Mat Beniowskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Spacer.gif W tym artykule użyto notacji algebraicznej w celu opisania szachowych posunięć.
Mat Beniowskiego

Mat Beniowskiego (również mat zduszony) – efektowny motyw matowy w partii szachów, w którym samotny skoczek matuje króla przeciwnika, jak pokazano na diagramie obok. Król jest szczelnie otoczony przez własne bierki i „dusi się” z powodu braku wolnego pola do ucieczki (stąd pochodzi angielska nazwa tego mata: smothered mate). Bardzo często strona atakująca poświęca hetmana, by zmusić wieżę do zablokowania własnego króla. Motyw samobójczego ataku hetmana, zakończonego matem skoczkiem, znany jest też pod nazwą „dziedzictwo Philidora”, od nazwiska najsławniejszego szachisty XVIII wieku, François Philidora. Polska nazwa pochodzi od nazwiska Maurycego Beniowskiego, który – poza rozlicznymi przymiotami – był również niezłym szachistą (grywał w szachy m.in. ze swoimi przyjaciółmi Beniaminem Franklinem i Kazimierzem Pułaskim).

ABCDEFGH
8
Chessboard480.svg
A8 – Czarna wieża
C8 – Czarny goniec
F8 – Czarna wieża
G8 – Czarny król
A7 – Czarny pionek
B7 – Czarny pionek
C7 – Czarny pionek
D7 – Czarny pionek
F7 – Czarny pionek
G7 – Czarny pionek
H7 – Czarny pionek
C5 – Czarny goniec
E5 – Biały pionek
C4 – Biały goniec
G4 – Czarny skoczek
H4 – Czarny hetman
F3 – Biały skoczek
A2 – Biały pionek
B2 – Biały pionek
F2 – Biały pionek
G2 – Biały pionek
H2 – Biały pionek
A1 – Biała wieża
B1 – Biały skoczek
C1 – Biały goniec
D1 – Biały hetman
E1 – Biała wieża
G1 – Biały król
8
77
66
55
44
33
22
11
ABCDEFGH
NN - Greco, 1620

Pierwszy znany opis tego mata pochodzi z roku 1497, z podręcznika Luisa Luceny. Można go również znaleźć w manuskryptach Gioachina Greco z 1620. Diagram po prawej stronie przedstawia pozycję po jedenastym ruchu białych w tej ostatniej partii. Grający czarnymi Greco poświęcił już skoczka, by doprowadzić do tej pozycji. W decydującym ataku na roszadę białych nie waha się poświęcić także i hetmana, żeby umożliwić skoczkowi zadanie śmiertelnego ciosu:

11... Hxf2+
12. Kh1 Hg1+!
13. Wxg1 Sf2#

W partiach dawnych mistrzów można znaleźć wiele przykładów mata Beniowskiego. Jest on tak dobrze znany, że bardzo rzadko zdarza się w partiach współczesnych arcymistrzów – potrafią oni z dużym wyprzedzeniem przewidzieć możliwość powstania tego rodzaju pozycji i temu zapobiec. Matem Beniowskiego zakończyła się partia Jana Timmana z Nigelem Shortem, rozegrana w 1990 w Tilburgu (wygrana przez Timmana).

ABCDEFGH
8
Chessboard480.svg
A8 – Czarna wieża
C8 – Czarny goniec
D8 – Biały goniec
H8 – Czarny król
B7 – Czarny pionek
G7 – Czarny goniec
H7 – Czarny pionek
B6 – Czarny skoczek
E6 – Czarny pionek
G6 – Czarny pionek
A5 – Czarny pionek
G5 – Biały skoczek
A4 – Biały pionek
B4 – Czarny hetman
B3 – Biały goniec
B2 – Biały pionek
G2 – Biały pionek
H2 – Biały pionek
A1 – Biała wieża
F1 – Biały hetman
H1 – Biały król
8
77
66
55
44
33
22
11
ABCDEFGH
A.Griszczuk - R.Ponomariow, 2000

W ostatnich latach prawdopodobnie najsłynniejszym szachistą, który dostał mata Beniowskiego, jest mistrz świata FIDE Rusłan Ponomariow. Na drugim diagramie przedstawiono pozycję z partii rozegranej między Aleksandrem Griszczukiem a Rusłanem Ponomariowem w Thorshavn w roku 2000. Czarne mają przewagę piona, jednak osłabiona pozycja króla prowadzi do szybkiej porażki.

24. Hf7 Gd7
25. Gxe6 Wxd8

W obronie przed matem konieczne było 25... Hf8, po czym ginie czarny skoczek, więc partia i tak jest przez czarne przegrana. Ponomariow po dżentelmeńsku pozwala się zamatować:

26. Hg8+ Wxg8
27. Sf7#

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]