Melchora Aquino
| |
| Data urodzenia |
6 stycznia 1812 |
|---|---|
| Data śmierci |
2 marca 1919 |
| Zawód, zajęcie |
działaczka niepodległościowa |
Melchora Aquino de Ramos (ur. 6 stycznia 1812, zm. 2 marca 1919) – filipińska działaczka niepodległościowa.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Niewiele wiadomo na temat dzieciństwa oraz lat młodzieńczych Melchory[1]. Dostępne źródła przekazują, że urodziła się 6 stycznia 1812 w Kalookan, współcześnie leżącym w granicach Quezon City[2]. Była córką Juana oraz Valentiny Aquino, pochodziła z bardzo biednej, rolniczej rodziny[3]. Z uwagi na trudną sytuację materialną nie otrzymała w zasadzie żadnego formalnego wykształcenia[4]. Poślubiła Fulgencio Ramosa, urzędnika lokalnej administracji kolonialnej, który przez pewien czas pełnił funkcję odpowiadającą dzisiejszemu kapitanowi barangayu[5][6]. Doczekała się z nim szóstki dzieci. Jej małżonek zmarł jednak stosunkowo wcześnie, gdy ich najmłodszy potomek miał zaledwie siedem lat. Mimo wczesnego wdowieństwa, Melchora nie tylko zdołała samotnie wychować dzieci, ale pozostała aktywną uczestniczką życia lokalnej społeczności. Chętnie pojawiała się na chrzcinach i innych uroczystościach religijnych. Wielokrotnie pomagała też organizować wesela[2].
Gdy w 1896 wybuchła rewolucja filipińska skierowana przeciwko kolonialnemu panowaniu Hiszpanii na archipelagu, Aquino była już sędziwą, osiemdziesięcioczteroletnią kobietą. Nie przeszkodziło jej to jednak we wspieraniu walczących o niepodległość kraju rodaków. Wraz z jednym ze swoich synów znalazła się wśród naocznych świadków pierwszego symbolicznego aktu rewolucji, który w filipińskiej historiografii zapisał się jako unang sigaw (pierwszy okrzyk)[7]. Uczyniła, tak ze swego domu, jak i z niewielkiego sklepu, którego była właścicielką, miejsca schronienia dla rannych czy chorych członków Katipunanu, organizacji stojącej za rewolucją[8]. Cieszyła się znacznym zaufaniem rodaków, a w jej domu niekiedy odbywały się tajne spotkania tej właśnie grupy. Znana była również z gromadzenia niezbędnych rewolucjonistom leków czy odzieży[2].
Za aktywność niepodległościową została zesłana przez Hiszpanów na Mariany. Do kraju powróciła dopiero w 1903[4]. Zmarła 2 marca 1919. Pochowana została na dziedzińcu własnego domostwa. W późniejszym okresie miejsce to przekształcono w park pamięci. Jej zwłoki ostatecznie przeniesiono do mauzoleum w Quezon City[2][9].
Na trwale zapisała się w pamięci zbiorowej Filipińczyków. Nazywana jest między innymi matką rewolucji filipińskiej oraz matką Katipunanu[10]. Czasami, z pewną poufałością określa się ją jako Tandang Sora, czyli stara Sora[11]. Jej imię nosi między innymi jeden z barangayów, jeden z dystryktów oraz ulica w Quezon City. Była pierwszą Filipinką, którą uwieczniono na banknotach krajowej waluty. Pojawiła się na banknocie o nominale 100 peso, emitowanym między 1951 a 1966[12]. Figurowała również na monecie o wartości 5 centavos bitej między 1967 a 1992. Rok 2012 ogłoszono na Filipinach rokiem Aquino, upamiętniając w ten sposób dwusetną rocznicę jej narodzin[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Abrera i Santillan 2022 ↓.
- ↑ a b c d e V. Almario: Melchora Aquino. [w:] Sagisag Kultura (Vol 1) [on-line]. philippineculturaleducation.com.ph, 2015. [dostęp 2025-07-04]. (tagalski).
