicy urodzin Marii Komornickiej z udziałem Brygidy Helbig i Tomasza Komornickiego[10].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Tłumaczenia z angielskiego[edytuj | edytuj kod]

  • Edward Bulwer-Lytton: Zanoni. Powieść z czasów rewolucyi francuskiej. T. 1-3, Warszawa 1906
  • Edward Bulwer-Lytton: Zanoni. Opowieść o różokrzyżowcu. Romans mistyczny z czasów Rewolucji Francuskiej. Sandomierz 2015

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

  • Słówniczek muzyczny. (według Harrasa), Warszawa 1887

Teksty kultury o Marii Komornickiej[edytuj | edytuj kod]

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Brygida Helbig-Mischewski, Cambridge: A Factory of Mediocrity. Maria Komornicka’s Reportage “Youth’s Paradise” (1896), „Rocznik Komparatystyczny”, 7, 2016, ISSN 2081-8718 [dostęp 2018-05-22] (ang.).
  2. Lemański, JanEncyklopedia PWN (internetowa)
  3. Maria Dernałowicz, Piotr Odmieniec Włast, „Twórczość”, nr 3, 1977, s. 79-95.
  4. Maria Komornicka-Lemańska, Moje Cmentarze
  5. Katarzyna Ewa Zdanowicz, Kto się boi Marii K.? Sztuka i wykluczenie, Katowice 2004.
  6. Krzysztof Tomasik, Homobiografie, Warszawa 2014.
  7. Sebastian Duda, Poetka, która stała się poetą, „Ale historia: Tygodnik historyczny”, nr 22 (72), 3 czerwca 2013, s. 3–4.
  8. Lidia Ostałowska, Przemiana [w:] Kobiety, które igrały z bogami, Warszawa 2010, s. 39–50.
  9. Pomnik Marii Komornickiej stanął w Grabowie nad Pilicą. Muzeum Kazimierza Pułaskiego w Warce, marzec 2009. [dostęp 2016-12-19].
  10. Maria Komornicka - lipiec 2016

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]