Marzanka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marzanka
Ilustracja
Asperula cynanchica
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd goryczkowce
Rodzina marzanowate
Podrodzina Rubioideae
Rodzaj marzanka
Nazwa systematyczna
Asperula L.
Sp. Pl. 103. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny
Asperula arvensis L.[2]
Asperula taurina
Asperula daphneola
Asperula gussonii
Asperula hirta
Asperula nitida
Asperula sintenisii

Marzanka (Asperula L.) – rodzaj roślin należący do rodziny marzanowatych. Należy do niego około 200 gatunków[3][4]. Występują one od północnej Afryki i Europy, poprzez Azję Środkową i południowo-zachodnią po Australię i Nową Zelandię, z największym zróżnicowaniem we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i w południowo-zachodniej Azji[3]. Do polskiej flory należą dwa gatunki rodzime: marzanka barwierska (A. tinctoria) i marzanka pagórkowa (A. cynanchica)[5], kilka innych gatunków jest uprawianych[6] i niektóre przejściowo dziczeją[5]. Część przedstawicieli tego rodzaju jest uprawiana jako rośliny ozdobne, zwłaszcza w ogrodach skalnych[7].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kwiatostan Asperula tinctoria
Pokrój
Najczęściej byliny, często drewniejące u nasady (półkrzewy), rzadko rośliny jednoroczne[8]. Pędy czworoboczne na przekroju[7].
Liście
Naprzeciwległe, wraz z liściopodobnymi przylistkami zebrane w okółki po 4–10[8].
Kwiaty
Skupione w szczytowe wierzchotki dwuramienne, czasem gęste i główkokształtne. Działki kielicha bardzo drobne, 4 lub 5. Płatki korony lejkowate lub dzwonkowate o rurce stanowiącej co najmniej 1/3 część korony. Płatki najczęściej 4, rzadko 3[8] lub 5[7]. Pręciki w takiej samej liczbie jak płatki korony, zrośnięte z nimi w rurce. Słupek o znamieniu główkowatym[8].
Owoce
Niewielkie, niepękające i jednonasienne, powstają w parach[7]. Owocnia zrasta się z łupiną nasienną[8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[9]

Asterophyllum Schimp. & Spenn., Blepharostemma Fourr., Chlorostemma (Lange) Fourr., Cynanchica Fourr.

Rodzaj z rodziny marzanowatych Rubiaceae, w obrębie której reprezentuje podrodzinę Rubioideae i plemię Rubieae[3]. Rodzaj problematyczny, ponieważ wyróżniony został w stosunku do rodzaju przytulia Galium przez Karola Linneusza na podstawie jednej cechy morfologicznej – istnienia rurki w kwiecie lejkowatym lub dzwonkowatym u Asperula i niemal płaskiej korony u Galium. Badania morfologiczne, a zwłaszcza molekularne wykazały, że cecha ta nie odpowiada relacjom filogenetycznym. Część gatunków została przeniesiona między tymi rodzajami[3], w tym np. dawna marzanka wonna (Asperula odorata L.) a obecnie przytulia wonna (Galium odoratum (L.) Scop.)[10].

Wykaz gatunków[4][6]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-05-27].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-21].
  3. a b c d Tao Chen & Friedrich Ehrendorfer: Asperula Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-07-27].
  4. a b Asperula. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-07-27].
  5. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. a b Nazwy polskie według: Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 32. ISBN 978-83-925110-5-2.
  7. a b c d Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 216. ISBN 0-333-74890-5.
  8. a b c d e Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. XI. Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1967, s. 282-283.
  9. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
  10. Galium odoratum (L.) Scop.. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-07-15].