Menua

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Menua
król Urartu
Okres panowania od 810 p.n.e.
do 786 p.n.e.
Poprzednik Ispini
Następca Argiszti I
Dane biograficzne
Urodziny II połowa IX wieku
Śmierć 786 p.n.e.
Ojciec Ispini
Dzieci Argiszti I

Menua, Minuakról Urartu w latach 810-786 p.n.e., syn Ispiniego. Jego panowania przepadło na okres największego rozkwitu Urartu.

Sytuacja polityczna[edytuj | edytuj kod]

Za panowania ojca Menui - Ispiniego, Urartu, które w ciągu kilku stuleci istnienia bezustannie prowadziło wojny z Asyrią, po raz pierwszy było w stanie oprzeć się swojemu południowemu sąsiadowi. Natomiast za rządów Menui stosunki z Asyrią miały prawdopodobnie charakter pokojowy, ponieważ nie zachowały się żadne wzmianki o jakichkolwiek konfliktach między obu państwami. Okres rządów Menui zbiegł się z panowaniem w Asyrii królowej Semiramidy.

Pokój z sąsiadem umożliwił Menui ekspansję w innych, niż południowy, kierunkach oraz rozbudowę własnego państwa.

Wyprawy wojenne[edytuj | edytuj kod]

Urartu na przełomie IX-VIII wieku p.n.e.
Urartu 820 785-en.svg
Urartu w okresie panowania Menui

Menua zorganizował szereg wypraw wojennych, mających na celu poszerzenie granic Urartu. Na północy zostały podbite obszary nad Araksem. Na zachodzie zostały przyłączone księstwa, które usamodzielniły się po rozpadzie państwa Chati. Na południowym wschodzie podjęto wyprawę wojenną do krainy Manna, położonej nad jeziorem Urmia. Wskutek tej ekspansji granice Urartu sięgały na zachodzie do górnego Eufratu, na północy przebiegały wzdłuż Doliny Ararat, gdzie Menua wzniósł twierdzę obronną Menuahinili, strzegącą państwo od tej strony. Niejasne jest, czy została przyłączona Manna, możliwe, że weszła jedynie do urartyjskiej strefy wpływów.

Wojenne sukcesy Menui były opisywane pismem klinowym na kamieniach i glinianych tabliczkach. Jeden z kamieni, pochodzący z twierdzy obronnej, został odkryty w XIX wieku. Wykorzystano go do budowy cerkwi ormiańskiej w V wieku w pobliżu jeziora Wan. Pod koniec XIX wieku tekst inskrypcji został wydany w Europie, a przetłumaczony dopiero w połowie XX wieku. Opisuje wyprawę wojenną na południowy zachód od Urartu. Napis głosi:

Quote-alpha.png
Bóg Chaldi ruszył w pochód ze swą bronią, zwyciężył on [...], broń boga Chaldiego potężna. Mocą boga Chaldiego ruszył w pochód Menua, syn Ispiniego. Przed nim szedł bóg Chaldi. Menua mówi: "Ja wydałem na pastwę ognia krainę [...], krainę Babanahi, [...], w tymże roku miasto Kalibiliani, miasto Arpuiani, krainy Ususuani, miasto Chulmeruni, Tuszurehi, [...] od tej strony krainy Marmani; miasto Eruni, [...] miasto Kirpununi, krainę Ulibani podbiłem i wydałem na pastwę ognia. Krainę Dirgę, miasto Iszala [...] podbiłem, krainę spaliłem; doszedłem do [...] strony miasta Kumenu, do Asyrii [...] ??55 ludzi w tym roku - jednych zabiłem, innych zaś uprowadziłem żywych; męższyzn z nich oddałem żołnierzom[1].

Tekst inskrypcji łączy moc Chaldiego z potęgą broni urartyjskiej. Był to typowy sposób pisania inskrypcji za panowania Menui. Wzór dla ich sformułowania został zaczęrpnięty z Asyrii, gdzie w miejscu Chaldiego występował Aszur. Chaldi został naczelnym bóstwem panteonu urartyjskiego za panowania ojca Menui, kiedy do Urartu został przyłączony główny ośrodek jego kultu - Musasir. Używając sformułowania "broń boga Chaldiego potężna", Menua prawdopodobnie miał na celu zwiększenie znaczenia bóstwa.

