Marianna Marchocka
| Marianna Marchocka | ||
| Służebnica Boża zakonnica, mistyczka | ||
| ||
| ||
| Data i miejsce urodzenia |
25 czerwca 1603 | |
|---|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
19 kwietnia 1652 | |
| Miejsce pochówku |
Klasztor karmelitanek bosych św. Teresy od Jezusa i św. Jana od Krzyża w Krakowie | |
| Przełożona klasztoru sióstr karmelitanek bosych w Krakowie | ||
| Okres sprawowania |
1637–1652 | |
| Wyznanie | ||
| Kościół | ||
| Inkardynacja | ||
| Śluby zakonne |
26 kwietnia 1621 | |
Marianna Marchocka[a] (herbu Ostoja, imię zakonne Teresa od Jezusa Marchocka; ur. 25 czerwca 1603 w Stróżach, zm. 19 kwietnia 1652 w Warszawie) – polska zakonnica katolicka, karmelitanka bosa, mistyczka i Służebnica Boża; pierwsza Polka, która napisała autobiografię[1][2][3], prawdopodobnie pierwsza osoba w Polsce, która napisała autobiografię mistyczną[4] (pierwsza Polka, która tego dokonała[3][5]).
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Była drugim dzieckiem Pawła Marchockiego oraz Elżbiety z Modrzejewskich[6]. Rodzina Marchockich pieczętowała się herbem Ostoja. Ojciec był wielokrotnym posłem na sejm[7], pełnił funkcję starosty czchowskiego i opowiadał się za swobodami szlacheckimi m.in. jako uczestnik rokoszu Zebrzydowskiego[8]. Przed ślubem przeszedł na katolicyzm (ojciec był kalwinem)[9].
Miała dwoje rodzeństwa; siostra Elżbieta wstąpiła do klarysek w Starym Sączu, brat Mikołaj studiował w Akademii Krakowskiej[7]. Mimo znacznego oporu rodziców (z tego powodu była bita)[10], pod wpływem spotkań z o. Piotrem Kordońskim oraz lektury biografii św. Teresy z Ávili, hiszpańskiej reformatorki zakonu karmelitanek bosych, w dniu 26 kwietnia 1620 roku Marianna Marchocka wstąpiła do klasztoru karmelitanek bosych pw. św. Marcina w Krakowie[7][11]. Śluby zakonne złożyła 26 kwietnia 1621 roku[8]. W zakonie przybrała imię Teresa od Jezusa na cześć św. Teresy z Ávili[12]. W latach 1630–1636 była podprzeoryszą[8], a mistrzynią nowicjatu w latach 1630–1639[11]. W 1637 roku została obrana przełożoną zakonu[12]. Funkcję pełniła do 1640 roku[8]. W 1642 roku wyjechała do Lwowa, aby założyć tam nową placówkę zakonu[12]. Była przełożoną i mistrzynią pierwszego pokolenia lwowskich karmelitanek bosych[13].
W 1648 roku, z powodu powstania Chmielnickiego, karmelitanki musiały uchodzić do Krakowa, skąd następnie przeniosły się do Warszawy, gdzie 2 czerwca w uroczystym wprowadzeniu zgromadzenia do prowizorycznego klasztoru wzięli udział król Polski Jan Kazimierz oraz nuncjusz apostolski[7][11][12]. Również w Warszawie sprawowała funkcję przeoryszy[11]. Królowa Ludwika Maria Gonzaga, gdy tylko Marchocka chorowała, często ją odwiedzała w towarzystwie króla Jana Kazimierza[14]:
Królestwo... oka z niej nie spuściło, słuchając pilnie, co mówiła, wychodząc zaś nisko się kłaniali, a Królowa rękę jej całowała.
Od 1650 roku zdrowie zakonnicy zaczęło się pogarszać. Doznała częściowego paraliżu[7][15] w 1651 roku[8]. W styczniu 1652 roku ustąpiła z urzędu przeoryszy[7]. W maju 1652 roku miała udar mózgu[5]. Zmarła 19 kwietnia 1652 roku[12].
Czczono ją m.in. lokalnie, w rodzinnej parafii w Zakliczynie, szczególnie w czasie II wojny światowej. Do końca lat 50. XX wieku jej obraz wisiał w prezbiterium kościoła św. Idziego Opata[16].
