Mauzoleum Hindenburga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy niemieckiego Tannenberg-Denkmal. Zobacz też: artykuły o podobnej nazwie.
Widok ogólny od strony wejścia w 1944
Widok z fragmentem cmentarza żołnierzy rosyjskich

Mauzoleum Hindenburga (niem. Tannenberg-Denkmal) – nieistniejące już mauzoleum marszałka Paula von Hindenburga, pomiędzy Olsztynkiem i Sudwą. Obiekt wybudowany w latach 19241927 pierwotnie jako pomnik poległym obok cmentarza wojennego Bitwy pod Tannenbergiem (sierpień 1914), w latach 19341935 przebudowany.

W propagandzie Niemiec zwycięska Bitwa pod Tannenbergiem miała być rewanżem za przegraną w pobliżu Bitwę pod Grunwaldem, choć w obu starciach mieli oni zupełnie innych przeciwników (odpowiednio Imperium Rosyjskie i Państwo Polskie).

W III Rzeszy Mauzoleum stało się celem licznych wycieczek i manifestacji.

W dniu 7 sierpnia 1934 uroczyście pochowano tam zmarłego marszałka Paula von Hindenburga – dowódcę wojsk pruskich spod Tannenberga, a obiekt przemianowano na Mauzoleum. W pogrzebie brał udział sam Adolf Hitler. 2 października 1935 trumnę ze zwłokami Hindenburga przeniesiono do specjalnie przygotowanego w jednej z wież Podwórca Honorowego (niem. Ehrenhof). Czas pomiędzy oboma pochówkami wykorzystano na przebudowę wnętrza obiektu (m.in. zniesienie centralnego ołtarza pod monumentalnym krzyżem, zagłębienie dziedzińca celem utworzenia trybun i aranżacja krypty von Hindenburgów).

W dniu 3 sierpnia 1944 Mauzoleum było świadkiem uroczystego pochówku gen. Kortena zmarłego wskutek obrażeń odniesionych w zamachu na Hitlera w Wilczym Szańcu.

W styczniu 1945 r. Niemcy w ostatniej chwili zdążyli wywieźć szczątki von Hindenburgów. W kilka dni później pomnik został wysadzony w powietrze przez wycofujący się wehrmacht. Nierozszabrowane resztki stały jeszcze do 1949 r., kiedy to rozpoczęto definitywną rozbiórkę.

Porozbiórkowe płyty granitowe trafiły do Warszawy, gdzie użyto ich m.in. do budowy schodów pomiędzy poziomem ulicy a parterem gmachu KC PZPR oraz cokołu znajdującego się naprzeciwko pomnika Partyzanta[1]. Część wykorzystano do budowy stojącego do dziś Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej (obecna nazwa: Pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińsko-Mazurskiej) w Olsztynie.

Architektura budowli[edytuj]

Forma architektoniczna budowli przypominać miała w założeniu twórców krąg bloków kamiennych ze Stonehenge, uważany za starogermańskie miejsce kultu. Autorami projektu byli berlińscy architekci Walter i Johannes Krügerowie. Odpowiednik „starogermańskich“ bloków kamiennych ze Stonehenge było osiem dwudziestometrowych wież połączonych murami i ustawionych tak, że całość tworzyła okrąg. Do budowy użyto czerwonej cegły – materiał ten wywoływać miał skojarzenia z zamkami krzyżackimi. Wieże miały swoje tematy przewodnie – tj. Sztandarowa, Żołnierska i Generalska, chociaż, ich ostateczne przeznaczenie nigdy nie zostało ustalone. Pomiędzy wieżami znajdował się szereg nisz do przyszłej aranżacji. Znana jest jedna – mozaika na cześć "Poległych Towarzyszy Lotników i Pilotów". Zniszczenia pierwszej wojny światowej upamiętniały wykute w granicie herby czternastu miast wschodniopruskich, które najbardziej ucierpiały w jej wyniku. Po wojnie, między monumentem a pobliskim Olsztynkiem na miejscu cmentarza wojennego powstał park o powierzchni 7,5 ha.

(Charakterystyka wież według numeracji oryginalnej – numeracja w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara).

