Marian Gaweł

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marian Gaweł
2 zwycięstwa
major pilot major pilot
Data i miejsce urodzenia 10 września 1889
Sanok
Data i miejsce śmierci 16 listopada 1937
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1909–1918; 1918–1921
Siły zbrojne War flag of Austria-Hungary (1918).svg Armia Austro-Węgier
Roundel of Poland (1921-1993).svg Siły Powietrzne RP
Jednostki Feldkanonenregiment Nr. 30, Flik. 5, Flik. 36, Flik. 6, Flik. 32, Flik. 41/J; Oddział IV Sztabu Generalnego WP, Polska Wojskowa Misja Zakupów, 2 Pułk Lotniczy w Krakowie.
Stanowiska chefpilot we Flik. 32, Flik. 41/J; zastępca dowódcy Wojsk Lotniczych plk. Hipolita Łossowskiego, zastępca dowódcy 2 Pułku Lotniczego ppłk pil. Ernesta Cieślewskiego
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Odznaczenia
Order Korony Żelaznej III klasy (Austro-Węgry) Krzyż Zasługi Wojskowej Krzyż Zasługi Wojskowej Krzyż Zasługi Wojskowej Krzyż Żelazny (1813) II Klasy

Marian Stanisław Gaweł (ur. 10 września 1889 w Sanoku, zm. 16 listopada 1937 w Warszawie) – polski lotnik wojskowy, major pilot Wojska Polskiego II RP, pracownik i działacz branży samochodowej.

Życiorys[edytuj]

Urodził się 10 września 1889 w Sanoku. Był synem dr. Jana Gawła (zm. 1913[1])[2] i bratem Emila Gawła[3] – adwokatów w Sanoku[4].

W wieku 19 lat rozpoczął studia w Akademii Rolniczej w Dublanach. Od października 1909 roku odbywał służbę wojskową w armii austro-węgierskiej w charakterze jednorocznego ochotnika. Nie powrócił już na studia rolnicze, lecz kontynuował naukę w Wojskowej Akademii Technicznej w Mödling k. Wiednia. Po ukończeniu studiów dostał przydział jako leutnant do 30. pułku artylerii polowej (Feldkanonenregiment Nr. 30) z dyslokacją w Przemyślu. Ponadto gospodarował na roli[4].

Po wybuchu I wojny światowej pułk Mariana Gawła wyruszył w sierpniu 1914 na front. Po miesiącu walk, 30 sierpnia został on ciężko ranny w nogę, następnie przebywał w szpitalu przez kolejne 10 miesięcy, do lipca 1915. W połowie 1915 zgłosił się ochotniczo do służby w lotnictwie austro-węgierskim (k.u.k. Luftfahrtruppen) i został skierowany, w stopniu porucznika, na szkolenie obserwatora lotniczego. Już od 2 sierpnia 1915 rozpoczął służbę jako obserwator na samolotach rozpoznawczych w eskadrze (Fliegerkompagnie) Flik 5 na froncie serbskim. Odbywał m.in. śmiałe loty rozpoznawcze nad Belgrad.

Od maja do lipca 1916 przechodził szkolenie w pilotażu w Niemczech, a następnie jeszcze dodatkowy kurs w Wiener Neustadt. Już jako pilot wojskowy (Feldpilot) rozpoczął służbę jako dowódca pluonu eskadry Flik 36 na froncie rumuńskim, z lotniska w Bułgarii, gdzie odniósł swoje największe sukcesy. Wykonywał loty rozpoznawcze i bombowe na samolotach Hansa-Brandenburg C.I. 25 listopada 1916 lecąc samolotem typu Hansa-Brandenburg C.I nr 68.17[5] zestrzelił jako pilot rumuński samolot Farman w pobliżu wsi Ulmuleţ (niedaleko miasta Zimnicea) – było to pierwsze zwycięstwo powietrzne na tym froncie, za co został odznaczony wysokim Orderem Korony Żelaznej III klasy i niemieckim Krzyżem Żelaznym II klasy. 2 kwietnia 1917 na samolocie typu Hansa-Brandenburg C.I(nr 68.16)[5] wraz ze strzelcem Karlem Ryantem zestrzelił kolejny samolot w rejonie dunajskiego portu Braiła[5]. Na froncie rumuńskim służył do 22 kwietnia 1917. W maju 1917 rozpoczął kurs pilotażu myśliwskiego w Wiener Neustadt, a następnie od czerwca służył na froncie włoskim we Flik 32, latającej na myśliwcach Aviatik D.I jako szef pilotów (Chefpilot), przez pewien czas pełniący obowiązki dowódcy. Od 1 stycznia 1918 służył jako szef pilotów we Flik 41/J, dowodzonej przez asa Godwina Brumowskiego na froncie włoskim. Pod koniec lutego 1918 uległ jednak ciężkim obrażeniom w wypadku lotniczym na samolocie Albatros D.III (Oef), co wyeliminowało go praktycznie ze służby frontowej do końca wojny. Od maja 1918 służył jako pilot kontrolny, a od sierpnia do października komendant grupy odbiorczej sprzętu lotniczego na lotnisku Wiedeń-Aspern. W trakcie służby w lotnictwie austro-węgierskim wykonał około 130 lotów bojowych. Odniósł co najmniej 2 zwycięstwa powietrzne. Ukończył wojnę w stopniu porucznika (Oberleutnant). W trakcie służby, zarówno w artylerii jak i w lotnictwie, wyróżniał się na frontach i w działaniach, za co otrzymał szereg odznaczeń[4].

