Matylda (cesarzowa)

Matylda

Cesarzowa Matylda

Cesarzowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego
Okres	od 13 kwietnia 1117 do 25 maja 1125
Jako żona	Henryka V Salickiego
Koronacja	13 kwietnia 1117
Poprzedniczka	Eupraksja
Następczyni	Rycheza z Northeimu
Pani Anglików, królowa Anglii
Okres	od 7 kwietnia 1141 do 1 listopada 1141
Koronacja	nie doszło do koronacji
Poprzednik	Stefan z Blois
Następca	Stefan z Blois
Dane biograficzne
Dynastia	Normandzka
Data i miejsce urodzenia	prawdopodobnie 7 lutego 1102 Sutton Courtenay
Data i miejsce śmierci	10 września 1167 Rouen
Miejsce spoczynku	katedra w Rouen
Ojciec	Henryk I Beauclerc
Matka	Matylda Szkocka
Rodzeństwo	Wilhelm Adelin
Mąż	Henryk V Salicki Godfryd V Plantagenet
Dzieci	Henryk II Plantagenet Godfryd VI Andegaweński Wilhelm de Poitou

Cesarzowa Matylda

Matylda (ur. prawdopodobnie 7 lutego 1102 w Sutton Courtenay, zm. 10 września 1167 w Rouen) – królewna angielska, pretendentka do tronu Anglii w latach 1135-1148, królowa Niemiec w latach 1110–1117 i cesarzowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego w latach 1117–1125 jako żona Henryka V Salickiego, córka Henryka I Beauclerca oraz Edyty-Matyldy, hrabina Andegawenii w latach 1129-1151 jako żona Godfryda V Plantageneta, pani Anglików w 1141.

Pochodzenie

Matylda urodziła się w 1102 jako jedyna córka króla Anglii Henryka I i jego pierwszej żony Edyty Matyldy. Data dzienna jej narodzin nie jest znana, jednak miało to miejsce najprawdopodobniej 7 lutego 1102. Rok później urodził się jej brat, Wilhelm; ponadto miała liczne przyrodnie rodzeństwo ze strony ojca.

Ze strony ojca pochodziła z rodu Wilhelma Zdobywcy, natomiast jej babką macierzystą była Małgorzata Szkocka, siostra króla Anglii Edgara II, w związku z tym miała „podwójne” prawa do angielskiego tronu.

Jej ojczystym językiem był francuski normandzki, umiała również czytać po łacinie.

Cesarzowa Świętego Cesarstwa Rzymskiego

W wieku 7 lat została zaręczona z Henrykiem V, który był królem Niemiec od 1105. Posag królewny wynosił 10 tysięcy marek w srebrze. W 1110 opuściła Anglię aby udać się na dwór królewski do przyszłego męża. W Utrechcie w marcu lub kwietniu 1110 odbyły się powtórne, formalne zaręczyny Matyldy i Henryka. 25 lipca 1110 w Moguncji, mimo braku ślubu z Henrykiem, została ukoronowana na królową Niemiec przez arcybiskupa Kolonii.

Matylda tuż po koronacji zamieszkała w Trewirze, gdzie nad jej edukacją czuwał arcybiskup Bruno, jeden z najbliższych współpracowników jej narzeczonego.

Henryk poślubił Matyldę w Wormacji 6 stycznia 1114. Uroczystość była pełna przepychu m.in. rolę świadków pełniło pięciu arcybiskupów, trzydziestu biskupów i pięciu książąt. Małżeństwo było uważane za zgodne i szczęśliwe.

W marcu 1116 Matylda towarzyszyła mężowi w podróży do Toskanii i Rzymu. Podczas jego nieobecności sprawowała funkcję regentki.

W 1117 r. w Niedzielę Wielkanocną lub w święto Zesłania Ducha Świętego arcybiskup Bourdin w papieskiej bazylice włożył na głowę Matyldy koronę cesarską. Mimo tego, iż nie była koronowana przez papieża, to do końca życia posługiwała się tytułem cesarzowej i tak też była nazywana przez sobie współczesnych (Mathilda Imperatrix).