Mozaika – Pomnik poległych Towarzyszy Lotników i Pilotów
  • Wieża 1 (północna). Na parterze jedyne wejście na dziedziniec. Pomieszczenia dla wartowników na górnym piętrze. Obok drzwi wejściowych tablica z brązu z cytatem przemowy Hindenburga wygłoszonej 18.09.1927 w kwestii odrzucenia tzw. kłamstwa wojennego (odrzucenie odpowiedzialności Niemiec za wywołanie I. wojny światowej).
  • Wieża 2. Tymczasowe miejsce pochówku Hindenburga w okresie od 07.08.1934 do 02.10.1935. Docelowo miała być poświęcona wysiłkom narodu niemieckiego podczas I wojny światowej, ale nigdy jej nie ukończono.
  • Wieża 3 (zachodnia). Podzielona na 3 pietra i poświęcona historii militarnej Prus Wschodnich od czasów prehistorycznych do czasów III Rzeszy.
  • Wieża 4 – Sztandarowa. Zawierała kopie sztandarów wszystkich pruskich jednostek biorących udział w Bitwie Mazurskiej pod Tannenbergiem 1914 r.
  • Wieża 5 (południowa) – Nieznanego Żołnierza, a następnie Hindenburga. Na parterze grobowce Hindenburga i jego żony, na piętrze czterometrowy posąg Hindenburga wykuty w bloku porfiru.
  • Wieża 6 – Żołnierska. Poświęcona zwykłemu żołnierzowi, wyłożona naściennymi mozaikami ilustrującymi epizody żołnierskiego życia. Na dachu platforma widokowa dla odwiedzających.
  • Wieża 7 (wschodnia). Poświęcona ofiarom I wojny światowej, zawierała na parterze kaplicę, na piętrze archiwum.
  • Wieża 8 – Generalska. Poświęcona 15 pruskim generałom dowodzącym w Bitwie Mazurskiej pod Tannenbergiem 1914 r. Zawierała ich popiersia.

Krypta Hindenburga[edytuj]

02.10.1935, uroczyste przeniesienie zwłok Paula von Hindenburga z tymczasowego grobu do Podwórca Honorowego

Serce monumentu stanowiła krypta, w której pochowano dwudziestu nieznanych żołnierzy. Po śmierci Paula von Hindenburga – zwycięzcy bitwy pod Tannenbergiem i prezydenta Rzeszy – prochy ich przeniesiono do dwóch krypt bocznych, by zwolnić miejsce dla sarkofagów Hindenburga i jego małżonki. Kryptę tę nazywano od tej pory jego imieniem. Pogrzeb Hindenburga odbył się w dniu 7 sierpnia 1934 roku w obecności Adolfa Hitlera. 2 października 1935 roku szczątki Hindenburga złożono w wieży południowej[2]. 19 stycznia 1945 szczątki Hindenburga załadowano na wojskowe ciężarówki i wywieziono do Królewca. W 1945 roku ok. 23 stycznia z rozkazu Hansa Georga Reinhardta wycofujące się wojska niemieckie wysadziły monument w powietrze, aby uchronić go przed zbezczeszczeniem przez wroga. Trumny Hindenburga i jego małżonki ewakuowano uprzednio drogą morską na krążownikach "Emden" i "Pretoria".

Obiekty towarzyszące[edytuj]

Pomnik lwa na placu przed ratuszem w Olsztynku

W odległości 300 m od mauzoleum wzniesiono Pomnik lwa ku pamięci poległych żołnierzy 147. Pułku Piechoty autorstwa Michelangelo Pietrobelliego. Pomnik pierwotnie ustawiony był na 8-metrowym, piramidalnym cokole przetrwał wysadzenie i rozbiórkę mauzoleum, ale zaginął. 20 maja 1993, niemal po pięćdziesięciu latach od wysadzenia obiektu mauzoleum, pomnik lwa został przypadkowo odnaleziony w jednych z posowieckich koszar. Obecnie jest on usytuowany na małym cokole na placu przed ratuszem w Olsztynku.

W pobliżu pomnika znajdował się również Pomnik pamięci dla padłych koni stworzony przez córkę inicjatora pomnika w postaci wodopoju.

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Badanie archeologiczne[edytuj]

W 2016 r. zapadła decyzja realizacji projektu „Odkrycie tajemnic pomnika Tannenbergu”. Głównym celem jest krypta z sarkofagiem feldmarszałka Rzeszy, dodatkowo sarkofagi oraz inne elementy wyposażenia pomnika. Wykonanie projektu wymaga wydobcia ton gruzu, powiązanego z pracą saperów, ponieważ w rumowisku mogą wciąż znajdować się niewybuchy[3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. A. Skalimowski, Dom Partii. Historia Gmachu KC PZPR w Warszawie, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2010, ISBN 978-83-7543-170-4
  2. M. Młotek, Tajemnice pogranicza, Kraków 2013
  3. Zbadają tajemnicę pomnika Tannenberg. Koszt to 100 tys. zł. olsztyn.wyborcza.pl, 30.09.2016. [dostęp 30.09.2016].

Linki zewnętrzne[edytuj]