Marian Jarosz (podpułkownik)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marian Jarosz
podpułkownik podpułkownik
Data urodzenia 12 października 1921
Data śmierci 29 sierpnia 2008
Przebieg służby
Siły zbrojne ludowe Wojsko Polskie
Jednostki 16 Pułk Piechoty
18 Pułk Piechoty
Stanowiska dowódca dywizjonu pociągu pancernego
Główne wojny i bitwy II wojna światowa (bitwa o Kołobrzeg),
walki z UPA
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1943–1989) Krzyż Armii Krajowej Medal Wojska Srebrna Odznaka „W Służbie Narodu” Brązowy Medal „Za zasługi dla Ligi Obrony Kraju”
Odznaka Zasłużony Działacz LOK

Marian Stanisław Jarosz (ur. 12 października 1921, zm. 29 sierpnia 2008) – podpułkownik Wojska Polskiego, uczestnik II wojny światowej, walk z UPA, kawaler Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari, działacz kombatancki, pisarz.

Bronisław, Marian, Katarzyna i Stanisław Jaroszowie (1945)

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 1921. Był synem Stanisława (uczestnik polskiej wojny obronnej w 1939) i Katarzyny[1][2]. W latach 30. zamieszkiwał z rodziną we Lwowie (w tym mieście jego wuj Piotr Hadam był działaczem lewicowym)[3]. We Lwowie zdał maturę i uzyskał wykształcenie kolejowe. Podczas II wojny światowej po nadejściu frontu wschodniego został żołnierzem ludowego Wojska Polskiego od 28 sierpnia 1944[1]. Ukończył szkołę oficerską w Riazaniu, po czym trafił do Przemyśla jako podchorąży. Został zastępcą dowódcy zwiadu artyleryjskiego 16 pułku piechoty[4][5] i 18 pułku piechoty w składzie 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty w ramach 1 Armii Wojska Polskiego i służył w stopniu podporucznika[6]. Uczestniczył we froncie wschodnim, brał udział w bitwie o Kołobrzeg. 1 września 1945 został zdemobilizowany w stopniu chorążego.

Po wojnie, z uwagi na jego wyuczony zawód, został przydzielony do wojsk kolejowych. W stopniu podporucznika był w składzie, po czym został zastępcą dowódcy, a później dowódcą pociągu pancernego nr 2 (model Panzertriebwagen 16, funkcjonującego pod nazwą „Grom”), sformowanego w październiku 1945 w Warszawie, po czym skierowanego do Sanoka pod komendę 8 Drezdeńskiej Dywizji Piechoty i następnie uczestniczącego w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią (UPA) na liniach Sanok – Łupków (linia kolejowa nr 107) i Sanok – Ustjanowa (linia kolejowa nr 108)[7]. W stopniu kapitana został dowódcą utworzonego na początku 1947 dywizjonu pociągów pancernych Służby Ochrony Kolei (SOK), który stacjonował w Zagórzu na tamtejszej stacji kolejowej i także brał udział w walkach z UPA (działania zabezpieczające, wsparcie działań operacyjnych, obrona stacji kolejowych, rozminowywanie mostów). Jako komendant pociągu SOK działał przy ochronie linii kolejowej[8]. W tym czasie miał dokonać zatrzymania na stacji kolejowej w Sanoku łącznika oddziałów podziemia antykomunistycznego, którego Józef Kuraś ps. „Ogień” rzekomo wysłał do Antoniego Żubryda ps. „Zuch”[9]. 27 marca 1947 uczestniczył w odprawie oficerów dokonanej przez gen. Karola Świerczewskiego, który tego samego dnia poniósł śmierć w Bieszczadach[10]. Funkcję dowódcy dywizjonu sprawował do 1948, pod jego komendą było ok. 3000 żołnierzy. W 1950 odszedł ze służby wojskowej w stopniu kapitana.

