Marwice (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marwice
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat gorzowski
Gmina Lubiszyn
Sołectwo Marwice
Wysokość 70 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 564
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 66-432
Tablice rejestracyjne FGW
SIMC 0182700
Położenie na mapie gminy Lubiszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Lubiszyn
Marwice
Marwice
Położenie na mapie powiatu gorzowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gorzowskiego
Marwice
Marwice
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Marwice
Marwice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Marwice
Marwice
Ziemia52°46′26″N 15°06′42″E/52,773889 15,111667

Marwice (niem. do 1945 r. Marwitz) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Lubiszyn.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Położenie[edytuj]

Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położone są Marwice należy do prowincji Niziny Środkowoeuropejskiej, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pojezierze Południowopomorskie oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Równina Gorzowska.

Miejscowość położona w linii prostej 9 km na północny-zachód od Gorzowa Wielkopolskiego, przy drodze S3 do Szczecina.

Środowisko naturalne[edytuj]

Na północ od Marwic przeważają lasy sosnowe. W pobliżu znajduje się jezioro Marwicko. Klimat umiarkowany-morski, z przewagą polarnomorskich mas powietrza. Pod względem ilości opadów Marwice mieszczą się w środkowej strefie przeciętnej ilości opadów w Polsce.

Demografia[edytuj]

Ludność w ostatnich 3 stuleciach[1][2][3][4]:

Nazwa[edytuj]

Nazwa pochodzi od brandenburskiego rodu rycerskiego von der Marwitz, którego wieś była siedzibą od XIII/XIV w.

Marwitz 1337, 1883; Marwice 1947[5].

Historia[edytuj]

