Matt Damon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Matt Damon
Ilustracja
Matt Damon podczas światowej premiery filmu Marsjanin na MFF w Toronto (2015)
Imię i nazwisko Matthew Paige Damon
Data i miejsce urodzenia 8 października 1970
Cambridge, USA
Zawód aktor, scenarzysta, producent filmowy, filantrop
Współmałżonek

Luciana Bozán Barroso (od 2005)

Lata aktywności od 1988
podpis
Matt Damon z żoną

Matt Damon, właśc. Matthew Paige Damon[1][2] (ur. 8 października 1970 w Cambridge) – amerykański aktor, scenarzysta, producent filmowy i filantrop[3]. Laureat Oscara wraz z Benem Affleckiem za najlepszy scenariusz oryginalny do filmu Buntownik z wyboru (1997)[4].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Cambridge w Massachusetts jako drugi syn Nancy Carlsson-Paige, profesorki edukacji dziecięcej, i Kenta Telfera Damona, sprawozdawcy podatkowego i maklera giełdowego[5]. Jego rodzina miała pochodzenie angielskie, szkockie i walijskie ze strony ojca, a fińskie, szwedzkie i norweskie ze strony matki[6]. W 1973 jego rodzice rozwiedli się, gdy miał dwa lata i spędził część swojego dzieciństwa w bostońskiej komunie z matką, specjalistką od edukacji dzieci[7]. Jego starszy brat Kyle został artystą rzeźbiarzem[8].

Uczęszczał do Cambridge Alternative School i Cambridge Rindge & Latin School[9]. Jako licealista brał udział w przedstawieniach. W tym czasie nawiązał trwałą przyjaźń ze swoim sąsiadem Benem Affleckiem. Studiował język angielski na Uniwersytecie Harvarda, ale w 1992 porzucił studia[9]. Wystąpił w studenckich sztukach teatralnych, takich jak Burn This i A... My Name is Alice.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

Jako student na Harvardzie zadebiutował na kinowym ekranie w wieku 18 lat w komedii romantycznej Donalda Petrie Mystic Pizza (1988), gdzie miał jedną linijkę dialogu: „Hej mamo, chcesz moje zielone rzeczy?” („Mom, do you want my green stuff?”) grając Steamera Windsora, młodszego brata chłopaka Daisy (Julia Roberts)[10]. Grał w dramacie Leonarda Nimoya Dobra matka (1988) z Diane Keaton, dramacie familijnym fantasy Pole marzeń (Field of Dreams, 1989) u boku Kevina Costnera, telewizyjnym dramacie TNT Czcij ojca swego (1990) i dramacie sportowym Więzy przyjaźni (School Ties, 1992) z Brendanem Fraserem. Opuścił uniwersytet w 1992, przed obroną tytułu licencjata sztuki, aby w Los Angeles wystąpić w westernie Waltera Hilla Geronimo: amerykańska legenda (Geronimo: An American Legend) jako pułkownik Britton Davis, błędnie spodziewając się, że film odniesie duży sukces[11]. Jego pierwszą większą rolą była kreacja Ilario, żołnierza uzależnionego od heroiny w dramacie wojennym Edwarda Zwicka Szalona odwaga (1996)[12] z Denzelem Washingtonem i Meg Ryan.

W 1992 Damon i Ben Affleck współpracowali nad scenariuszem zatytułowanym Buntownik z wyboru (Good Will Hunting), opowiadającym o młodym geniuszu matematycznym. Po długich zmaganiach o wyprodukowanie scenariusza, Miramax wykupił prawa do filmu w 1996. Z Damonem, Affleckiem i Robinem Williamsem, film Buntownik z wyboru (1997) w reżyserii Gusa Van Santa spotkał się zarówno z uznaniem krytyków, jak i publiczności. Obaj zostali uhonorowani Złotym Globem i Oscarem za najlepszy scenariusz oryginalny, a także zostali uhonorowani Humanitas Prize za film fabularny i Nagrodą Satelity dla najlepszego scenariusza oryginalnego. A za rolę wybitnie uzdolnionego chłopaka Willa Huntinga zdobył ShoWest Convention jako gwiazda jutra i nagrodę na 48. Festiwalu Filmowym w Berlinie za wybitne osiągnięcie indywidualne oraz nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego i Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym.

Brał udział w castingu do roli Jimmy’ego Emmetta w czarnej komedii Za wszelką cenę (1995)[13], Fee Heroda „The Kida” w westernie Szybcy i martwi (1995), Aarona Stemplera w dreszczowcu Lęk pierwotny (1996) i Petera Appletona w dramacie Majestic (2001)[13]. Aby udoskonalić swój południowy akcent do roli Rudy’ego Baylora w dramacie kryminalnym Francisa Forda Coppoli Zaklinacz deszczu (1997), za darmo opiekował się barem w Knoxville w Tennessee, a później zatrudnił jednego z klientów jako trenera dialektu[13]. W dramacie wojennym Stevena Spielberga Szeregowiec Ryan (1998) u boku Toma Hanksa zagrał tytułową postać szeregowca Jamesa Francisa Ryana. W 1998 został wybrany jako jeden z „50 najpiękniejszych ludzi na świecie” przez magazyn „People[13]. W 1999 zdobył nominację do Teen Choice Awards jako ulubiony aktor filmowy. Kreacja socjopatycznego Toma Ripleya w dramacie kryminalnym Anthony’ego Minghelli Utalentowany pan Ripley (The Talented Mr. Ripley, 1999) przyniosła mu nominację do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym oraz MTV Movie Award w dwóch kategoriach: najlepszy czarny charakter i najlepszy występ muzyczny „Tu Vuo' Fa L’Americano” z Jude’em Law i Fiorello.