Przez ok. trzy lata był zatrudniony w kopalnictwie naftowym z siedzibą w Sanoku, pracując w Grabownicy, Krośnie, Krakowie, pełnił stanowisko zastępcy dyrektora ds. wierceń poszukiwawczych. Następnie przeniósł się do Sanockiej Fabryki Wagonów „Sanowag” (późniejszy SFA „Autosan”), gdzie przez ok. 30 lat pracował jako kierownik służby transportu wzgl. główny specjalista ds. transportu i spedycji, pełniąc także funkcję pełnomocnika dyrektora ds. transportu[11][12]. W okresie tego zatrudnienia ukończył studium w zakresie ekonomiki i transportu.

W okresie powojennym w 1957 został działaczem kombatanckim w sanockiej organizacji. Działał w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację[13], był współzałożycielem[14] i pełnił funkcję prezesa zarządu miejsko-gminnego Koła ZBoWiD w Sanoku[15] od 1984[16][17][18][19][20][21][22][23] oraz zasiadał w radzie naczelnej ZBoWiD[24]. W październiku 1989 został członkiem Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w Krośnie, zasiadł w prezydium ZW oraz został delegatem na Krajowy Zjazd ZBoWiD[25]. Został członkiem powołanego 31 stycznia 1968 społecznego komitetu ORMO w Sanoku[26]. Pełnił funkcję przewodniczącego Klubu Oficerów Rezerwy w SFA „Autosan”, ponownie wybrany w 1985[27]. Po przekształceniu ZBoWiD pełnił funkcję prezesa Okręgowego Koła Miejsko-Gminnego Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Ziemi Sanockiej w Sanoku, które przyjęło do nazwy imię 2 Pułku Strzelców Podhalańskich, jednostki z okresu II Rzeczypospolitej[15] (ponownie wybrany prezesem zarządu tego koła w październiku 2001 na czwartą z kolei kadencję[28][29]). Był także działaczem Ligi Obrony Kraju. W lipcu 1975 zasiadł we władzach wojewódzkich Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej w Krośnie[30].

Działał społecznie, w tym na rzecz upamiętnienia walk o niepodległość i uczestników wojen. Był inicjatorem powstania pomnika ofiar Zwangsarbeitslager Zaslaw w Zasławiu, pomnika upamiętniającego żołnierzy 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty obok byłej Szkoły Podstawowej nr 7 (obecnie Gimnazjum nr 4 im. 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty) przy ulicy Jana Pawła w sanockiej dzielnicy Wójtostwo, Pomnika Synom Ziemi Sanockiej Poległym i Pomordowanym za Polskę w Sanoku[31]. Opublikował pięć wydawnictw książkowych w zakresie udziału przedstawicieli Sanoka i ziemi sanockiej w wojnach[32]. Współpracował z miesięcznikiem „Polsce wierni” ZKRP i BWP[33]. Udzielał się także na rzecz szkoły Gimnazjum nr 4 im. 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty w Sanoku, noszącej patronat jednostki, w której służył[34]. W tej działalności wygłaszał wykłady wspomnieniowe i na tematy żołnierskie. Był kolekcjonerem pamiątek historycznych. Publikował na łamach „Gazety Sanockiej – Autosan”[35]. Był autorem publikacji o charakterze kombatanckim oraz podsumowań tematyki II wojny światowej. W latach 90. angażował się w polemikę na łamach prasy[36]. W lutym 1999 brał udział w zjeździe powiatowym Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej w Sanoku[37][38].

