Mauzoleum Żydów Bojowników o Niepodległość Polski w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pierwotny projekt Mauzoleum
Projekt Mauzoleum przyjęty do realizacji
Widok ogólny Mauzoleum - stan w listopadzie 2010

Mauzoleum Żydów Bojowników o Niepodległość Polski w Warszawie – budowla mająca stanowić upamiętnienie i miejsce pochówku dla poległych i zmarłych Żydów, którzy walczyli o niepodległość Polski.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Mauzoleum znajduje się w pierwszej kwaterze cmentarza żydowskiego na Woli w Warszawie.

Idea wzniesienia mauzoleum, w którym czczono by pamięć i chowano poległych i zmarłych żydowskich powstańców kościuszkowskich, żołnierzy napoleońskich, powstańców listopadowych, powstańców styczniowych, żołnierzy I wojny światowej i żołnierzy Wojska Polskiego walczących w wojnach z Rosją Sowiecką i innymi państwami po zakończeniu Wielkiej Wojny narodził się w 1938 we władzach warszawskiej gminy żydowskiej. Jako bezpośredniego pomysłodawcę wskazuje się Maurycego Mayzla, będącego wówczas przewodniczącym gminy żydowskiej[1]. W pierwotnym zamyśle planowanego mauzoleum, którego autorstwo jest nieznane[2], w wyjątkowy sposób planowano uczcić pamięć Berka Joselewicza i Henryka Wohla. Ostatecznie komisja powołana przez przewodniczącego Mayzla wyłoniła Marcina Weinfelda jako projektanta mauzoleum. Przedstawił on projekt różniący się od wcześniejszych pomysłów, który jednak zyskał aprobatę władz gminy[3]. Budowa rozpoczęła się w 1939. W celu wzniesienia mauzoleum usunięto nagrobki w najstarszej części cmentarza i złożono je na pryzmę, zaś w ich miejscu utworzono nasyp ziemny. Następnie rozpoczęto właściwe prace przy wznoszeniu betonowo-ceglanej konstrukcji. Wybuch II wojny światowej przerwał prace.

Po zakończeniu wojny do prac nie powrócono. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku poustawiano pionowo ocalałe nagrobki pochodzące z początku XIX wieku i częstokroć bogato rzeźbione. Wśród nich znajduje się nagrobek Natana Glücksberga. Na terenie zajętym przez nieukończoną konstrukcję mauzoleum nie odbywają się pochówki. Nie są też prowadzone żadne prace mające na celu ukończenie mauzoleum.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tak Adam Czerniaków w artykule Hołd bohaterom
  2. Zamysł ten omawia Adam Czerniaków w artykule Hołd bohaterom, przemilczając jego autorstwo
  3. Adam Czerniaków Cmentarz bohaterów

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Czerniaków Hołd bohaterom w Głos Gminy Żydowskiej 9/1938 s. 209-210 - dostępne przez bibliotekę cyfrową Uniwersytetu Warszawskiego
  • Adam Czerniaków Cmentarz bohaterów w Głos Gminy Żydowskiej 1/1939 s. 9-10 - dostępne przez bibliotekę cyfrową Uniwersytetu Warszawskiego
  • Jerzy Stanisław Majewski: Spacerownik po warszawskich cmentarzach. Warszawa: Agora, 2009, s. 100. ISBN 9788375527131.