Budowle Menui[edytuj | edytuj kod]

Kanał Menui (Kanal Szamiram)
Szkic XIX-wiecznych archeologów
Urartian Menua canal.jpg
Inskrypcja na jednym z kamieni głosi: "Mocą boga Chaldiego Menua, syn Ispiniego, ów kanał zbudował. Kanał Menui - imię jego. Wielkością boga Chaldiego, król potężny, król wielki, król krainy Biainili, władca miasta Tuszpy. Menua mówi, [jeżeli] ktoś ten napis zniszczy, [albo] ktoś go stłucze, [albo] ktoś kogokolwiek zmusi dokonać takich czynów, [jeżeli] ktoś inny powie, [że] on ten kanał zbudował, [to] niech zniszczą [go] bogowie Chaldi, Tejszeba, Sziwini, wszyscy jego bogowie pod słońcem"[1].

Brak konfliktow z Asyrią umożliwił Menui podjęcie budownictwa wewnątrz państwa na większą skalę. Za jego panowania nad Wanem zostały zbudowane twierdze obronne, które dodatkowo chroniły stolicę Urartu - Tuszpę. Oprócz tego Menua założył kilka osad i zbudował system irygacyjny, który zintensyfikował uprawę ziemi w środkowej części państwa, gdzie, na Wyżynie Armeńskiej, rolnictwo wymagało dodatkowego nawadniania. Jeden z kanałów, nazwany imieniem Menui, służył do doprowadzania słodkiej wody do Tuszpy, położonej nad jeziorem Wan, którego słona woda była nieprzydatna do picia i nawadniania pól uprawnych. Długość tego kanału wynosiła około siedemdziesięciu kilometrów. Woda była doprowadzana z rzeki Hoszab przy pomocy akweduktu, który na nisko położonych terenach osiągał nawet piętnaście metrów wysokości. Kanał Menui funkcjonuje nadal, zaopatruje w pitną wodę miasto Wan i jego okolice. Przepływ wody zależy od pory roku i waha się od dwóch do pięciu metrów sześciennych na sekundę. Jedyny remont kanału został przeprowadzony w 1950 roku, część ścian została wzmocniona konstrukcją żelbetonową[2]. Zachowały się także inne kanały Menui, niektóre z nich eksploatowane są do dziś.

Legenda o Semiramidzie[edytuj | edytuj kod]

Historyk średniowieczny, Mojżesz Choreński, opisuje zaangażowanie asyryjskiej królowej Semiramidy w budowy w Tuszpie oraz przy doprowadzaniu do niej wody pitnej. Archeolodzy XIX-wieczni odnotowali podobne legendy o Kanale Szamiram, opowiadane przez mieszkańców okolic miasta Wan. Historycy przypuszczają, że wzmianki o Szamiram uwarunkowane były dużą popularnością Semiramidy. Z czasem Kanał Menui został przemianowany na Kanał Z Czasów Szamiram, a później po prostu na Kanał Szamiram. Mało prawdopodobne, że Semiramida brała osobisty udział w budowie kanału, mimo że stosunki Urartu z Asyrią znacznie się polepszyły za panowania Menui.

Następstwa panowania Menui dla Asyrii[edytuj | edytuj kod]

Poszerzenie granic Urartu skomplikowało sytuację polityczną Asyrii, która nie posiadała własnych kopalni żelaza i warunków dla hodowli koni. Była zmuszona sprowadzać te towary z Azji Mniejszej lub łupić słabsze od siebie Urartu. Rozwój systemu obronnego i podbicie wschodnich terytoriów państwa pohetyckiego spowodował przejęcie przez Urartu asyryjskich wodnych szlaków handlowych. Urartu zmonopolizowało handel bronią, co negatywnie wpłynęło na zaopatrywanie w nią armii asyryjskiej.

Urartu w okresie panowania Menui i na początku rządów jego syna, Argisztiego I, znalazło się u szczytu swojej potęgi i wyrosło na najsilniejsze państwo w Azji Przedniej.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Г. А. Меликишвили, Урартские клинообразные надписи, Москва 1960.
  2. G. Gunther, The Water Supply System at Tuspa (Urartu), w: World Archaeology, 3(1980) nr 11 [1].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Меликишвили Г. А., Урартские клинообразные надписи, Москва 1960.
  2. Пиотровский Б. Б., Ванское царство (Урарту), Москва 1959.
  3. Zimansky P. E., Ecology and Empire. The Structure of the Urartian State, Chicago 1985. ISBN 0-918986-41-9.
Poprzednik
Ispini
Urartian Army 1.jpg Król Urartu
810-786 p.n.e.
Urartian Army 1.jpg Następca
Argiszti I