Pozostawał kapitanem rezerwy w stanie spoczynku w latach 80. i 90[39]. i w połowie lat 90[13]. W 2000 otrzymał nominację na stopień majora, przyznaną postanowieniem ministra obrony narodowej[40][41]. Później był przedstawiany w stopniu podpułkownika. Został członkiem zwyczajnym Stowarzyszenia Klub Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari[2]. Na początku 2007 grupa kombatantów dążyła do wyjaśnienia sprawy kariery wojskowej Mariana Jarosza, przeprowadzenia jego lustracji i do odebrania mu odznaczenia Krzyża Srebrnego Orderu Virtuti Militari (ich zdaniem awanse i order miałby otrzymać dzięki osobistym koneksjom)[42]. W odpowiedzi medialnej podpułkownik przedstawił swój szlak bojowy i wskazał, że otrzymał order VM w 1970[43]. W związku z powyższym wicedyrektor Departamentu Wojskowego Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oświadczył, że Marian Jarosz był funkcjonariuszem UB, zaś Order Virtuti Militari, którym został odznaczony w 1970, miał być przyznany w wyniku złożenia wniosku, który w swojej treści obejmował nieprawdziwe dane[15]; jednocześnie zadeklarował wystąpienie o cofnięcie awansu do stopnia podpułkownika i pozbawienie M. Jarosza Orderu Virtuti Militari[44].

Nagrobek Cecylii i Mariana Jaroszów na Cmentarzu Centralnym w Sanoku

Marian Jarosz zmarł 29 sierpnia 2008, a jego pogrzeb odbył się 2 września 2008 w Sanoku. Jego żoną była Cecylia, z domu Bryndza, podczas II wojny światowej żołnierz Armii Krajowej, ps. „Irena” (zm. 1993). Oboje zostali pochowani w grobowcu na Cmentarzu Centralnym w Sanoku. Mieli dwie córki: Danutę i Urszulę.

Jego brat Bronisław (1924-1977) także był żołnierzem LWP w stopniu majora oraz lekarzem[10][11][45].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Katalog miejsc pamięci, walki i męczeństwa z terenu byłego powiatu sanockiego. Sanok: Zarząd Koła Miejsko-Gminnego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych Ziemi Sanockiej, 1994.
  • Księga poległych. Pomordowanych i zmarłych na polu chwały mieszkańców ziemi sanockiej 1939–1944-1948. Sanok: Zarząd Koła Miejsko-Gminnego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych Ziemi Sanockiej / Edytor, 1998. ISBN 83-903522-0-6.[46]
  • Rodowód Sanockiej Organizacji Kombatanckiej i jej działalność w latach 1945-1997. Sanok: Zarząd Koła Miejsko-Gminnego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych Ziemi Sanockiej, 1999. ISBN 83-903522-1-4.[47]
  • Walki z bandami UPA na ziemi sanockiej w latach 1943–1948
  • Wolność krzyżami mierzona. Pamięci sanoczan poległych w II wojnie światowej. Krosno: Apla, 2006. ISBN 83-7450-037-9.
  • Działalność OUN–UPA w latach 1943-1947 w powiatach Sanok i Lesko, ISZN 83-89123-83-5, wyd. Oficyna Wydawnicza „Apla”

