Max Weber

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy naukowca. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Max Weber
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 21 kwietnia 1864
Erfurt (Związek Niemiecki)
Data i miejsce śmierci 14 czerwca 1920
Monachium (Republika Weimarska)
Zawód prawnik, ekonomista, socjolog
Narodowość niemiecka

Max Weber (ur. 21 kwietnia 1864 w Erfurcie, zm. 14 czerwca 1920 w Monachium) – niemiecki socjolog, historyk, ekonomista, prawnik, religioznawca i teoretyk polityki.

Brat socjologa Alfreda Webera, mąż Marianne Weber, która także była socjologiem.

Życiorys[edytuj]

Ojciec Maxa Webera, również Max Weber był doktorem prawa i znanym politykiem. Max był najstarszym z dziewięciorga rodzeństwa. Dzieciństwo i młodość spędził w Berlinie. W latach 1882-1884 studiował równocześnie prawoznawstwo, filozofię i ekonomię w Heidelbergu. W latach 1883–1884 musiał przerwać studia aby odbyć służbę wojskową jako podchorąży w Strasburgu. Po zakończeniu służby kontynuował przez rok studia na uniwersytecie w Berlinie, następnie przeniósł się do Getyngi, gdzie ostatecznie zakończył swoją wyższą edukację w 1886.

W latach 1886-1893 mieszkał w Charlottenburgu, dzielnicy Berlina, gdzie poświęcił się pisaniu swojej pracy doktorskiej, obronionej w 1889 r., a następnie habilitacyjnej. Po uzyskaniu habilitacji w 1892 r. otrzymał stanowisko profesora nadzwyczajnego i zaczął wykładać prawo na uniwersytecie w Berlinie. W 1893 ożenił się z Marianne Schnitger, późniejszą feministką.

W 1894 r. otrzymał stanowisko profesora zwyczajnego i katedrę ekonomii politycznej na uniwersytecie we Fryburgu, które piastował do 1897 r. W 1897 przeniósł się na uniwersytet w Heidelbergu, gdzie został profesorem ekonomii i gdzie związał się z neokantowską szkołą badeńską. Po śmierci ojca w 1897 przeżył ciężkie załamanie nerwowe, które na pewien czas przerwało jego karierę naukową.

W 1903 został współwydawcą Archiv für Sozialwissenschaft und Sozialpolitik, w ramach których została wydana jego książka Etyka protestancka i duch kapitalizmu. W 1912 próbował stworzyć centrolewicową partię, która łączyłaby idee socjaldemokratów i liberałów, zamysł ten jednak skończył się niepowodzeniem.

W 1915 został mianowany dyrektorem szpitala wojskowego w Heidelbergu. W 1918 został doradcą Niemieckiej Komisji Rozbrojeniowej w ramach negocjacji przygotowującej grunt pod przyszły traktat wersalski. Mocno obstawał za umieszczeniem w Konstytucji Weimarskiej Artykułu 48, pozwalającego w szczególnych sytuacjach rządzić za pomocą dekretów, który kilkanaście lat później pozwolił Hitlerowi ustanowić dyktaturę.

Na uniwersytet powrócił w 1918 obejmując katedrę w Wiedniu, a następnego roku pierwszą w Niemczech katedrę socjologii w Monachium. W tym mieście spędził resztę życia. Zmarł na zapalenie płuc[1].

Max i Marianne Weber (1894)

Dzieła[edytuj]

Najważniejsze dzieła Webera to Etyka protestancka a duch kapitalizmu (Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus, 1905, wyd. pol. 1994) oraz Gospodarka i społeczeństwo (Wirtschaft und Gesellschaft, 1922, wyd. pol. 2002). Inne dzieła to: „Der Nationalstaat und die Volkswirtschaftspolitik” (1895), „Wahlrecht und Demokratie in Deutschland” (1917), „Gesammelte politische Schriften” (1921) i in.

Poglądy[edytuj]

Jedną z podstawowych zasług Webera jest umocowanie metodologii nauk społecznych. Weber odrzucał pozytywistyczną koncepcję nauk społecznych jako nauk przyrodniczych (której przedstawicielem był np. Auguste Comte). Weber postulował, aby nadać naukom społecznym ścisły i obiektywny charakter poprzez opracowywanie specyficznej dlań metodologii i filozofii nauki (np. koncepcja typów idealnych[2]), opisywanie ich jak najbardziej precyzyjnym językiem (wprowadził wiele do dziś użytecznych pojęć) oraz prowadzenie zakrojonych na szeroką skalę badań historyczno-porównawczych.

