Matrakçı Nasuh

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Matrakçı Nasuh
Nasuh bin Karagöz bin Abdullah el-Visokavi el-Bosnavî
Matrakčija Nasuh Visočak
Data i miejsce urodzenia 1480
Visoko, Bośnia
Data śmierci ok. 1564
Zawód polihistor, matematyk, miniaturzysta

Nasuh bin Karagöz bin Abdullah el-Visokavi el-Bosnavî lub Nasuh el-Matrakči ibn Karađoz ibn Abdullah el-Visokavi el-Bosnevi, powszechnie znany jako Matrakçı Nasuh (turecka wymowa: [matrakˈtʃɯ naˈsuh]; po bośniacku: Matrakčija Nasuh Visočak ze względu na swoje umiejętności w grze w matrak, którą sam wymyślił. Znany był również jako Nasuh el-Silâhî, Nasuh szermierz ze względu na swój talent do posługiwania się bronią. Żyjący w latach 1480–1564 XVI-wieczny osmański działacz państwowy pochodzenia bośniackiego[1][2][3], polihistor, matematyk, nauczyciel, historyk, geograf, kartograf, szermierz, nawigator, wynalazca, malarz, rolnik i miniaturzysta. Po tym jak wstąpił w szeregi osmańskich zwiadowców w Rumelii, został przeniesiony do Stambułu, gdzie uzyskał wykształcenie. Następnie był w służbie kilku osmańskich sułtanów, a w końcu został nauczycielem w szkole Enderun[4].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Nasuh Matrakçı (bin Abdullah: syn Abdullaha), urodzony w bośniackim mieście Visoko[5], był uzdolnionym janczarem, który przebył zarówno szkolenie w piechocie jak i w systemie dewszirme. Był uzdolnionym szermierzem i strzelcem wyborowym, który był znany ze swej inteligencji. Ponieważ mówił w pięciu językach, został powołany do osmańskiej marynarki.

Chociaż urodził się w rodzinie bośniackich muzułmanów, Nasuh trafił do systemu dewszirme, zarezerwowanego skądinąd dla chrześcijańskiej ludności imperium. Jednak wyjątkowo w Bośni system dewszirme obejmował również miejscowe rodziny muzułmańskie[6][7][8].

Po długim okresie studiowania matematyki i geometrii napisał traktaty Cemâlü'l-Küttâb oraz Kemalü'l- Hisâb i przedstawił je sułtanowi Selimowi I. Napisał również dwie książki zatytułowane Mecmaü't-Tevârih i Süleymannâme. Zajmowały się one historią w latach 1520–1543. Napisał również dzieło historyczne na temat kampanii perskiej Sulejmana Wspaniałego pod tytułem Fetihname-i Karabuğdan. Ostatnie studia jego książki Umdet-ul Hisab ujawniły nieznany dotąd fakt, że Matrakçı wynalazł kilka oryginalnych metod mnożenia. Jedną z ważniejszych metod wyjaśnionych w tej książce było mnożenie kratowe, którego używano w szkole Enderun 50 lat wcześniej, niż John Napier wprowadził je w Europie[1].

Oprócz dzieł matematycznych i historycznych, znany jest ze swoich miniatur. Stworzył styl naturalistyczny, który koncentrował się na panoramach krajobrazów i miast z dużą ilością detali. Jego najbardziej znanym dziełem jest panorama Stambułu, pokazująca prawie każdą ulicę i budynek miasta. W miniaturze osmańskiej jego styl został później określony jako „styl Matrakçı”. Najważniejszym z czterech tomów historycznych miniatur jest ten zajmujący się pierwszą irańsko-iracką kampanią (1534–1535) Sulejmana Wspaniałego, na podstawie którego napisał swoje dzieło historyczne Fetihname-i Karabuğdan. Oprócz opisu marszu armii osmańskiej ze Stambułu do Bagdadu, a potem do Tebrizu i jej powrót przez Aleppo i Eskişehir, Nasuh opisał wszystkie miasta napotkane przez armię po drodze. Biblioteka Uniwersytetu Stambulskiego przechowuje jedyny istniejący egzemplarz tego dzieła.

