Marian Wnuk (rzeźbiarz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Marian Wnuk
ilustracja
Data i miejsce urodzenia

5 września 1906
Przedbórz

Data i miejsce śmierci

29 września 1967
Warszawa

Narodowość

polska

Alma Mater

Szkoła Sztuk Pięknych w Warszawie

Dziedzina sztuki

rzeźbiarstwo

Ważne dzieła

Górnicy

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej
Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
Grób Mariana Wnuka na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Marian Wnuk (ur. 5 września 1906 w Przedborzu, zm. 29 września 1967 w Warszawie) – polski rzeźbiarz, pedagog, działacz artystyczny.

Edukacja i praca pedagogiczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1922–1926 uczył się w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem, a następnie w latach 1927–1934 studiował rzeźbę w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie w pracowni Tadeusza Breyera[1]. Od 1933 do 1943 pracował jako nauczyciel rzeźby w Państwowym Instytucie Sztuk Plastycznych we Lwowie[1]. W okresie tym uczestniczył w wielu konkursach na pomniki (m.in. pomniki Józefa Piłsudskiego we Lwowie i Warszawie).

Pod okupacją sowiecką kontynuował pracę pedagogiczną, a po zajęciu Lwowa przez hitlerowców współpracował m.in. z konspiracyjną Radą Pomocy Żydom. W 1944, zagrożony, przeniósł się do Warszawy, skąd po upadku powstania został wywieziony na roboty do Niemiec[2].

W maju 1945 przyjechał do Krakowa, gdzie w czerwcu przystąpił do Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków. Od listopada 1945 pełnił przez cztery lata funkcję członka zarządu Okręgu Gdańskiego Związku Polskich Artystów Plastyków w Sopocie. Objął pracownię rzeźby, równolegle prowadząc pracownię projektowania rzeźbiarsko-architektonicznego Państwowego Instytutu Sztuk Plastycznych w Sopocie (od grudnia 1945 Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Gdańsku). Od października 1946 do 1948 pełnił funkcję zastępcy dyrektora, prowadząc jednocześnie pracownię rzeźby, razem z asystującym Adamem Smolaną. We wrześniu 1947 został nominowany na profesora Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Gdańsku. W latach 1947–1948 był członkiem prezydium Wojewódzkiej Rady Sztuki i Kultury Artystycznej w Gdańsku. Z dniem 14 października 1947 pełnił obowiązki dyrektora PWSSP w Sopocie do 30 września 1949. 1 września 1949 rozpoczął pracę na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie na stanowisku profesora kontraktowego. W 1950 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego[2]. Od 1950 pełnił funkcję dziekana Wydziału Rzeźby, a w latach 1951–1954 i 1959−1967 funkcję jej rektora[1][3]. Jako rektor powołał do życia Zakłady Artystyczno-Badawcze ASP (ZAB). Był bardzo cenionym pedagogiem, do jego uczniów należeli m.in. Władysław Hasior, Stanisław Kulon, Tadeusz Łodziana, Adam Smolana, Magdalena Więcek[1]. Równolegle przez cały okres powojenny działał jako organizator życia artystycznego w Związku Polskich Artystów Plastyków i gremiach doradczych działających przy Ministerstwie Kultury i Sztuki.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Rzeźba Górnicy w Chorzowie

Doskonałe opanowanie realistycznego warsztatu rzeźbiarskiego, jak również wcześniejsze doświadczenia z rzeźbą pomnikową, pozwoliły mu odnaleźć swe miejsce w dyscyplinie narzuconej przez socrealizm, którego stał się jednym z wiodących twórców[1]. Również w późniejszej twórczości trwał przy rozwiązaniach klasycyzujących. Najciekawsze rzeźby stworzył przed śmiercią, powracając do drewna (Czarny dąb – Bruno Schulzowi, 1966; Płonące miasto, 1967). Ich ekspresja zdecydowanie odchodzi od monumentalizmu wczesnych prac i heroizmu posągów socrealistycznych. Był również znakomitym portrecistą (Leon Schiller, 1961)[1].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Jana, stolarza, i Leokadii z Mączyńskich[4].