Para cesarska nie miała dzieci, aczkolwiek kronikarz Hermann z Tournai zapisał, że cesarzowa urodziła dziecko, które żyło tylko kilka chwil. Henryk zmarł 23 maja 1125.

Następczyni tronu Anglii

W 1120 podczas katastrofy Białego Statku zginął dziedzic tronu Wilhelm Adelin. Bezpotomna śmierć królewicza i brak potomstwa w drugim małżeństwie króla (z Adelizą z Lowanium) spowodował, iż to Matylda została uznana przez niego następczynią tronu. Matylda wróciła do Anglii w 1126.

1 stycznia 1127 w Windsorze podczas ceremonii, której przewodniczył biskup Roger z Salisbury, większość możnych złożyła przysięgę, iż uznają w Matyldzie przyszłą królową Anglii. Jednymi z pierwszych, którzy przysięgli, byli jej kuzyn Stefan oraz jej przyrodni brat Robert. Mimo tego, że odebrała hołd, do końca życia swego ojca musiała zabiegać o poparcie baronów, którzy byli jej niechętni ze względu na jej płeć oraz arogancję.

8 września 1131 w Northampton Matylda po raz drugi odebrała przysięgę od możnych, którzy potwierdzili jej status jako następczyni tronu.

W 1133 w Rouen możni ponownie przysięgli Matyldzie, że uszanują jej prawo do dziedziczenia tronu Anglii.

Małżeństwo z Godfrydem Plantagenetem

Matylda jako młoda wdowa po cesarzu rzymskim i dziedziczka tronu Anglii była jedną z najbardziej atrakcyjnych partii w Europie. W 1127 Henryk I zdecydował, że jego córka poślubi syna hrabiego Andegawenii Fulka V Godfryda. Ślub odbył się 17 czerwca 1128 w Le Mans.

Matylda była niechętna temu mariażowi, głównie z uwagi na różnicę wieku (była starsza od męża o 11 lat) oraz jego pochodzenie. Dopiero rok po ślubie Godfryd został hrabią Andegawenii, jednak sama Matylda nie chciała używać tytułu hrabiny uważając go za mało godny jej jako cesarzowej i córki króla. Małżeństwo nie spotkało się z poparciem baronów angielskich.

Małżeństwo było nieudane; rok po ślubie Matylda wyjechała do Rouen. Dopiero po interwencji ojca Matylda wróciła do Godfryda. Stosunki pomiędzy małżonkami pogorszyły się, gdy król nie przekazał Godfrydowi zamków, które Matylda miała wnieść mu w posagu. 1 grudnia 1135 Henryk I zmarł. Matylda wraz z mężem przebywała wtedy w Andegawenii. Nie wzięła udziału w pogrzebie ojca.

Potomstwo

Godfryd i Matylda mieli razem trzech synów:

• Henryk II, król Anglii, początkowo znany jako Henry FitzEmpress
• Godfryd, hrabia Andegawenii i Nantes,
• Wilhelm de Poitou, hrabia Poitou

Poród drugiego syna był bardzo trudny; Matylda przeczuwając śmierć wydała dyspozycje dotyczące swojego pogrzebu. Król czuwał przy córce, której ostatecznie udało się wyzdrowieć.

Walka o koronę Anglii

Matylda na wieść o śmierci ojca wraz z mężem wyruszyła do Normandii, skąd planowali wybrać się do Rouen. Napotkali na wrogość ze strony baronów, co uniemożliwiło im dalszą podróż. W międzyczasie siostrzeniec zmarłego króla, Stefan z Blois, zagarnął tron Anglii dla siebie. Stefan wykorzystał niechęć biskupa Rogera z Salisbury do Matyldy a także wpływy swojego brata Henryka (biskupa Winchesteru) i zdołał koronować się 22 grudnia 1135 na króla. Matylda, pragnąc odzyskać koronę, wypowiedziała mu wojnę nazywaną Anarchią. Poparcia udzielili jej król Szkocji Dawid I i przyrodni brat cesarzowej, Robert, 1. hrabia Gloucester. Stefana popierała hierarchia kościelna, papież Innocenty II, arcybiskup Canterbury Aethelnoth i arcybiskup Yorku, Thurstan. Ten ostatni odparł w sierpniu 1138 roku najazd Szkotów na Anglię.

