Maurice Gamelin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Maurice Gamelin
Ilustracja
generał
Data i miejsce urodzenia 20 września 1872
Paryż
Data i miejsce śmierci 18 kwietnia 1958
Paryż
Siły zbrojne Armée française Armée française
Odznaczenia
Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski

Maurice Gustave Gamelin (ur. 20 września 1872 w Paryżu, zm. 18 kwietnia 1958 tamże[1]) – francuski wojskowy, generał armii Francuskich Sił Zbrojnych[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w stolicy Francji w 1872, pochodził z rodziny wojskowej[3]. W 1893 ukończył akademię wojskową w Saint-Cyr[1], z najlepszym wynikiem w swoim roczniku. Służył jako oficer piechoty w Algierii. Od 1906 był oficerem sztabowym[3]. Uczestnik I wojny światowej, m.in. walczył w I bitwie nad Marną we wrześniu 1914, w której przyczynił się do zwycięstwa wojsk Ententy[4]. W latach 1914-1917 oficer sztabowy naczelnego dowódcy wojsk francuskich, marszałka Josepha Joffre'a[1]. Później dowodził jednostkami liniowymi[5]. W latach 1916-1918 dowódca kolejno brygady, dywizji piechoty i grupy operacyjnej.[potrzebny przypis]

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu I wojny światowej doradca wojskowy w Polsce podczas wojny polsko-bolszewickiej[2]. Był wysyłany z misjami specjalnymi poza Europę. W latach 1919-1924 dowódca francuskiej misji wojskowej w Brazylii. W latach 1925-1926 walczył z Druzami w Syrii[1]. Po powrocie do kraju zajmował wysokie i odpowiedzialne stanowiska[3]. Od 1930 zastępca szefa Sztabu Generalnego armii,[potrzebny przypis] w latach 1931-1935 szef sztabu generalnego armii francuskiej, od 1935 inspektor generalny armii[1] i przewodniczący Najwyższej Rady Wojennej[6]. Miał znaczny wpływ na politykę zagraniczną Francji. Uważał, że niedostateczne przygotowanie armii francuskiej do wojny nie pozwala na prowadzenie zdecydowanej polityki wobec Niemiec[5].

W 1935 kanclerz Rzeszy Adolf Hitler odrzucił traktat wersalski (przywrócił pobór do wojska i publicznie ogłosił remilitaryzację Niemiec)[7]. Gdy w marcu 1936 Niemcy przeprowadzili remilitaryzację Nadrenii (przygranicznej strefy zdemilitaryzowanej), Gamelin bezskutecznie nalegał na francuski rząd, by pozwolił mu przeciwdziałać wkraczając do Nadrenii[3].

W niedzielę 16 sierpnia 1936 na Zamku Królewskim w Warszawie Prezydent RP Ignacy Mościcki odznaczył go Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski[8]. Po audiencji zwiedził Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, obserwował pokazowe ćwiczenia, a następnie uczestniczył w śniadaniu, wydanym w kasynie oficerskim przez ministra spraw wojskowych, generała dywizji Tadeusza Kasprzyckiego. Tego samego dnia o godz. 18:20 wyjechał do Krakowa w towarzystwie szefa Sztabu Głównego, generała brygady Wacława Stachiewicza, szefa Oddziału II Sztabu Głównego, pułkownika dyplomowanego Tadeusza Pełczyńskiego, attaché wojskowego w Paryżu, pułkownika dyplomowanego Wojciecha Fydy i francuskiego attaché wojskowego w Warszawie, generała dˈArbonneau[9].