Mistyka
[edytuj | edytuj kod]Marianna Marchocka zaczęła doświadczać pierwszych przeżyć mistycznych w wieku 21 lat[11]. Zapisy z epoki sugerują, że Marchocka miała dar bilokacji oraz stygmaty[13]. Doświadczała także ekstaz i okresów oschłości duchowych[11].
Po śmierci jej ciało miało nie ulec rozkładowi i po kasacie zakonu warszawskiego zostało przewiezione do Krakowa[11]. W 1818 roku złożono je w klasztorze karmelitanek bosych[12]. Gdy w 1958 roku dokonano inspekcji zwłok, stwierdzono rozkład ciała z powodu działania wilgoci[8].
Życie Marianny Marchockiej, w tym jej doświadczenia mistyczne, przedstawia pisany barwną prozą (bliski stylu wypowiedzi ustnej) Żywot. Został spisany na polecenie spowiednika, a później kierownika duchowego, o. Ignacego od św. Jana Ewangelisty (zm. 1677)[13]. Matka Teresa zaczęła pisać go 3 maja 1647 roku[13]. Inne źródła podają, że zaczęła go pisać w 1632 roku w formie listów do swojego spowiednika[11]. Jest to pierwsza autobiografia kobiety polskiej, a zarazem ważne dzieło literatury mistycznej polskiego baroku, porównywane już przez współczesnych z autobiograficznie ujętym Życiem św. Teresy z Ávili[11].
W książce Zarys dziejów duchowości w Polsce (1986) Karol Górski pisał, że tekst stanowi jedno z „nielicznych pism tego rodzaju w skali światowej”, ma charakter „pierwszorzędnego źródła psychologicznego”, zawiera opis ekstazy „niezmiernie rzadki w literaturze mistycznej”. Małgorzata Borkowska określiła autobiografię Marchockiej mianem „pierwszej i na jeszcze wiele wieków jedynej próbie oddania w języku polskim bezpośredniego przeżycia Boga”. Aleksandra Bobrowska (Uniwersytet Adama Mickiewicza) widziała w tekście „świadectwo wkraczania kobiecości w sferę sacrum (...), gdzie kobieta występuje jako podmiot i, co więcej, pozostawia pisemny przekaz najgłębszych osobistych przeżyć”[8].
Jako pierwszy autobiografią Marchockiej zainteresował się św. Rafał Kalinowski[17]. Krytyczną edycję autobiografii Marchockiej przygotował na krótko przed II wojną światową, w 1939 roku, Karol Górski. Podstawą był jeden (z odnalezionych czterech[5], wśród których jakością wyróżnia się kopia w Bibliotece Karmelitanek Bosych w Krakowie-Łobzowie[9]) odpis przechowywany wówczas w klasztorze karmelitanek bosych w Krakowie. Niemal całość nakładu zniszczyli Niemcy. Reprint przygotował w 2009 roku Wydział Teologiczny Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W 2010 o. Czesław Gil wydał edycję Żywotu jako element postępowania w procesie beatyfikacyjnym[8], rozbudowując ją o wersje poszczególnych kopii źródła[18].
W 1654 roku o. Ignacy od Jana Ewangelisty napisał Żywot i wysokie cnoty W. Matki Teresy od Pana Jezusa Marchockiej[8]. Został wydany w 1752 roku przez ks. Józefa Augustynowicza na prośbę karmelitanek z Warszawy[5]. Drugie wydanie książki ukazało się w 1901 roku. Przygotował je św. Rafał Kalinowski[8]. Siostra Teresa Steinmetz przygotowała kompilację tekstów o. Ignacego, kroniki karmelitanek bosych we Lwowie oraz kronik karmelitanek bosych i karmelitów bosych w Warszawie. Książkę wydano w języku francuskim, a jej polski przekład, bez dodatku, w 1931 roku[5].
Pozostawiła też pisane prozą poetycką modlitewne Akty. Zachowały się także jej dwa listy[11].
Proces beatyfikacyjny
[edytuj | edytuj kod]Zbieranie dokumentacji historycznej do procesu beatyfikacyjnego rozpoczął św. Rafał Kalinowski[12].
Na 1930 rok datowane jest uzdrowienie Katarzyny Skalskiej przypisywane pośrednictwu matki Teresy Marchockiej, co przyczyniło się do wzrostu zainteresowania zakonnicą. Jej ciało wystawiano przy kracie zakonnej w klasztorze karmelitanek bosych w Krakowie, gromadzili się przy nim ludzie. W czasie II wojny światowej trumnę zamurowano w niszy pod głównym ołtarzem, gdzie znajduje się współcześnie[9].
