Martiany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 54°1′43″N 21°31′11″E
- błąd 38 m
WD 54°1'43.0"N, 21°31'10.9"E, 54°1'38.46"N, 21°31'13.55"E
- błąd 14 m
Odległość 0 m
Martiany
wieś
Ilustracja
Przystanek kolejowy patrząc w kierunku trasy do Giżycka
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat kętrzyński
Gmina Kętrzyn
Liczba ludności (2011) 136[1]
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 11-400[2]
Tablice rejestracyjne NKE
SIMC 0477771
Położenie na mapie gminy wiejskiej Kętrzyn
Mapa konturowa gminy wiejskiej Kętrzyn, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Martiany”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Martiany”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Martiany”
Położenie na mapie powiatu kętrzyńskiego
Mapa konturowa powiatu kętrzyńskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Martiany”
Ziemia54°01′43″N 21°31′11″E/54,028611 21,519722
Schron bojowy nr 5 (odcinek fortyfikacyjny Martiany) z roku 1939

Martiany (niem. Mertenheim[3]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Kętrzyn, sołectwo Pożarki. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś położona jest przy drodze KętrzynGiżycko. Przez wieś na tym samym odcinku przebiega linia kolejowa na której jest tu przystanek. Między drogą, a linią kolejową znajduje się jezioro Martiany, a na południe od wsi Jezioro Wersminia. Przez Martiany dojeżdża się do Jez. Iławki, położonego na południowy wschód od tej miejscowości. W Martianach zachował się jedyny, niezniszczony schron bojowy Giżyckiego Rejonu Umocnionego (lata 30. XX w.).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przed 1945 istniał we wsi majątek ziemski o powierzchni 315 ha, należący do rodziny Krause. We wsi znajdowały się także gospodarstwa chłopskie.

23 stycznia 1945 wieś zajęły wojska radzieckie, zabijając 52 osoby, w tym 32 mieszkańców wsi[4]. Na mocy porozumień między Aliantami wieś została włączona do Polski, a w sierpniu 1945 jej niemieckich mieszkańców wysiedlono. Państwo polskie znacjonalizowało majątek ziemski, w którym utworzono PGR. Przed likwidacją PGR Martiany jako samodzielny zakład rolny wchodził w skład wielozakładowego przedsiębiorstwa PPGR Nakomiady.

W roku 2000 we wsi mieszkało 149 osób.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Dwór w Martianach wybudowany został w drugiej połowie XIX wieku. Parterowy dwór założony na rzucie prostokąta posiada dwupoziomowe ryzality znajdujące się na osi elewacji wzdłużnych. Dwór przykryty jest dachem dwuspadowym. Po II wojnie światowej dwór wykorzystywany był na biura i mieszkania pracowników PGR. Po likwidacji PGR dwór został sprzedany osobie fizycznej.
  • Schron bojowy dowodzenia kompanii Giżyckiego Rejonu Umocnionego, wybudowany w 1939 r., nieukończony Regelbau 105a, przystosowany do prowadzenia ognia flankującego z dwóch stanowisk ciężkich karabinów maszynowych. Schron zamaskowany jest drewniana stodołą (do 1945 r.), ściany wewnętrzne z wymalowanymi instrukcjami.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Przy dojeździe do Martian od strony Sterławek w zadrzewieniu, po prawej stronie drogi znajduje się kilka uszkodzonych schronów z okresu I wojny światowej. We wsi, w gospodarstwie agroturystycznym państwa Birskich znajduje się dobrze zachowany schron bojowy z II wojny światowej. Schron ten do 1945 obudowany był stodołą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Martiany w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Kod pocztowy Martiany •• Wyszukiwarka, kody pocztowe, ulice, mapa, www.kodypocztowe.info [dostęp 2019-10-29].
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  4. Relacja Marie Lasogga z 17.11.1957, [w]: Erling, Uwe, Gdzie jest moja Ojczyzna? Wędrówka w przeszłość mojej rodziny, [w]: Wancerz-Gluza A., Bucher-Dinç G. (red.), Doświadczenia graniczne. Młodzież bada polsko-niemiecką historię, Warszawa 2003, s. 290-292.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kętrzyn. Z dziejów miasta i okolic, Pojezierze, Olsztyn, 1978
  • Bogdan Wasilenko, Mamry i okolice. Przewodnik, Kętrzyn: „Stes”, 1996, ISBN 83-905491-0-7, OCLC 751221181.
  • Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich, (Wydanie III poszerzone i uzupełnione) Studio ARTA, Olsztyn, 2001, ​ISBN 83-912840-2-6​ (str. 315 dwór).
  • Waldemar Mierzwa (red.): Mazury - słownik stronniczy, ilustrowany. Dąbrówno, Retman, 2008, 245 str., ​ISBN 978-83-923991-6-2