Gen. Tadeusz Kasprzycki i Maurice Gamelin na manewrach, 1939

Od 1938 szef sztabu generalnego obrony narodowej. Rzecznik strategii defensywnej Francji, wynikającej z istnienia ochronnej linii Maginota[1]. W 1938 nalegał jeszcze na premiera Édouarda Daladiera, by pozwolił mu podjąć działania przeciwko Niemcom związane ze sprawą Niemców sudeckich w Czechosłowacji, zakończoną układem monachijskim (29-30 września 1938). Gamelin bardzo nisko oceniał siłę militarną faszystowskich Włoch[3], sojusznika Niemiec. W maju 1939 podpisał z polskim ministrem spraw wojskowych, generałem Tadeuszem Kasprzyckim tajny protokół, na mocy którego Francja zobowiązała się, że w razie agresji niemieckiej na Polskę ma przyjść jej z pomocą, tj. wspierać ją lotnictwem w pierwszym dniu wojny, ograniczonymi działaniami zaczepnymi w trzecim dniu wojny, a po 15 dniach od mobilizacji generalną ofensywą.

Od II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej (od września 1939) głównodowodzący wojsk francuskich i brytyjskich[4] (sił sprzymierzonych na Zachodzie). Po ataku w 1939 Niemiec na Polskę (kampania wrześniowa), po uzgodnieniach z Wielką Brytanią w Abbeville (konferencja w Abbeville)[10][11] współautor tzw. dziwnej wojny, która doprowadziła ostatecznie do wstrzymania jakichkolwiek akcji przeciwko Niemcom na Zachodzie[1]. Jego strategia polegała na oczekiwaniu na atak Niemców, a następnie zniszczeniu ich[3]. Był raczej wojskowym biurokratą niż żołnierzem. W tej wojnie okazał się dowódcą nieudolnym, który nie potrafił dostatecznie szybko reagować na niebezpieczeństwo[12]. Nie rozumiał nowoczesnej wojny[2]. Współodpowiedzialny za klęskę i kapitulację Francji w 1940 (kampania francuska 1940). Za porażkę z Niemcami i błędy w dowodzeniu odwołany 19 maja 1940 ze stanowiska naczelnego wodza, został zastąpiony przez starszego o pięć lat generała Maxime'a Weyganda. We wrześniu 1940, po upadku Francji aresztowany przez władze Vichy[1]. W 1942 stanął przed sądem w Riom (proces w Riom), oskarżony o dopuszczenie do klęski Francji w 1940[5], jednak nie został skazany. W 1943 deportowano go do Niemiec[4], gdzie do 1945 (niemal do zakończenia wojny w Europie) był więziony w obozie koncentracyjnym[1] Buchenwald[2]. Został uwolniony przez wojska amerykańskie. Swoje wspomnienia na temat wojny pozostawił w trzytomowych pamiętnikach Servir (1946-1947)[5]. Zmarł w 1958[3] i został pochowany na paryskim cmentarzu Passy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Encyklopedia wojskowa, tom I (A-M), Wydawnictwo Naukowe PWN i Wydawnictwo Bellona wyd. 2007, s. 267
  2. a b c d Maurice Gamelin (pol.). sww.w.szu.pl. [dostęp 2017-11-14].
  3. a b c d e f g Howard J. Langer Księga najważniejszych postaci II wojny światowej, wyd. 2008, s. 250-252
  4. a b c Jan Palmowski Słownik najnowszej historii świata 1900-2007, wyd. 2008, tom 2, s. 107
  5. a b c d Stanisław Żerko Biograficzny leksykon II wojny światowej, wyd. 2014, s. 139
  6. Słownik historii Polski i świata, Wydawnictwo IBIS, wyd. 2013, s. 493
  7. Richard Overy: Trzecia Rzesza. Historia imperium, wyd. 2012, s. 115.
  8. Gen. Gamelin dekorowany orderem „Polonia restituta”. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 187 z 18 sierpnia 1936. 
  9. Dziennik Poznański Nr 190 z 18 sierpnia 1936 r., s. 3.
  10. 12 września 1939 r. Tajna konferencja w Abbeville. nowahistoria.interia.pl, 12 września 2015. [dostęp 11 czerwca 2018].
  11. Polska zdradzona. dorzeczy.pl, 9 czerwca 2017. [dostęp 11 czerwca 2018].
  12. John Keegan Kto był kim w II wojnie światowej. Leksykon, wyd. 1998, s. 65