Proces beatyfikacyjny rozpoczął się 21 grudnia 2007 w Krakowie[19]. 24 kwietnia 2015 nastąpiło zamknięcie procesu beatyfikacyjnego na szczeblu diecezjalnym, po czym akta zostały przekazane Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych w Rzymie[20]. Postulatorem procesu wyznaczono o. Romano Gambalungę OCD[20].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Na podstawie nieścisłych źródeł francuskich z epoki określana czasem błędnie jako Anna Maria.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ o. Czesław Gil OCD, Wstęp, w: Teresa od Jezusa, Autobiografia mistyczna i inne pisma, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2010, s. 7.
- ↑ List Komisji ds. Instytutów Życia Zakonnego i Stowarzyszeń Życia Apostolskiego na Dzień Życia Konsekrowanego 2 lutego 2017 r. Życie konsekrowane i chrzest Polski. 1050 lat wspólnych dziejów, „Zamojski Informator Diecezjalny”, 26 (1), 2017, s. 45.
- ↑ a b Bibliografia komentowana [online], 14 września 2025 [dostęp 2025-11-16].
- ↑ Małgorzata Ozorowska, Życie wewnętrzne Matki Teresy od Jezusa Marchockiej (1603–1652), „Studia Teologiczne”, 12, 1994, s. 267.
- ↑ a b c d e Czesław Gil, Dzieje kultu m. Teresy Marchockiej, karmelitanki bosej (1603–1652), „Nasza Przeszłość”, 104, 2005, s. 5–35, DOI: 10.52204/np.2005.104.5-35, ISSN 2720-0590 [dostęp 2025-11-16].
- ↑ Sł. B. Teresa Marchocka OCD. communiocrucis.pl. [dostęp 2013-12-21]. (pol.).
- ↑ a b c d e f o. Czesław Gil OCD, Życiorys autorki, w: Teresa od Jezusa, Autobiografia mistyczna i inne pisma, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2010, s. 8–11.
- ↑ a b c d e f g h i j Adam Tomasz, Marianna Marchocka – zapoznane dziedzictwo polskiej mistyki [online], teologiapolityczna.pl, 20 maja 2017 [dostęp 2025-11-16].
- ↑ a b c Magdalena Tryuk OCDS, Matka Teresa od Jezusa (Marianna Marchocka) [online], Świecki Zakon Karmelitów Bosych w Warszawie, 16 sierpnia 2019 [dostęp 2025-11-16].
- ↑ Czesław Gil OCD, Wpatrzona w Ukrzyżowanego, Matka Teresa Marchocka, 2018, ISBN 978-83-7604-481-1.
- ↑ a b c d e f g h i j Encyklopedia Katolicka, tom 11, kolumny 1229–1230.
- ↑ a b c d e f g Iwona Kozina: Teresa Marchocka (1603–1652). www-old.inib.uj.edu.pl. [dostęp 2013-12-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-02)].
- ↑ a b c d o. Czesław Gil OCD, Karmelitanki bose w Polsce w 1. połowie XVII w., w: Teresa od Jezusa, Autobiografia mistyczna i inne pisma, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2010, s. 11–14.
- ↑ Jerzy Lileyko: Życie codzienne w Warszawie za Wazów. Warszawa: PIW, 1984, s. 167. ISBN 83-06-01021-3.
- ↑ o. Marian Zawada OCD, Antologia mistyki polskiej, t. 2, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2008, s. 21.
- ↑ Matka Teresa od Jezusa – rys biograficzny [online], zakliczyninfo.pl [dostęp 2025-11-16].
- ↑ Lidia Sokół, Problem cierpienia w Autobiografii mistycznej Anny Marii Marchockiej, „Meluzyna”, 5, 2016, s. 36, DOI: 10.18276/me.2016.2-03, ISSN 2449-7339 [dostęp 2025-11-16].
- ↑ Wojciech Grupiński, Autobiografia mistyczna Marianny Marchockiej jako kłopot i dar dla teologa, „Poznańskie Studia Teologiczne”, 4, 2010, s. 192.
- ↑ Kraków: dwa nowe procesy kanonizacyjne. ekai.pl, 2007-12-12. [dostęp 2014-06-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)]. (pol.).
- ↑ a b ~1652~ (Marianna Marchocka). Newsaints.faithweb.com. [dostęp 2016-06-15]. (ang.).