Melilit

Melilit
	; Kryształy melilitu
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	sorokrzemian wapnia o ogólnym wzorze Ca2(Al,Mg,Fe)((Al,Si,B)SiO7)
Twardość w skali Mohsa	5–5,5
Przełam	nierówny
Łupliwość	{001} wyraźna, {100} niewyraźna
Układ krystalograficzny	tetragonalny
Gęstość	średnio 2,95 g/cm3
	Właściwości optyczne
Barwa	biały, żółtawobiały, brązowy, szary, zielonoszary
Rysa	biała
Połysk	szklisty - tłusty
Inne	dichroiczny - bezbarwny bądź żółty
	Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	9.BB.10
	Multimedia w Wikimedia Commons

Melilit – minerał z gromady krzemianów grupowych. Nazwa pochodzi z gr. meli, czyli miód oraz lithos, czyli skała/kamień^[3].

Grupa melilitów obejmuje krzemiany, w których część kationową stanowi Ca₂Mg lub Ca₂Al oraz ich analogon strukturalny Ca₂Zn (hardystonit). Skrajnymi ogniwami szeregu melilitów są:

akermanit Ca₂Mg[Si₂O₇]
gehlenit Ca₂Al[(Si,Al)₂O₇]

Melililty często zawierają także na pozycji wapnia kationy Na⁺, co można wyrazić wzorem (Ca,Na)₂(Al,Mg)[(Si,Al)₂O₇]. Zawierają nieznaczne ilości jonów Fe²⁺ i Fe³⁺. Znany jest także ferroakermanit Ca₂Fe^II[Si₂O₇] i ferrogehlenit Ca₂Fe^III[Si₂O₇] otrzymany syntetycznie.

Charakterystyka

Kryształy melilitów mają pokrój tabliczkowy, są rozwinięte według (001). Zgodnie z tym kierunkiem zaznacza się słaba łupliwość. Twardość od 5 do 5,5 w skali Mohsa. Gęstość 2,95 (akermanit) do 3,04 (gehlenit). Łatwo reagują z HCl, wydzielając przy tym galaretowatą krzemionkę.

Krystalochemia

W strukturze melilitów wyróżnia się warstwy utworzone z podwójnych tetraedrów [Si₂O₇]⁶⁻, wykazujących symetrię względem płaszczyzny (001), powiązane tetraedrami [MgO₄]⁶⁻. Ca²⁺ pojawia się natomiast w koordynacji oktaedrycznej (LK 8). Obie warstwy złożone z [MgO₄]⁶⁻ i Ca²⁺ oraz [Si₂O₇]⁶⁻ leżą w płaszczyźnie (001), czyli prostopadłej do osi krystalograficznej Z, co częściowo upodabnia je do krzemianów warstwowych.

Dane optyczne


Minerał	n_ε	n_ω	Δ	Charakter optyczny
Akermanit	1,640	1,632	0,008	(+)
Melility	1,616–1,661	1,624–1,666	0,001–0,013	(+/−)
Gehlenit	1,658	1,669	0,011	(−)
Hardystonit	1,661	1,672	0,011	(−)

Geneza i występowanie

Osobny artykuł: skały melilitowe.

Melility powstają w wysokiej temperaturze. Akermanit, melilit i gehlenit są minerałami skał wapienno-krzemianowych i wapiennych zasobnych w kwarc lub składniki ilaste, przeobrażonych kontaktowo w facji sanidynitowej. Najczystsze odmiany rozpoznano w porwakach wapieni w zasadowych lawach Wezuwiusza oraz wśród zmienionych wapieni w Monzoni, Fassatal, a także Valaedena (Meksyk). Melility są bardziej rozpowszechnione, zwłaszcza w strefach kontaktowych skał węglanowych z gabrem, dolerytem i innymi skałami niedosyconymi krzemionką. Są też głównymi składnikami melilitytów oraz bazaltów melilitowych i skał pokrewnych, tj. niektórych zasadowych skał magmowych, które dość rzadko napotyka się w przyrodzie.

Przypisy

↑ Melilite Group, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2026-03-10] (ang.).
↑ ^a ^b Melilite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2026-03-10] (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k Melilite, [w:] WebMineral.com [online] [dostęp 2026-03-10] (ang.).

Bibliografia

AndrzejA. Bolewski AndrzejA., AndrzejA. Manecki AndrzejA., Mineralogia szczegółowa, Warszawa: Polska Agencja Ekologiczna, 1993, ISBN 978-83-85636-03-8 .
MariaM. Borkowska MariaM., KazimierzK. Smulikowski KazimierzK., Minerały skałotwórcze, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1973 .
JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Chorzów: Wydawnictwa Videograf, 2014, s. 286, ISBN 978-83-7835-297-6 .

[Mindat29310-1] Melilite Group, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2026-03-10] (ang.).

[Mindat2635-2] Melilite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2026-03-10] (ang.).

[WebMineral-3] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k Melilite, [w:] WebMineral.com [online] [dostęp 2026-03-10] (ang.).

[1]

[2]

[3]