Mauzoleum Żydów Bojowników o Niepodległość Polski w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pierwotny projekt Mauzoleum
Projekt Mauzoleum przyjęty do realizacji
Widok ogólny Mauzoleum - stan w listopadzie 2010

Mauzoleum Żydów Bojowników o Niepodległość Polski w Warszawie – budowla w pierwszej kwaterze cmentarza żydowskiego na Woli w Warszawie, mająca stanowić upamiętnienie Żydów, którzy walczyli o niepodległość Polski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Idea wzniesienia mauzoleum, w którym czczono by pamięć i chowano poległych i zmarłych żydowskich powstańców kościuszkowskich, żołnierzy napoleońskich, powstańców listopadowych, powstańców styczniowych, żołnierzy I wojny światowej i żołnierzy Wojska Polskiego walczących w wojnach z Rosją Sowiecką i innymi państwami po zakończeniu Wielkiej Wojny narodził się w 1938 we władzach warszawskiej gminy żydowskiej. Jako bezpośredniego pomysłodawcę wskazuje się Maurycego Mayzla, będącego wówczas przewodniczącym gminy żydowskiej[1]. W pierwotnym zamyśle planowanego mauzoleum, którego autorstwo jest nieznane[2], w wyjątkowy sposób planowano uczcić pamięć Berka Joselewicza i Henryka Wohla. Ostatecznie komisja powołana przez przewodniczącego Mayzla wyłoniła Marcina Weinfelda jako projektanta mauzoleum. Przedstawił on projekt różniący się od wcześniejszych pomysłów, który jednak zyskał aprobatę władz gminy[3]. Budowa rozpoczęła się w 1939. W celu wzniesienia mauzoleum usunięto nagrobki w najstarszej części cmentarza i złożono je na pryzmę, zaś w ich miejscu utworzono nasyp ziemny. Następnie rozpoczęto wznoszenie betonowo-ceglanej konstrukcji. Wybuch II wojny światowej przerwał prace, a po zakończeniu wojny do nich nie powrócono. W latach 90. XX wieku poustawiano pionowo ocalałe nagrobki pochodzące z początku XIX wieku i częstokroć bogato rzeźbione, w tym Natana Glücksberga. Na terenie zajętym przez nieukończoną konstrukcję nie odbywały się pochówki.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Na początku 2019 rozpoczęły się prace, których celem było ukończenie budowy mauzoleum według przedwojennego projektu Weinfelda, którego adaptację wykonał architekt Witold Sztorc[4]. Prace, finansowane przez Fundację Dziedzictwa Kulturowego przy wsparciu Fundacji PKO Banku Polskiego, zakończono do listopada 2019. Z terenu mauzoleum usunięto złożone tam wtórnie macewy, ale pozostawiono dwa nagrobki, które znajdowały się w swoich pierwotnych miejscach: rodziny Tytelmanów z XIX w. oraz adwokata i porucznika rezerwy Adama Markusa Lewińskiego, poległego w 1939 w walkach pod Mławą. Poza nimi w mauzoleum nie ma innych grobów. Teren wysypano kamieniami symbolizującymi pamięć. Ponad nim góruje pomnik z piaskowca ozdobiony płaskorzeźbą orła legionowego z Gwiazdą Dawida na tarczy[5].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tak Adam Czerniaków w artykule Hołd bohaterom
  2. Zamysł ten omawia Adam Czerniaków w artykule Hołd bohaterom, przemilczając jego autorstwo
  3. Adam Czerniaków Cmentarz bohaterów
  4. Po 80 latach powstanie mauzoleum na cmentarzu żydowskim. onet.pl. [dostęp 2019-04-01].
  5. Mauzoleum gotowe po 80 latach. Za pieniądze fundacji PKO. wyborcza.pl. [dostęp 2021-03-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]