Masalany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Masalany
Масаля́ны
ilustracja
Państwo  Białoruś
Obwód grodzieński
Rejon brzostowicki
Sielsowiet Olekszyce
Wysokość 122 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności

570[1]
Nr kierunkowy +375 1511
Kod pocztowy 231788
Tablice rejestracyjne 4
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego
Mapa konturowa obwodu grodzieńskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Masalany”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, po lewej znajduje się punkt z opisem „Masalany”
Ziemia53°21′18″N 24°02′06″E/53,355000 24,035000
Portal Białoruś

Masalany lub Massalany (biał. Масаля́ны, Masalany, ros. Массоляны, Massolany) – wieś na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie brzostowickim, w sielsowiecie Olekszyce. Położona jest 37 km na południe od Grodna, 17,7 km od granicy polsko-białoruskiej, przy drodze z Olekszyc do Ejsymontów Wielkich.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1647 roku, własność Massalskich, położone było w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[2].

Masalany, Cerkiew (1900)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi prawdopodobnie z XV wieku[3]. W czasach zaborów wieś w granicach Imperium Rosyjskiego, w guberni grodzieńskiej, w powiecie grodzieńskim, w gminie bohorodyckiej[4]. Od 1919 roku pod polską administracją. 7 czerwca 1919 roku wraz z całym powiatem grodzieńskim weszła w skład okręgu wileńskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich[5]. Latem 1920 roku zajęta przez bolszewików, następnie znów przez Polskę. 20 grudnia 1920 roku włączona wraz z powiatem do okręgu nowogródzkiego[6]. Od 19 lutego 1921 roku[7] w województwie białostockim, w powiecie grodzieńskim. W latach 1921–1922 centrum administracyjne gminy Masalany, później w składzie gminy Wielkie Ejsymonty. W 1921 roku nazwę „Massalany” nosiły wieś i folwark. We wsi było 47 domów mieszkalnych, a w folwarku – 13[8]. W 1926 roku liczba budynków pozostawała bez zmian[9]. W latach 1853-1939 Massalany stanowiły siedzibę Ordynacji Massalańskiej należącej do polsko-litewskiej linii rodziny Bispingów[10].

W wyniku napaści ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 roku miejscowość znalazła się pod okupacją sowiecką. 18 września lub wkrótce potem, do majątku Massalany przybyła uzbrojona grupa białoruskich komunistów i kryminalistów, na której czele stał Józef Gawryluk. Grupa ta kilka godzin wcześniej dokonała zabójstwa i grabieży na polskiej rodzinie w sąsiednim folwarku Golnie, zaś Massalany miały być jej prawdopodobnym kolejnym celem. Ordynat Jan Bisping, właściciel majątku, został jednak już wcześniej ostrzeżony przed niebezpieczeństwem i zbiegł wraz z rodziną poprzedniej nocy. Sformowany po 17 września w Massalanach prosowiecki komitet rewolucyjny zabezpieczył majątek przed rabunkiem i zmusił grupę Gawryluka do rychłego opuszczenia miejscowości[10].

2 listopada została włączona do Białoruskiej SRR. 4 grudnia 1939 roku włączona do nowo utworzonego obwodu białostockiego. Od czerwca 1941 roku pod okupacją niemiecką. 22 lipca 1941 roku włączona w skład okręgu białostockiego III Rzeszy. W 1944 roku ponownie zajęta przez wojska sowieckie i włączona do obwodu grodzieńskiego Białoruskiej SRR. Od 1991 roku w składzie niepodległej Białorusi.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny – prawosławna, pierwotnie greckokatolicka. Ufundowana została przez Mariannę Bisping, zbudowana w 1796 roku, przebudowana w drugiej poł. XIX w. Świątynia utrzymana jest w stylu barokowo-klasycystycznym, jednonawowa, na planie prostokąta. Fasada podzielona jest przy użyciu rozwiniętego gzymsu na dwie kondygnacje. Kondygnację dolną, ozdobioną pilastrami, wieńczy trójkątny fronton nad wejściem. W kondygnację górną wbudowana jest czworoboczna wieża, zwieńczona spiczastym dachem z kopułką, flankowana dwiema ośmiobocznymi wieżyczkami, również z kopułkami. Większa kopułka na ośmiobocznym bębnie wieńczy dach nad częścią ołtarzową[11]. Świątynia parafialna[12];
  • Dwór Bispingów wraz z zabudowaniami gospodarczymi – dwór zbudowany w XVIII wieku, budynki gospodarcze na przełomie XIX i XX wieku[13];
Masalany, Bisping. (N. Orda, 1861-77)
  • Gorzelnia – zbudowana w XIX wieku[14];
  • Kaplica Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – zbudowana w latach 60. XIX wieku lub w 1915 roku, przebudowana w 1991 roku[15].

Zabytki zniszczone[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według spisu powszechnego z 1921 roku, wieś zamieszkana była przez 314 osób, w tym 294 Białorusinów i 10 Polaków. Prawosławie wyznawało 296 jej mieszkańców, katolicyzm – 18. Folwark zamieszkany był przez 140 osób, w tym 125 Polaków i 15 Białorusinów. Katolicyzm wyznawało 99 jego mieszkańców, prawosławie – 40, judaizm – 1[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liczby ludności miejscowości obwodu grodzieńskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku (ros.).
  2. Stanisław Alexandrowicz, Geneza i rozwój sieci miasteczek Białorusi i Litwy do połowy XVII w., w: Acta Baltico‑Slavica t. 7, 1970, s. 104.
  3. Wieś Massalany (biał. • ang. • pol. • ros.). radzima.org. [dostęp 2012-12-23].
  4. a b Masalany, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 161.
  5. Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41
  6. Dz.U. z 1920 r. nr 115, poz. 760
  7. Dz.U. z 1921 r. nr 16, poz. 93
  8. a b Skorowidz... s. 41.
  9. Mapa Taktyczna Polski 1:100 000 – Indura. Wojskowy Instytut Geograficzny, 1926. [dostęp 2012-12-23].
  10. a b Mordy i grabieże po 17 września 1939 roku. W: Polacy... s. 84–85.
  11. Cerkiew Narodzenia NMP (biał. • ang. • pol. • ros.). radzima.org. [dostęp 2012-12-23].
  12. Храм в честь Рождества Пресвятой Богородицы аг.Массоляны (ros.). orthos.org. [dostęp 2021-02-12].
  13. Dwór Bispingów (biał. • ang. • pol. • ros.). radzima.org. [dostęp 2012-12-23].
  14. Gorzelnia (biał. • ang. • pol. • ros.). radzima.org. [dostęp 2012-12-23].
  15. Kaplica Wniebowzięcia NMP (biał. • ang. • pol. • ros.). radzima.org. [dostęp 2012-12-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]