Właściciele Marwic
Imię i nazwisko Lata
von der Marwitz XIII/XIV w.-1747
von Bergen 1747-koniec XIX w. (?)
von Iffland 1801 (dzierżawa)/ 1851-1945
  • 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczynają ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstaje następnie Nowa Marchia
  • 1255 – margrabiowie brandenburscy zajmują ob­szar na północ od Warty-Noteci i na zachód od Drawy, który przypadł im poprzez małżeństwo córki Przemysła I, Konstancji z synem margrabiego JanaKonradem
  • Koniec XIII w. - wieś już istniała, co można wnioskować po datacji kościoła (XIII/XIV w.); założona została na krawędzi mokradeł i wyżej położonych terenów rolniczych.
  • XIII/XIV w. - wzniesiony zostaje kościół
  • 1337 – pierwsza wzmianka o miejscowości w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego, pod nazwą Marwitz, w ziemi gorzowskiej: „Marwitz LIIII, dos III, Henninck de Marwitz pro seruicio VIII, Bernth et Reyniko pro seruicio VIII, pactus V solidos, taberna soluit XII solidos, Molendinum de II frust[6] - wieś liczy 54 łany, wolne od ciężarów podatkowych są 3 łany parafialne, lennikami zobowiązanymi do służby konnej są Henning de Marwitz, Berth i Reyniko posiadający po 8 łanów, pakt (rodzaj podatku) płacony rycerstwu przez chłopów wynosi 5 szylingów, opłata karczmy 12 szylingów, opłata marwickiego młyna 2 funty (talenty).
Wyróżnić można już wówczas dwie linie Marwitzów: smolnicko-zielińską i marwicko-kłodawską. Marwitzowie przybyli do ziemi gorzowskiej po 1240 r. z okolic Widuchowej (tam też wieś Marwitz) lub bezpośrednio z margrabiami zza Odry po 1255 r. W ziemi gorzowskiej znany jest Jan de Marwitz (Johannes de Marewitz) w 1287 r., obecny przy nadaniu margrabiego Albrechta III dla Gorzowa[7].
  • 1455 – Marwitzowie z Marwic wchodzą do elitarnego grona rycerstwa zamkowego (niem. Schlossgesessene)
  • 1618-1648 (wojna trzydziestoletnia) - zniszczenia i znaczne wyludnienie wsi w wyniku działań wojennych
  • 1747 – Curt Wilhelm von der Marwitz sprzedaje dobra marwickie Albertowi Christianowi Ernstowi von Bergen (5.09.1721-1777), marszałkowi dworu i koniuszemu, za 34 000 talarów i 300 talarów porękawicznego[8][9]
  • Wojna siedmioletnia (1756-1763) - wieś zostaje ograbiona i poważnie zniszczona przez oddział kozacki; ciężko pobity zostaje pastor Ch.L. Bojanus, przez co przez kilka następnych lat (do 1764 r.) parafię obsługiwał proboszcz z Baczyny
  • 8.01.1777 – umiera Albert Christian Ernst von Bergen; swym testamentem przekształcił Marwice 17.02.1777 r. w majorat (niem. Fideikomiß), który z powodu bezpotomnej śmierci kolejnych właścicieli dziedziczony był w liniach bocznych
  • 1801 – dzierżawcą majątku staje się rodzina Iffland
  • 1803 – właścicielem majątku jest Johann Philipp Ludwig von Bergen (19.06.1776 – 18.11.1831), czwarty ordynat marwicki, były deputowany do pruskiego zgromadzenia narodowego
  • 1827 – wzniesiono kuźnię
  • 1829 – zniszczony zostaje średniowieczny młyn, następnie odbudowany wraz z tartakiem
  • 18.11.1831 – umiera Johann Philipp Ludwig von Bergen, kolejnym właścicielem zostaje Johann Heinrich Gottlieb von Bergen
  • 1850 - dobra von Bergenów obejmują, wraz z folwarkami Latowice (Schonfled) i Marwiczki (Klein Marwitz) 1693 ha (6630,60 mórg reńskich), w tym 801,5 ha (3139,13 mórg) gruntów ornych, 267 ha łąk (1046,53 mórg) i 416 ha lasów (1628,149 mórg)[10]. Wieś Marwiczki, nieistniejąca obecnie, została wydzierżawiona przez dwór w Marwicach w początkach XVIII w. od kamery gorzowskiej.
Przyległości Marwic w XIX / XX w.
Niemiecka nazwa Obiekt Położenie Polska nazwa
Schönfeld folwark 3 km na płd.-zach. Kolonia Marwice (1947: Latowice[5])
Forsthaus Marwitz (Marwitzer Försterei) leśniczówka 1,4 km na płn. leśniczówka Marwice (1947: Smółczyn[5])
Klein Marwitz folwark 9,5 km na płd. Marwiczki[5] [nie istnieje]
Marwitzer Mühle młyn 2,5 km na płn.-wsch. Marwicki Młyn[5] [nie istnieje]
Marwitzer Ziegelei cegielnia 1,5 km na płd.-zach. Kolonia Marwice [obiekt nie istnieje]
Marwitzer Teerofen smolarnia 1,8 km na płn. Smółczyn[5]
Marwitzer Fischerhaus dom rybacki 5,2 km na płn.-zach. (przy J. Marwicko) Rybnia[5] [nie istnieje]
  • 8.01.1851 – bezpotomnie w linii męskiej umiera Johann Heinrich Gottlieb von Bergen; majorat posiada kuratora, zaś pretensje do spadku zgłosiło 8 członków rodziny[10]
  • 1851 - rodzina Iffland wykupuje część majątku (i folwark Marwiczki), będąc w jego posiadaniu do 1945 r.
  • Około 1870 - Otto Hubner otwiera zajazd (niem. Gasthof)
  • 1871 – majątek liczy 1911,46 ha, z czego grunty orne 1170,62 ha, właścicielem jest miejski radca sądowy Berge, zaś zarządcą (niem. Oberamtmann) Iffland[11]
  • 1920 - na placu przed kościołem ustawiono wielki kamień z mosiężną tablicą ku pamięci Marwiczan poległych w I wojnie światowej
  • 1928 – przebudowa dworu (Marwitzer Schloss) przez Ifflandów
  • 30.01.1945 - około godz. 14-tej do wsi wkroczają wojska radzieckie 5 armii uderzeniowej generała Bierzarina (I Frontu Białoruskiego)[12]
  • II.1945 - w piwnicach pałacu żołnierze radzieccy znajdują kilkanaście sztuk broni, pozostawionej tam kilka dni wcześniej przez wycofujący się oddział Wehrmachtu. Pałac zostaje w odwecie spalony, a jego ostatni gospodarz, 75-letni Herbert von Iffland, zastrzelony (nazista, współpracownik Ericha von dem Bacha-Zelewskiego)[13].
  • IV.1945-1946 – pojawiają się pierwsi polscy osadnicy, pochodzący głównie z Polski centralnej, następnie z Galicji Wschodniej i okolic Krzemieńca na Wołyniu
  • 1949 – powstaje PGR
  • 1999 - Rolniczy Zakład Doświadczalny w Małyszynie przejmuje majątek po upadłym PGR, uruchamiając ponownie nieczynną już gorzelnię
  • 2003 - pod kościelnym murem ustawiono kamień upamiętniający zbrodnię w Kątach na Wołyniu (stamtąd pochodzi część mieszkańców). Wykorzystano głaz ze zniszczonego niemieckiego pomnika poległych na frontach I wojny światowej ówczesnych mieszkańców Marwic[13].

Administracja[edytuj]

Marwice są siedzibą sołectwa.

