Mazurzenie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Mazurzenieproces fonetyczny polegający na wymawianiu zamiast spółgłosek dziąsłowych ‘cz’, ‘sz’, ‘ż’,'dż’ głosek zębowych: ‘c’, ‘s’, ‘z’, ‘dz’. Na przykład: „czepek” jako „cepek”, „szkoła” jako „skoła”, „życie” jako „zycie”[1]. Jest postrzegane jako zjawisko „wiejskie” i mówiący mają tendencję do wyzbywania się go[2]. Zjawiskiem przeciwnym do mazurzenia jest szadzenie[2].

Mazurzenie jest bardzo charakterystyczne dla wielu polskich dialektów, szczególnie zaś na Mazowszu i Mazurach, a także na terenie Małopolski i Śląska. Również w Wielkopolsce – na terenie niemazurzącym, w okolicach Puszczy Noteckiej w gwarze Mazurów wieleńskich (osadników z Mazowsza) występuje zjawisko mazurzenia[3].

Mazurzenie nie zachodzi w przypadku [ʃ] („sz”) i [ʒ] („ż”) pochodzących od spalatalizowanego „r”, np. „przez” i „rzeka”[2].

Analogiczne procesy zaszły w wielu językach, np. w północnym wariancie łaciny średniowiecznej, a także w tok pisin:

  • ang. pigeon ‘gołąb’ > tp. pisin ‘ptak’
  • ang. teacher ‘nauczyciel’ > tp. tisa
  • ang. shark ‘rekin’ > tp. sak

Podobny proces występuje w języku słowackim (tzw. cakawizm), niektórych dialektach rosyjskich i serbsko-chorwackich[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Polański 1999 ↓, s. 357.
  2. a b c Halina Karaś: Mazurzenie. W: Dialektologia polska [on-line]. [dostęp 2017-12-22].
  3. „Nie mazurzy Wielkopolska, Kujawy, ziemia chełmińska i dobrzyńska, całe Pomorze, Warmia oraz wschodnie skrawki polskiego terytorium językowego: Suwalskie, Podlasie, wsie nad górnym Wieprzem aż po Bug, wsie między Wisłokiem i Sanem. Nie mazurzy też południowy Śląsk, poczynając od linii Strzelce Wielkie – Chrapkowice”, [w:] Gramatyka historyczna języka polskiego. Zenon Klemensiewicz, Tadeusz Lehr-Spławiński, Stanisław Urbańczyk. 1981 s. 146.
  4. Polański 1999 ↓, s. 358.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]