Maria Znamierowska-Prüfferowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Maria Znamierowska Pruefferowa plaque.jpg

Maria Znamierowska-Prüfferowa (ur. 13 maja 1898 w Kibartach, zm. 20 sierpnia 1990 w Toruniu) – polska etnograf, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, twórca i wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Toruniu, któremu po jej śmierci nadano jej imię. Działaczka Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

Życiorys[edytuj]

Dzieciństwo i wykształcenie[edytuj]

Jej ojciec Stanisław był urzędnikiem komory celnej. Maturę ukończyła w 1915 roku w Lipawie. Jej brat Jerzy Znamierowski był polskim filozofem i teologiem. Od października tego roku prawie 3 lata przebywała w Kijowie, gdzie związała się z silnym środowiskiem polskim, brała udział w wykładach Wyższych Kursów Żeńskich – na Wydziale Filologicznym oraz w polskim Kolegium Uniwersyteckim.

Przeniosła się do Warszawy późną jesienią 1918 roku. Z końcem roku 1920 osiadła w Wilnie, gdzie studiowała na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Stefana Batorego (USB) z przerwami na leczenie gruźlicy w Zakopanem. Po ponad roku studiów na Wydziale Humanistycznym kontynuowała naukę na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym, na którym od 1922 roku wykładał przybyły z Krakowa prof. Jan Prüffer, za którego wyszła za mąż 4 lutego 1925 roku.

Praca na Uniwersytecie Wileńskim[edytuj]

Już jako jego żona, Maria Znamierowska-Prüfferowa zaczęła jesienią 1926 roku studiować etnologię, powołaną w 1924 roku staraniem prof. Cezarii Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutzowej, zaś w roku akademickim 1927/28 rozpoczęła pracę pod jej kierunkiem w Muzeum Etnograficznym USB. Temu wyborowi – etnografii i muzealnictwu pozostała wierna do końca życia.

Opublikowane w 1930 roku Rybołówstwo jezior trockich to jej praca magisterska, po której nastąpiły dalsze prace głównie z tego zakresu. Najpierw jej naukowym opiekunem była prof. Ehrenkreutzowa, a po jej odejściu na katedrę w Warszawie – prof. Kazimierz Moszyński, który w 1935 roku objął Zakład Etnologii.

Okres międzywojenny to dla Znamierowskiej-Prüfferowej czas zdobywania kwalifikacji muzeologa podczas licznych podróży zagranicznych, a także czas badań terenowych, gromadzenia zbiorów i dokumentacji dla muzeum. Zajmowała się działalnością dydaktyczną prowadząc ćwiczenia etnograficzne w Szkole Nauk Politycznych przy Instytucie Naukowo-Badawczym Europy Wschodniej w Wilnie. Zajmowała się również popularyzacją ochrony zabytków etnograficznych: prowadziła pogadanki w szkołach wiejskich, na uniwersytetach ludowych i w Polskim Radiu.

Praca Ości rybackie, próba klasyfikacji ości północno-wschodniej Polski, napisana pod kierunkiem prof. Moszyńskiego, była podstawą nadania jej stopnia doktora, na krótko przed likwidacją USB przez władze litewskie w 1939 roku. W czasie okupacji, póki to było możliwe, pracowała w Muzeum Etnograficznym. Zwolniona z pracy przez Niemców w 1942 roku, po ich wyjściu z Wilna w lipcu 1944 została zatrudniona z powrotem.

Po II wojnie światowej[edytuj]

Praca na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu[edytuj]

W wyniku odłączenia Wilna od Polski w 1945 roku Prüfferowie, razem ze środowiskiem uniwersyteckim, zdecydowali się na wyjazd do Torunia, gdzie dotarli 14 lipca. W tworzącym się Uniwersytecie Mikołaja Kopernika Znamierowska-Prüfferowa została adiunktem Katedry Etnologii, próbując bezskutecznie reaktywować ideę etnograficznego muzeum uniwersyteckiego na wzór wileński[styl do poprawy]. Jednocześnie gromadziła zbiory w Dziale Etnograficznym Muzeum Miejskiego (od 1950 Pomorskiego), gdzie pierwszą wystawę zorganizowała już w 1948 roku.

Tytuł profesora nadzwyczajnego nadany został jej w 1955 roku, praca habilitacyjna Rybackie narzędzia kolne w Polsce i w krajach sąsiednich ukazała się w roku 1957.

Bibliografia jej publikacji liczy ponad 130 pozycji; poza rybołówstwem dotyczą one głównie muzealnictwa, ale i folkloru, sztuki, budownictwa. Jako emerytka opracowała podsumowującą pozycję Tradycyjne rybołówstwo ludowe na tle zbiorów i badań Muzeum Etnograficznego w Toruniu.

Muzeum Etnograficzne[edytuj]

Kierując Działem Etnograficznym Muzeum Miejskiego w Toruniu w latach 1946-1958, od początku wyraźnie formułowała cel do którego dążyła – samodzielne Muzeum Etnograficzne wraz ze skansenem. Wywalczywszy zgodę władz na jego utworzenie (1953), doprowadziła do jego powstania w dniu 1 stycznia 1959 roku, w budynku dawnego Arsenału.

W latach 1959-1972 pełniła funkcję dyrektora Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Pozostawiła po sobie placówkę:

  • z ok. 14 tys. zbiorów etnograficznych z terenów północnej Polski, w tym najbogatszą w ówczesnym okresie kolekcją rybołówstwa tradycyjnego o charakterze ogólnopolskim;
  • z trzema wystawami stałymi: kultury materialnej i sztuki ludowej oraz salą rybacką w specjalnie pobudowanym pawilonie nowego gmachu;
  • skansenem zaprojektowanym w całości, a zrealizowanym kompletnie w swojej części kujawskiej (w formie zagrody i spichlerza podworskiego).
  • wydała kilkanaście muzealnych publikacji, zarówno przewodników, jak i monografii.

Od 15 grudnia 1999 roku Muzeum Etnograficzne w Toruniu nosi jej imię.

Również jedną z ulic lewobrzeżnego Torunia nazwano imieniem Marii i Jana Prüfferów.

Działalność społeczna i popularyzatorska[edytuj]

W styczniu 1947 roku została wybrana do Zarządu Głównego przekształcającego się właśnie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego (PTL). W marcu tego roku zorganizowała oddział PTL w Toruniu, próbując skonsolidować środowisko etnograficzne i około etnograficzne. Została sekretarzem Oddziału, w roku 1949 wiceprezesem, a w 1954 roku prezesem. Kierowała toruńskim PTL przez kilka kadencji, aż do roku 1981. W tym czasie była także członkiem Zarządu Głównego PTL (do 1978), a także wiceprezesem w latach (1967-1970).

Pracę w muzeum łączyła z wyjazdami na konferencje krajowe, zagraniczne i uczestnictwem w prestiżowych gremiach takich m.in. jak Zespół Doradczy przy Zarządzie Muzeów i Ochrony Zabytków, Sekcja Muzeów i Ochrony Dóbr Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki.

W roku 1978 roku za zasługi dla działalności PTL zostało nadane jej członkostwo honorowe PTL.

Bibliografia[edytuj]