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia
Wyróżnienia i nagrody

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W publikacji z 2014 Władysław Stachowicz podał, iż w 2002 Marian Jarosz miał otrzymać Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – Władysław Stachowicz. Samorząd terytorialny miasta Sanoka w latach 1990–2002 w relacjach lokalnej prasy. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 241, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. , co stanowi omyłkę w powiązaniu z faktem, że w 2000 Jarosz został odznaczony Krzyżem Komandorskim tego orderu, a więc stopniem wyższym w precedencji polskich odznaczeń.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Witold Szymczyk. Pod znakiem piastowskiego orła. „Widnokrąg”. 41 (107), s. 3, 13 października 1963. 
  2. a b Członkowie zwyczajni Klubu Kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari (2001-2014). klubvm.org.pl. [dostęp 2017-01-13].
  3. Stanisław Siwak. Robotnicze tradycje. „Nowiny”, s. 5, Nr 100 z 30 kwietnia – 1 maja 1985. 
  4. Uwaga weterani z 16 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty. „Nowiny”, s. 3, Nr 69 z 22 i 23 marca 1969. 
  5. Droga do zwycięstwa. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 12 (268) z 1-10 maja 1983. 
  6. Andrzej Brygidyn: Śladami synów ziemi sanockiej – żołnierzy 6 Dywizji Piechoty. W: Rocznik Sanocki 1986. T. VI: 1986. Rzeszów: Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka, 1988, s. 155, 162-163, 183. ISBN 83-03-02288-1.
  7. Improwizowane pociągi pancerne Służby Ochrony Kolei (SOK). pibwl.republika.pl. [dostęp 3 czerwca 2014].
  8. Uroczystości w Zagórzu. „Nowiny”, s. 5, Nr 199 z 11 października 1982. 
  9. Artur Bata: Bieszczady w ogniu. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 202-203. ISBN 83-03-01790-X.
  10. a b Witold Szymczyk. Generałowi w hołdzie. „Nowiny”. 70, s. 2, 28 marca 1977. 
  11. a b Kondolencje. „Nowiny”. 16, s. 2, 21 stycznia 1977. 
  12. Artur Bata: Bieszczady w ogniu. Rzeszów: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 205. ISBN 83-03-01790-X.
  13. a b Władysław Stachowicz. Samorząd terytorialny miasta Sanoka w latach 1990–2002 w relacjach lokalnej prasy. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 170, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  14. Stanisław Janczura. Z działalności koła zakładowego ZBoWiD. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 9 z 15-31 lipca 1974. 
  15. a b c Franciszek Oberc. Burmistrzowie Sanoka w dwudziestoleciu. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 610, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  16. Arnold Andrunik: Rozwój i działalność Związku Bojowników o Wolność i Demokrację na Ziemi Sanockiej w latach 1949-1984. Sanok: 1986, s. 332.
  17. Bogumiła Koszela. Ambitne plany sanockiego koła ZBoWiD. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 7 (298) z 1-20 marca 1984. 
  18. Spotkanie weteranów II wojny światowej. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 22 (313) z 1-10 sierpnia 1984. 
  19. W jedności siła?. „Tygodnik Sanocki”, s. 7, nr 36 (200) z 8 września 1995. 
  20. Józef Ząbkiewicz. Nowe władze sanockiego ZBoWiD. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 6, Nr 33 (468) z 20-30 listopada 1988. 
  21. Józef Ząbkiewicz. 40 lat kombatanckiego związku. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 14 (485) z 10-20 maja 1989. 
  22. Dzień zwycięstwa – dzień kombatanta. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 3, Nr 15 (486) z 20–31 maja 1989. 
  23. Upamiętnić dobro najwyższe!. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 34 (505) z 10-20 grudnia 1989. 
  24. Dzień Metalowca – branżowe święto pracowników SFA. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, nr 12 (375) z 20-30 kwietnia 1986. 
  25. a b c Wysoka ocena sanockich kombatantów. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, Nr 30 (501) z 1-10 listopada 1989. 
  26. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 219, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  27. Wiesław Koszela. Nowe władze Klubu Oficerów Rezerwy w SFA. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, Nr 11 (338) z 10-20 kwietnia 1985. 