Swoją teorię socjologiczną Weber buduje na pojęciu działania. Od innych zachowań ludzkich odróżnia je to, że działający podmiot wiąże z nim subiektywny sens. Operacja rozumienia (Verstehen) jest możliwa tylko w odniesieniu do działań racjonalnych. Weber wierzył jednak, że człowiek w większości przypadków nie zachowuje się racjonalnie. Dlatego też postulował badanie ludzkich zachowań poprzez zestawianie ich z w pełni racjonalnymi i logicznie spójnymi typami idealnymi. Badacz miał wyciągać wnioski na podstawie różnic między typem idealnym a faktycznym działaniem. W odniesieniu do działań afektywnych, opierających się na stanach uczuciowych, pomocna jest też empatia, do tradycjonalnych zaś – pamięć historyczna.

Dążenie do gromadzenia majątku od dawna istniało w różnych kulturach świata, ale dopiero na Zachodzie zrodził się typ gospodarki, który polegał na metodycznej pracy. Kapitalizm stał się niejako rezultatem „racjonalizacji obrazu świata” (odczarowania świata). Główną przyczyną powstrzymującą rozwój nowożytnej gospodarki był tradycjonalistyczny sposób myślenia, utrzymujący człowieka w zależności od irracjonalnych stereotypów. Niezbędną dla rozwoju kapitalizmu okazała się nauka chrześcijańska reprezentowana zwłaszcza przez etykę protestancką, która kładła nacisk na ciężką pracę, indywidualizm, oszczędność i racjonalne, systematyczne myślenie[3].

Pojęcie działania racjonalnego jest kluczem do zrozumienia procesu racjonalizacji, charakterystycznego dla kultury zachodniej. Nastawienie na racjonalność jest tym, co wyróżnia etykę protestancką rozwijaną przez wywodzący się z kalwinizmu purytanizm. W pracy Etyka protestancka i duch kapitalizmu przedstawił pogląd, że to właśnie etyka jest źródłem ekonomicznej przewagi krajów protestanckich nad katolickimi (opublikowana w 2009 roku praca Davide Cantoni nie potwierdziła wpływu „etyki protestanckiej” na wzrost gospodarczy dla krajów niemieckich[4][5]).

Weber stawia tezę, że kierunkiem rozwoju społeczeństwa zachodniego jest odchodzenie od tradycji i rozszerzenie obszarów, w których dominuje myślenie i działanie o charakterze racjonalnym. Proces ten Weber określał jako odczarowywanie świata – niszczenie świata opartego na magii. Wyrazem tych przekonań są zwłaszcza analizy Webera dotyczące biurokracji. Słynna jest jego teza o wyższości protestanckich świąt Wielkiej Nocy nad katolickim Bożym Narodzeniem.

Aprobował model tzw. demokracji plebiscytarnej, w myśl której to lud wybierał głowę państwa i na tym kończył się jego udział w procesie politycznym. Po upływie kadencji osoby na danym urzędzie lud ponownie mógł zweryfikować stanowisko względem niego wybierając go lub odrzucając jego kandydaturę. Istotą tego rodzaju demokracji był aktywność suwerena tylko w momencie przeprowadzenia elekcji, po niej suweren tracił wszelkie uprawnienia do czasu kolejnych wyborów.

Weber a sprawa polska[edytuj]

Weber był aktywnym ideologiem działań skierowanych przeciw Polakom i kulturze polskiej na ziemiach znajdujących się pod panowaniem pruskim. Uważał, iż Polacy, zachowując swoją tożsamość, nie mogą być obywatelami państwa niemieckiego, które w jego przekonaniu powinno się opierać na wspólnej kulturze (Kulturstaat). W związku z powyższym publicznie popierał zdecydowane działania germanizacyjne w wymiarze administracyjnym, ekonomicznym i kulturowym. Aktywnie wspierał swoimi wystąpieniami „Hakatę”, dostarczając jednocześnie jej ideologom naukowych uzasadnień. W późniejszym okresie wyrażał także opinie o nieprzystawalności do niemieckiej tożsamości katolików i Żydów[6].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Biografia Webera na stronie sociologie.akcja.pl.
  2. Zob. Paweł Załęski Typy idealne w socjologii religii Maxa Webera: Analiza struktury kategoryzującej pole religijne, Kultura i Społeczeństwo nr 224, Warszawa 2003.
  3. Adam Płachciak, Maksa Webera koncepcja etyki protestanckiej jako źródła kapitalizmu, [w:] Wpływ społecznej odpowiedzialności biznesu i etyki biznesu na zarządzanie przedsiębiorstwami, pod red. Przemysława Kulawczuka i Andrzeja Poszewieckiego, Warszawa 2007, s. 199.
  4. Davide Cantoni: The Economic Effects of the Protestant Reformation: Testing the Weber Hypothesis in the German Lands. 2009.
  5. Damian Thompson: Has the theory of the Protestant work ethic just collapsed?. Daily Telegraph, 2009.
  6. Gary A. Abraham, „Max Weber: Modernist Anti-Pluralism and the Polish Question”, New German Critique, No. 53. (Spring – Summer, 1991), s. 33-66.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]