Architektura[edytuj]

  • kościół pw. Narodzenia NMP – kościół filialny parafii w Baczynie; późnoromański, orientowany, z XIII/XIV w., zbudowany ze starannie obrobionych ciosów granitowych z użyciem cegły, na planie prostokąta o wymiarach 20,8 m × 10,4 m, nakryty dwuspadowym dachem i otoczony murem z głazów narzutowych. Wieża z dzwonnicą pochodzi z 1716 r., południowa kaplica z 1726 r., zakrystia od północnej strony z 1776 r. Opuszczony został w 1945 r., odbudowany w 1970 r., w 2004 r. poddany restauracji i konserwacji.
Zachowały się pierwotne okna szczelinowe, po trzy od wschodu, północy i południa, trzy portale (z których zachodni portal uskokowy posiada reprezentacyjnych charakter) i dekorowane blendami szczyty. Wewnątrz kościoła, na ścianie wschodniej poddasza zachowała się polichromia z około 1350 r., przedstawiająca scenę Ukrzyżowania[14]. Wpisany do rejestru zabytków, nr 10 z 26.10.1976[15]. Przy kościele znajdują się resztki poewangelickiego cmentarza w formie lapidarium.
  • park krajobrazowy - podworski z 1850 r., o powierzchni 5,5 ha. Założenie ogrodu przy dworze przypisać należy rodzinie Iffland. Rozbudowany był dwa razy: w 1891 r. i 1928 r., kiedy powiększono teren od wschodu, poprzez utworzenie dwóch nowych polan widokowych. W parku rośnie grupa dorodnych dębów szypułkowych i platanów klonolistnych o obwodzie 340-390 cm każdy. Znaczną jego cześć stanowią stawy. Dominującym akcentem architektonicznym, obok urządzeń hydrograficznych, jest sztucznie usypany kopiec widokowy, wcinający się w linię brzegową stawu. Od strony wschodniej stał dwór, obecnie nie zachowany (spalony w 1945 r. przez armię radziecką i następnie rozebrany); od strony północno-wschodniej ulokowano folwark, po 1949 r. zajęty przez PGR. Wpisany do rejestru zabytków nr 266 z 22.08.1979[15].
  • szachulcowa kuźnia podcieniowa z 1827 r.; przebudowana została w latach 30. XX w. zachowując 3-metrowy podcień wsparty na belkach; funkcjonowała jeszcze w okresie międzywojennym.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. Leopold Krugg: Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. T. 3. Halle: Karl August Kümmel, 1822, s. 171.
  2. Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 71.
  3. Deutsche Verwaltungsgeschichte. Kreis Landsberg/Warthe. [dostęp 2014-08-30].
  4. Statistisches Landesamt Prussia: Die Gemeinden und Gutsbezirke des Preussischen Staates und ihre Bevölkerung: Nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. december 1871 bearb. und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. T. II. Provinz Brandenburg. Berlin: Königl. Statistisches Bureau, 1873, s. 146.
  5. a b c d e f g M.P. z 1948 r. Nr 59, poz. 363
  6. Ludwig Gollmert: Das Neumärkische Landbuch Markgraf Ludwigs des Älteren vom Jahre 1337. Nach einer neu aufgefundenen Handschrift des vierzehnten Jahrhunderts. Frankfurt am Oder: 1862, s. 21.
  7. Edward Rymar. Nowomarchijski ród Marwitzów w średniowieczu. „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny”. nr 10, s. 268, 2003. Gorzów Wlkp.: Towarzystwo Przyjaciół Archiwum i Pamiątek Przeszłości. ISSN 1231-3033. 
  8. Wikiźródła
  9. Hermann von Redern: Zur Geschichte der Familie von der Marwitz. Berlin: C. Heymann, 1878, s. 69, 103.
  10. a b Heinrich Karl Wilhelm Berghaus: Geographisch-historisch-Statistisches Landbuch der Provinz Brandenburg und des Markgrafthums Niederlausitz in der Mitte des 19. Jhrhndts. T. 3. A. Müller, 1856, s. 462-463.
  11. P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell: General-Adressbuch der Ritterguts und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche. T. 1. Berlin: Nicolaische Verlags-Buchhandlung R. Stricker, 1879, s. 115.
  12. Historia Marwic (oprac. dr Witold Pronobis).
  13. a b Wędrówki między Odrą a Drawą. Spotkanie z Nową Marchią. Paweł Rutkowski (red.). Poczdam: Niemieckie Forum Kultury Europy Środkowej i Wschodniej, 2012, s. 112-114.
  14. Błażej Skaziński. Architektura sakralna na terenie północnej części województwa lubuskiego. „Nowa Marchia - prowincja zapomniana - wspólne korzenie”. Zeszyty Naukowe nr 7, s. 19, 2007. Gorzów Wlkp.: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna. ISSN 1733-1730. 
  15. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubuskie. 31 marca 2017; 3 miesiące temu. [dostęp 2014-08-31]. s. 3.

Bibliografia[edytuj]

  1. Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Lubiszyn. , 2004. Lubiszyn. 
  2. Bogdan Kucharski: Informator Turystyczno-Krajoznawczy Województwa Gorzowskiego. Gorzów Wielkopolski: Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim, 1998. ISBN 83-908511-1-3.
  3. Zabytki północnej części województwa lubuskiego. Zielona Góra – Gorzów Wielkopolski: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2004. ISBN 83-921289-0-7.