Był dwukrotnie żonaty: od 8 stycznia 1938 z Józefą Wnuk, od 1955 z rzeźbiarką Magdaleną Więcek (1924–2008), z którą miał syna Daniela[4].

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera C 2-4-13)[5].

Ważniejsze realizacje[edytuj | edytuj kod]

(wg źródeł[1][2])

  • 1935 – Projekty pomników 20-lecia Czynu Żołnierza Polskiego
  • 1936 – Projekt pomnika ku czci Francuzów poległych w Armii Polskiej w obronie Lwowa
  • 1936 – Dziadek Dymytro – Na mecie
  • 1940-1943 – Portret Eustachego Wasilkowskiego
  • 1937 – Projekt pomnika Józefa Piłsudskiego w Warszawie
  • 1943 – Św. Józef, Lwów
  • 1947 – Głowa Feliksa Smosarskiego
  • 1948 – Głowa aktora Tadeusza Surowy
  • 1949 – Głowa Elżbiety Szczodrowskiej
  • 1949-1950 – Pomnik Wdzięczności dla Armii Radzieckiej w Bydgoszczy, wersje:
  • Pomnik Wdzięczności Armii Radzieckiej w Gdyni
  • Głowy kobiety (Magdalena Więcek- szkice do Pomnika Wdzięczności Armii Radzieckiej w Gdyni) demontaż pomnika w 1990
  • 1951 – Lenin
  • 1956 – Głowa Magdy
  • 1957 – Macierzyństwo
  • 1959 – Pomnik Żołnierzy Polskich na cmentarzu w Lommel
  • 1961 – Tors
  • 1962 – Nagrobek i projekt nagrobka Władysława Broniewskiego
  • 1963 – Głowa Daniela, Głowa Krzyska, Głowa Zuzi
  • 1963-1964 – Pomnik Stefana Żeromskiego
  • 1964 – Kobietom czasów okupacji – Dwie natury
  • 1960-1967 – Kobieta z dzieckiem –
  • Idące
  • Biegnąca
  • Siedzące
  • Postać leżąca
  • Postać podparta
  • 1966 – Górnicy –
  • Czarny dąb – Bruno Schulzowi
  • Czarny dąb – Antoniemu Kenarowi
  • 1967 – Płonące miasto

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

(wg źródła[2])

  • 1950 – II nagroda w dziale rzeźby na I Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki, Muzeum Narodowe, Warszawa
  • 1951–1952 – I nagroda w dziale rzeźby na II Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki, za pomnik Lenina
  • 1952 – Nagroda Państwowa II stopnia za rok 1952
  • 1955 – Nagroda Państwowa II stopnia
  • 1964 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia „za działalność organizacyjna i pedagogiczną”

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Joanna Chrzanowska-Pieńkos, Andrzej Pieńkos, Leksykon sztuki polskiej XX wieku. Sztuki plastyczne, Poznań: Wyd. Kurpisz, 1996, s. 246–247, ISBN 83-86600-48-9 (pol.).
  2. a b c d Marian Wnuk, Zbrojownia Sztuki [dostęp 2021-12-07] (pol.).
  3. Poczet Rektorów, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie [dostęp 2021-12-07] (pol.).
  4. a b WNUK MARIAN, profesor Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych – Encyklopedia Gdańska, gdansk.gedanopedia.pl [dostęp 2023-11-26].
  5. Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze, www.cmentarzekomunalne.com.pl [dostęp 2019-12-31].
  6. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie kultury i sztuki”.
  7. M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1564 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  8. M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
  9. Założyli u nas oddział lwowski »Żegoty«”. Historia Mariana i Józefy Wnuków | Polscy Sprawiedliwi, sprawiedliwi.org.pl [dostęp 2023-11-26].