  28. Jolanta Ziobro. Kombatanci po konferencji. „Tygodnik Sanocki”. Nr 42 (519), s. 2, 19 października 2001. 
  29. Edward Hajduk. Jubileusz majora. „Tygodnik Sanocki”. Nr 43 (520), s. 10, 26 października 2001. 
  30. Stanisław Janczura. Nowe władze Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 5, Nr 14 (33) z 15-31 lipca 1975. 
  31. Władysław Stachowicz. Samorząd terytorialny miasta Sanoka w latach 1990–2002 w relacjach lokalnej prasy. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 204, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  32. Sanok – bibliografia. biblioteka.sanok.pl. [dostęp 3 czerwca 2014].
  33. To już 10 lat.... kombatantpolski.pl. [dostęp 3 czerwca 2014].
  34. Aktualności. gim4.sanok.biz. [dostęp 3 czerwca 2014].
  35. Marian Jarosz. W Dniu Zwycięstwa. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 9 (54) z 1-15 maja 1976. 
  36. Władysław Stachowicz. Samorząd terytorialny miasta Sanoka w latach 1990–2002 w relacjach lokalnej prasy. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 201, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  37. Marian Kawa szefem. „Tygodnik Sanocki”. Nr 10 (382), s. 1, 3, 5 marca 1999. 
  38. Władysław Stachowicz. Samorząd terytorialny miasta Sanoka w latach 1990–2002 w relacjach lokalnej prasy. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 202, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  39. Andrzej Brygidyn: Śladami synów ziemi sanockiej – żołnierzy 6 Dywizji Piechoty. W: Rocznik Sanocki 1986. T. VI: 1986. Rzeszów: Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka, 1988, s. 183. ISBN 83-03-02288-1.
  40. Maria Boczar. Święto Wojska Polskiego. „Tygodnik Sanocki”. Nr 33 (458), s. 2, 18 sierpnia 2000. 
  41. a b Władysław Stachowicz. Samorząd terytorialny miasta Sanoka w latach 1990–2002 w relacjach lokalnej prasy. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 241, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  42. Marian Struś. Kombatanci oburzeni. „Tygodnik Sanocki”, s. 15, nr 17/18 (807/808) z 27 kwietnia / 4 maja 2007. 
  43. Marian Jarosz. Nie mam nic do ukrycia. „Tygodnik Sanocki”, s. 4, nr 19 (809) z 11 maja 2007. 
  44. Franciszek Oberc. Samorząd miejski Sanoka a wybitni sanoczanie. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 542, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  45. Podziękowanie. „Nowiny”. 22, s. 2, 28 stycznia 1977. 
  46. Bartosz Błażewicz. Ku pamięci. „Tygodnik Sanocki”. Nr 20 (340), s. 2, 15 maja 1998. 
  47. Bartosz Błażewicz. U kombatantów. Uroczyście i rocznicowo. „Tygodnik Sanocki”. Nr 38 (410), s. 2, 17 września 1999. 
  48. Bojowe ordery i odznaczenia na piersiach sanoczan. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 1, nr 26 (497) z 20-30 września 1989. 
  49. M.P. z 2001 r. nr 5, poz. 86.
  50. W żołnierskim gronie. „Tygodnik Sanocki”. Nr 5 (482), s. 4, 2 lutego 2001. 
  51. Idea PPR określiła losy naszego kraju. Dalsze uroczystości na Rzeszowszczyźnie. W Sanoku. „Nowiny”, s. 2, Nr 17 z 18 stycznia 1972. 
  52. Zakładowa uroczystość 30-lecia ORMO. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 8 (264) z 10-20 marca 1983. 
  53. a b W 40 rocznicę LWP. Spotkanie „autosanowców” – weteranów walk o wolność kraju. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 30 (286) z 1-10 listopada 1983. 
  54. Grupa Oficerów Rezerwy gośćmi Klubu Oficerów Rezerwy. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 31 (287) z 10-20 listopada 1983. 
  55. Wysokie odznaczenia dla mieszkańców Sanoka i pracowników SFA na 30-lecie PRL. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 21 (150) z 20-31 lipca 1979. 
  56. Joanna Kozimor. Laureaci Nagród Miasta Sanoka. „Tygodnik Sanocki”. Nr 23 (552), s. 2, 7 czerwca 2002. 
  57. Zbigniew Osenkowski. Kalendarium sanockie 2001–2004. „Rocznik Sanocki”. IX, s. 429, 2006. Towarzystwo Przyjaciół Sanoka i Ziemi Sanockiej. ISSN 0557-2096. 
  58. Artur Olechniewicz – bibliografia. muzeum.sanok.pl. [dostęp 2015-05-18].
  59. Marian Struś: Nagrody dla zasłużonych. nowiny24.pl, 2002-06-05. [dostęp 2015-12-25].
  60. Marian Jarosz. biblioteka.sanok.pl. [dostęp 3 czerwca 2014].
  61. Władysław Stachowicz. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 288, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]