Steven Soderbergh obsadził go w roli Linusa Caldwella w komedii kryminalnej Ocean’s Eleven: Ryzykowna gra (2001) i jego kontynuacjach – Ocean’s Twelve: Dogrywka (2004) i Ocean’s Thirteen (2007) z gwiazdorską obsadą (George Clooney, Brad Pitt, Andy García i Julia Roberts). W 2002 wystąpił na West Endzie w londyńskim Garrick Theatre w roli dilera narkotyków Dennisa w sztuce Kennetha Lonergana To nasza młodość (This Is Our Youth)[14][15] z Caseyem Affleckiem i Summer Phoenix. W ekranizacjach powieści Roberta LudlumaTożsamość Bourne’a (2002), Krucjata Bourne’a (2004), Ultimatum Bourne’a (2007) i Jason Bourne (2016) wcielił się w postać Jason Bourne’a. Filmy te nie tylko odniosły sukces komercyjny, ale także zdobyły uznanie krytyków[11]. Jako południowoafrykański zawodnik rugby Francois Pienaar w dramacie biograficznym Invictus – Niepokonany (2009) w reż. Clinta Eastwooda zdobył nominację do Oscara i Złotego Globu i Nagroda Gildii Aktorów Filmowych jako najlepszy aktor drugoplanowy. Za rolę astronauty Marka Watneya w dramacie fantastycznonaukowym Ridleya Scotta Marsjanin (2015) otrzymał Złoty Glob dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu oraz był nominowany do Oscara, Nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej i Nagrody Saturna w kategorii najlepszy aktor. Jako jeden z producentów dramatu Kennetha Lonergana Manchester by the Sea (2016) zdobył nominację do Oscara za najlepszy film.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jest żonaty z Lucianą Bozán Barroso, z którą ma trzy córki: Isabellę (ur. 2006)[16], Gię Zavalę (ur. 2008)[16] i Stellę Zavalę (ur. 2010)[17]. Wspólnie wychowują też Alexię, córkę Luciany z poprzedniego związku.

Często określany jest jako łudząco podobny do szachisty Magnusa Carlsena[18].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy pełnometrażowe[edytuj | edytuj kod]

Jako scenarzysta[edytuj | edytuj kod]

Jako montażysta[edytuj | edytuj kod]

Jako producent[edytuj | edytuj kod]

Jako producent wykonawczy[edytuj | edytuj kod]

  • 2001–2002: Project Greenlight
  • 2002: Push, Nevada
  • 2002: Speakeasy
  • 2002: Trzeci do pary (The Third Wheel)
  • 2003: Bitwa pod Shaker Heights (The Battle of Shaker Heights)
  • 2003: Project Greenlight 2
  • 2003: All Grown Up
  • 2003: Project Greenlight 3
  • 2005: Krwawa uczta (Feast)
  • 2008: Pokonać Saharę (Running the Sahara)
  • 2009: The People Speak

Seriale telewizyjne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Personalidade: Matt Damon (EUA) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2021-03-24].
  2. Matt Damon. Listal. [dostęp 2021-03-24].
  3. Matt Damon pomaga biednym (pol.). Interia.pl, 16 lipca 2009. [dostęp 2021-07-16].
  4. Matt Damon Awards (ang.). AllMovie. [dostęp 2021-07-16].
  5. Matt Damon Biography (1970-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2021-07-17].
  6. Ben Affleck What Nationality Ancestry Race (ang.). Ethnicity of Celebs, 12 czerwca 2014. [dostęp 2021-07-17].
  7. Artista: Matt Damon (8 de Outubro de 1970) (port.). Filmow.com. [dostęp 2021-03-24].
  8. Matt Damon Actor, Screenwriter (ang.). „TV Guide”. [dostęp 2021-03-24].
  9. a b Matt Damon Pictures (ang.). FanPix.Net. [dostęp 2019-04-03].
  10. Mattp: 10 Things You Never Knew About The 1988 Julia Roberts Film Mystic Pizza (ang.). Eighties Kids, 20 sierpnia 2020. [dostęp 2021-03-24].
  11. a b Matt Damon, american actor, screenwriter, and producer (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2021-07-19].
  12. Rebecca Flint Marx: Matt Damon Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2021-03-24].
  13. a b c d Matt Damon Trivia (ang.). FamousFix. [dostęp 2021-07-18].
  14. Lyn Gardner: This Is Our Youth (ang.). „The Guardian”, 8 maja 2002. [dostęp 2021-07-17].
  15. This is Our Youth in London, stage play by Kenneth Lonergan (ang.). thisistheatre.com. [dostęp 2021-07-17].
  16. a b Matt Damon, Wife Have a Girl (ang.). „People”. [dostęp 2021-03-24].
  17. Matt Damon Welcomes Daughter Stella Zavala (ang.). „People”. [dostęp 2021-03-24].
  18. Timothy Emmanuel Lim: Does Magnus Carlsen try to look like Matt Demon in Goodwill Hunting because he wants people to believe he's a genius? (ang.). Quora. [dostęp 2021-03-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]