- ↑ Tandang Sora, Grand Lady of Katipunan. [w:] Balita [on-line]. balita.mb.com.ph, 2015-05-27. [dostęp 2025-07-04]. (tagalski).
- ↑ a b Melchora Aquino \. [w:] Gingtong Aral [on-line]. gintongaral.com. [dostęp 2025-07-04]. (tagalski).
- ↑ V. Almario: Cabeza de Barangay. [w:] Sagisag Kultura (Vol 1) [on-line]. philippineculturaleducation.com.ph, 2015. [dostęp 2024-07-12]. (tagalski).
- ↑ Jarius Bondoc: Panahon ng Kastila: halalan sa pueblo (1). [w:] Pilipino Star Ngayon [on-line]. philstar.com, 2013-05-13. [dostęp 2024-07-11]. (tagalski).
- ↑ V. Almario: Únang Sigáw. [w:] Sagisag Kultura (Vol 1) [on-line]. philippineculturaleducation.com.ph, 2015. [dostęp 2025-07-05]. (tagalski).
- ↑ V. Almario: Katipúnan. [w:] Sagisag Kultura (Vol 1) [on-line]. philippineculturaleducation.com.ph, 2015. [dostęp 2025-07-04]. (tagalski).
- ↑ Ang Dambana ni Melchora (Tandang Sora) Aquino (6 Enero 1812-19 Pebrero 1919)*. [w:] National Historical Commission of the Philippines [on-line]. philhistoricsites.nhcp.gov.ph. [dostęp 2025-07-08]. (tagalski).
- ↑ Melchora Aquino (Tandang Sora). [w:] National Historical Commission of the Philippines [on-line]. philhistoricsites.nhcp.gov.ph. [dostęp 2025-07-08]. (tagalski).
- ↑ MELCHORA AQUINO (1812 - 1919) ‘Ina Ng Katipunan’. [w:] Elaput [on-line]. elaput.com. [dostęp 2025-07-04]. (tagalski).
- ↑ Charles Masirag: 5 facts about Tandang Sora: Ang lolang matapang, ‘di sumuko at nagbigay-lakas sa Katipunan!. [w:] Eboto [on-line]. eboto.ph, 2024-01-06. [dostęp 2025-07-04]. (tagalski).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Christine Doran. Women in the Philippine Revolution. „Philippine Studies”. 46 (3), s. 361-375, 1998. Ateneo de Manila University. ISSN 2244-1638. (ang.).
- Artemio R. Guillermo, May Kyi Win: Historical Dictionary of the Philippines Second Edition Historical Dictionaries of Asia, Oceania, and the Middle East, No. 54. Lanham, Maryland • Toronto • Plymouth, UK: The Scarecrow Press, Inc., 2005. ISBN 0-8108-5490-2. (ang.).
- Maria Bernadette L. Abrera, Neil Martial R. Santillan (red.): Identity and Independence: Filipino Women in Times of War and Peace. Quezon City: Philippine Veterans Affairs Office and History Department, University of the Philippines, 2022. ISBN 978-621-95754-1-6.
- Rheno A. Velasco (red.): THE GREAT FILIPINO HEROES SUPPLEMENTARY FOR THE STUDENTS. Manila: Loacan Publishing House, 1997. ISBN 971-668-025-2.
- Jayme Mathias, Mercedes Lynn de Uriarte: Aglipayan:The Flourishing of Independent Catholicism in the Philippines. Austin, Texas: Extraordinary Catholics Press, 2020. ISBN 979-8-55-443431-0.
- Carlos Quirino: Who’s who in Philippine History. Manila: Tahanan Books, 1995. ISBN 978-971-630-046-8.
- Gregory Bankoff. History at the Service of the Nation-State. „The Philippine Journal of Public Policy: Interdisciplinary Development Perspectives”. 2 (4), s. 28-58, 1998. University of the Philippines-Diliman. ISSN 2704-2847. (ang.).
- National Historical Institute: Historical Calendar (1521-1996). Manila: National Historical Institute, 1996.
- National Historical Institute: Filipinos in History Volume I. Manila: National Historical Institute, 1989. ISBN 971-13-6038-1.