Na początku listopada 1918 Marian Gaweł zgłosił się do tworzącego się polskiego lotnictwa w Krakowie, po czym został referentem lotniczym w IV Oddziale Sztabu Generalnego, a od stycznia 1919 zastępcą dowódcy Wojsk Lotniczych ppłk. Hipolita Łossowskiego, w stopniu kapitana. W kwietniu 1919 został wysłany do Paryża w ramach wojskowej misji zakupów gen. Romera, uczestnicząc w zakupach sprzętu dla lotnictwa polskiego. Został awansowany do stopnia majora w korpusie oficerów aeronautycznych ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[6]. Po powrocie do Polski w październiku 1920 służył w Oddziale Naczelnej Kontroli Wojskowej. W sierpniu 1921 został zastępcą dowódcy 2 Pułku Lotniczego ppłk pil. Ernesta Cieślewskiego, jednakże w listopadzie tego roku został z niejasnych przyczyn przeniesiony w stan nieczynny i nie powrócił już do czynnej służby[7]. W 1922 zatwierdzony jako oficer zawodowy. W 1923 był ponownie oficerem 2 Pułku Lotniczego[8]. 31 października 1924 przeniesiony do rezerwy. W 1924 był majorem rezerwy lotnictwa – byłym zawodowym oficerem – przydzielonym jako oficerem rezerwowy do 2 Pułku Lotnictwa[9]. W 1934 jako major rezerwy był przydzielony do 6 Pułku Lotniczego we Lwowie, zajmował 1 lokatę na liście starszeństwa oficerów rezerwy korpusu oficerów aeronautyki i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto[10].

Po przeniesieniu do rezerwy osiedlił się we Lwowie. Zaangażował się w polskim ruchu automobilizmu, był aktywny w zawodowych organizacjach samochodowych na obszarze Małopolski, pracował w kupieckiej branży samochodowej, zaś prócz tego działał w zawodach sportu samochodowego[4]. Startował w rajdowych wyścigach samochodowych, m.in. w czerwcu 1928 w Rajdzie Krajoznawczym Małopolskiego Klubu Automobilowego o Puchar „Lwowskiego Kurjera Porannego”, gdzie zajął 9. miejsce na Austro-Daimlerze[11]. Kierował firmą Towarzystwo Sprzedaży Samochodów[5]. Do końca życia sprawował stanowisko dyrektora biura sprzedaży „Polskiego Fiata” na rejon warszawski[12].

16 listopada 1937 popełnił samobójstwo strzałem z broni palnej w usta w swoim mieszkaniu przy ulicy Smoczej 32 w Warszawie[13][12][4][14].

Odznaczenia (m.in)[edytuj]

Przypisy

  1. Kronika. Z kroniki żałobnej. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 3, Nr 42 z 12 października 1913. 
  2. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 359, 362, 380, 381.
  3. Dziennik Urzędowy. Rozmaite obwieszczenia. „Gazeta Lwowska”, s. 8, Nr 119 z 27 maja 1909. 
  4. a b c d e Ś. p. major Marian Gaweł. „Codzienna Gazeta Handlowa”, s. 8, Nr 267 z 21-22 listopada 1937. 
  5. a b c d Andrzej Olejko: Lotnicze tradycje bieszczadów. Krosno: Ruthenus, 2011, s. 45–47.
  6. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 943.
  7. Gen. Gustaw Macewicz w tajnej notatce stwierdził m.in., że „nie wykazał się żadną pożyteczną działalnością organizacyjną” i „ze względu na charakter nie nadaje się na oficera zawodowego w czasie pokoju” – Butkiewicz, J. s. 24.
  8. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 930.
  9. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 852, 870.
  10. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 159, 671.
  11. Wyniku Rajdu Krajoznawczego Małopolskiego Klubu Automobilowego o Puchar „Lwowskiego Kurjera Porannego” odbytego w dniach od 28 do 30 czerwca 1929. „Gazeta HandlowaGazeta Automobilowa”, s. 5, Nr 158 z 13 lipca 1929. 
  12. a b Samobójstwo dyrektora fabryki. „Orędownik Ostrowski”, s. 2, Nr 105 z 19 listopada 1937. 
  13. Z miasta. Samobójstwo. „Kurier Warszawski”, s. 5, Nr 318 z 19 listopada 1937. 
  14. W doniesieniach prasowych o śmierci Mariana Gawła był wskazywany jego wiek „45 lat”, co oznaczałoby, że urodził się ok. 1892.

Bibliografia[edytuj]