Nasuh był również żołnierzem i mistrzem miecznictwa. Pracował jako nauczyciel sztuk walki w Enderunie. Wraz ze uczniami prezentował swoje umiejętności na pokazach będących częścią uroczystości związanych z obrzezaniem synów Sulejmana Wspaniałego. W nagrodę za udane pokazy, Nasuh otrzymał od sułtana honorowy tytuł ustada (mistrza) i reisa (szefa). Napisał również książkę na temat użycia różnych rodzajów broni i technik w czasie walki przez kawalerię i piechotę pod tytułem Tuhfet-ül Guzât[4][9][1][10][11].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

'Matematyka

  • Cemâlü'l-Küttâb
  • Kemalü'l- Hisâb
  • Umdetü'l-Hisâb

Historia

Sztuki walki

  • Tuhfet-ul Guzat (Dar wojowników)

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

W tureckim hicie eksportowym Wspaniałe stulecie zagrał go Fatih Al.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i dziedzictwo[edytuj | edytuj kod]

W jego rodzinnym mieście Visoko w Bośni odbywają się coroczne konferencje poświęcone sławnym ludziom pochodzącym z tego miasta, a Matrakčija jest uważany za jednego z najważniejszych. Żeby to zilustrować, wystarczy powiedzieć, że jest uważany za bośniackiego Leonarda da Vinci[14]. Również ulica Matrakčijina obok Muzeum Dziedzictwa Miasta Visoko (Zavičajni Muzej Visoko) nazwana jest tak od jego imienia[15].

Turecka telewizja nakręciła w 1978 roku dokumentalny film o Matrakcim[14].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Corlu, M. Sencer; Burlbaw, Lynn, M.; Capraro, Robert M; Corlu, M. Ali & Han, Sunyoung.. The Ottoman Palace School Enderun and the Man with Multiple Talents, Matrakçı Nasuh, p. 23. „Journal of the Korea Society of Mathematical Education Series D: Research in Mathematical Education”. 14 (1), s. 19–31, March 2010. Texas A&M University, College Station, Texas 77843, USA. [dostęp 5 January 2013]. 
  2. International Journal of Turkish Studies, vol. 10, issue 1-2. University of Wisconsin (2004), p. 57; The famous Bosnian writer Nasuh Matrakci (d. 1564 in all likelihood) is represented by two manuscripts:....
  3. Halil İnalcık, Cemal Kafadar: Süleymân The Second [i.e. the First] and his time. Isis Press (1993), str. 270; Matrakci Nasuh was a devfirme boy from Bosnia trained in the palace school.
  4. a b Salim Ayduz: Nasuh Al-Matrakî, A Noteworthy Ottoman Artist-Mathematician of the Sixteenth Century (ang.). Muslim Heritage muslimheritage.com. [dostęp 3 March 2015].
  5. Jonathan M. Bloom, Sheila Blair: The Grove encyclopedia of Islamic art and architecture, Vol. 2. Oxford University Press (2009), str. 49; Nasuh Matrakci [Nasuh al-Silahi al-Matraqi; Nasuh ibn Qaragoz ibn 'Abdallah al-Busnawi] (b. Visoko, Bosnia....
  6. The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600, Halil Inalcik, (1973), str. 78.
  7. The Balkans since 1453, L.S. Stavrianos, (New York, 1958), str. 84.
  8. Perry Anderson: Lineages of the Absolutist State (Verso, 1974), p. 366.
  9. Jonathan M. Bloom, Sheila Blair: The Grove encyclopedia of Islamic art and architecture, Vol. 2. Oxford University Press (2009), p. 49; Nasuh Matrakci [Nasuh al-Silahi al-Matraqi; Nasuh ibn Qaragoz ibn 'Abdallah al-Busnawi] (b. Visoko, Bosnia....
  10. International Journal of Turkish Studies, vol. 10, issue 1-2. University of Wisconsin (2004), str. 57; The famous Bosnian writer Nasuh Matrakci (d. 1564 in all likelihood) is represented by two manuscripts:....
  11. Halil İnalcık, Cemal Kafadar: Süleymân The Second [i.e. the First] and his time. Isis Press (1993), str. 270; Matrakci Nasuh was a devfirme boy from Bosnia trained in the palace school.
  12. Matrakčija: Fortresses of Matrakci Plan. W: Muslim Heritage uploads [on-line]. Muslim Heritage.
  13. Matrakčija: City of Diyarbakir illumination. W: Muslim Heritage uploads [on-line]. Muslim Heritage.
  14. a b Naida Kovačević, Pan Bošnjak: (VIDEO) Naučni skup – "Naučnik, književnik i minijaturist Nasuh Matrakči Visočanin" (bośn.). W: zavicajnimuzej.com [on-line]. Hometown Museum/Zavičajni Muzej Visoko, 15 December 2014. [dostęp 3 March 2015].
  15. Ulica u Visokom – Nasuh Matrakči bio najslavniji Bošnjak Osmanskog carstva (PHOTO) (bośn.). W: haber.ba [on-line]. Avaz, 18 November 2012. [dostęp 3 March 2015].