Na początku 1136 Matylda zwróciła się o pomoc do papieża wskazując na krzywoprzysięstwo samego Stefana jak i możnych, którzy go popierali a także podniosła zasadę primogenitury.

Stefan popełnił wiele błędów i zraził do siebie większość stronników, natomiast Matylda szybko udowodniła, że jest zdolniejsza i bardziej bezwzględna niż jej przeciwnik. Przykładowo, kiedy wojska schwytały Matyldę, rycerski król zgodził się ją uwolnić. Gdy jednak później Stefan dostał się do jej niewoli (kwiecień 1141), zakuła go w łańcuchy i poniżyła. Mimo wielu przeciwników Matylda ogłosiła siebie „panią Anglików” (Lady of the English) i pojechała do Londynu na koronację. Jej determinacja i odwaga były uważane za nienaturalne u kobiety. W wigilię koronacji lud Londynu zbuntował się przeciwko niej i zmusił do ucieczki do Normandii. Karta wojny odwróciła się. Hrabia Gloucester dostał się w listopadzie 1141 do niewoli u zwolenników Stefana i został wymieniony na króla. Stefan stopniowo odzyskał władzę w Anglii i w 1142 obległ Matyldę w zamku Oksford. Matylda uciekła z oblężonego zamku podczas śnieżycy. Ubrana w biel, przemknęła się pomiędzy wrogimi żołnierzami i uciekła do Wallingford. W 1141 uciekła z zamku Devizes udając martwą i dzięki temu zdołała uciec przed wrogimi wojskami Stefana. Stefan ogłosił śmierć Matyldy.

W 1147 zmarł jej najwierniejszy stronnik, hrabia Gloucester. Matylda udała się do Francji. Stefan wygrał wojnę domową, ale jego rządy wciąż dalekie były od stabilizacji. W 1153 zmarł jego syn Eustachy IV z Boulogne. Jednocześnie najstarszy syn Matyldy, Henryk, zaatakował południe Anglii. Stefan zawarł więc z przeciwnikami traktat w Wallingford, w którym uznawał Henryka Plantageneta swoim następcą. Zmarł w 1154 i Plantagenet, pod imieniem Henryka II, wstąpił na tron Anglii.

Ostatnie lata

Ostatnie lata życia Matylda spędziła w Rouen, gdzie posiadała swój własny dwór. Pośredniczyła również w sporach między swoimi dwoma najstarszymi synami, Henrykiem i Godfrydem. Zanim ten drugi zmarł nagle w 1158, trzykrotnie toczył wojnę ze swoim bratem. Serdeczne stosunki łączyły natomiast Henryka z jego najmłodszym bratem, Wilhelmem, który był ulubionym dzieckiem matki. Kiedy arcybiskup Canterbury Thomas Becket odmówił Wilhelmowi małżeństwa z dziedziczką hrabstwa Surrey, ten udał się na dwór matki, gdzie zmarł w 1164 roku.

Mimo używania tytułu „pani Anglików”, Matylda nigdy nie cieszyła się popularnością wśród ludu, który uznawał ją za zbyt obcą i zbyt wyniosłą. Władała trzema językami: francuskim, niemieckim i łaciną. Zmarła w Rouen i została pochowana w tamtejszej katedrze. Na jej grobie napisano: Wspaniała przez urodzenie, wspanialsza przez ślub, ale najwspanialsza przez swego potomka. Tu leży córka, żona i matka Henryków.