Masłoborowik królewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Masłoborowik królewski
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj masłoborowik
Gatunek masłoborowik królewski
Nazwa systematyczna
Butyriboletus regius (Krombh.) D. Arora & J.L. Frank
Mycologia 106(3): 466 (2014)
Borowik królewski

Masłoborowik królewski, borowik królewski (Butyriboletus regius (Krombh.) D. Arora & J.L. Frank) – gatunek grzybów, należący do rodziny borowikowatych[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Butyriboletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten opisany został w 1832 przez Krombholza jako Boletus regius. W wyniku ostatnich badań filogenetycznych został w 2014 z rodzaju Boletus przeniesiony do nowo utworzonego rodzaju Butyriboletus[1]. Niektóre synonimy naukowe[2]:

  • Boletus regius Krombh. 1832
  • Boletus regius var. peltereaui J. Blum 1965
  • Boletus appendiculatus subsp. regius Konrad 1801
  • Boletus regius Krombh. 1832 var. regius
  • Dictyopus appendiculatus var. regius (Krombh.) Quél. 1886
  • Suillus regius (Krombh.) Kuntze 1898

Nazwę borowik królewski podała Alina Skirgiełło w 1960 r[3]. Gatunek ten, jako borowik królewski Boletus regius Krombh. wymieniają też Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w swojej książce z 1985 r.[4], a także różne atlasy grzybów. W. Wojewoda w checklist z 2003 r. wymienia go jako odmianę borowika żółtobrązowego (Boletus appendiculatus subsp. regius Konrad)[3]. Po przeniesieniu go do rodzaju Butyriboletus wszystkie te nazwy są już niespójne z aktualną nazwą naukową. W 2021 Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała używanie nazwy masłoborowik królewski[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 8–20 cm. Za młodu kulisty, potem stopniowo rozpościerający się. Kolor wiśniowoczerwony, miejscami przebarwiony na żółto. Skórka zamszowata, sucha[6].

Rurki

Za młodu bladożółte, później cytrynowożółte, z wiekiem oliwkowożółte. Są lśniące i nie zmieniają koloru po uszkodzeniu[6].

Trzon

Wysokość 5-12 cm, grubość 2-4 cm, baryłkowaty lub pękaty. Ma jasnożółty kolor i pokryty jest drobną siateczką też żółtego koloru[6].

Miąższ

Jędrny, bladożółty, lub cytrynowożółty. Zapach słaby, smak łagodny. Nie zmienia barwy po ugnieceniu[6].

Zarodniki

Gładkie, elipsoidalno-wrzecionowate. Wysyp zarodników oliwkowobrązowy.

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej i Europie, w Azji podano jego występowanie tylko w Korei i Japonii[7]. W Europie jest rzadki. Należy do jednego z dziesięciu najbardziej zagrożonych gatunków[6]. Również w Polsce jest bardzo rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek wymierający[8]. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Austrii, Belgii, Czechach, Szwajcarii, Estonii, Anglii, Holandii, Słowacji[3].

W rozporządzeniu z 2004 został ujęty jako grzyb ściśle chroniony[9], rozporządzenie z 9 października 2014 r. podtrzymało ten status i obecnie znajduje się na liście gatunków grzybów chronionych[10] objętych ścisłą ochroną, pod nazwą gatunkową borowik żółtobrązowy podgat. królewski (Boletus appendiculatus ssp. regius).

Grzyb ciepłolubny. Występuje od maja do września w lasach liściastych, głównie pod dębami i bukami na wapiennych glebach[6].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3], grzyb jadalny[6].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Bywa mylony z „fałszywym borowikiem królewskim” (Butyriboletus pseudoregius), który ma bardziej blady kapelusz i jego miąższ sinieje po zgnieceniu[6]. Podobny jest też masłoborowik żółtobrązowy (Butyriboletus appendiculatus), ale jego miąższ również sinieje po zgnieceniu lub przecięciu[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-10-25].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-08-12].
  3. a b c d Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. Rekomendacja nr 1/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego, Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 20 lutego 2021.
  6. a b c d e f g h Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2014-04-18].
  8. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  9. Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1765)
  10. Dz.U. z 2014 r. poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów