Metropolia gnieźnieńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Metropolia gnieźnieńska
Państwo  Polska
Siedziba Gniezno
Data powołania 1000
Kościół rzymskokatolicki
Metropolita Wojciech Polak
arcybiskup gnieźnieński
prymas Polski
Dane statystyczne
Liczba diecezji 3
Liczba dekanatów 81
brak współrzędnych
Bazylika prymasowska w Gnieźnie
Bazylika katedralna we Włocławku
Katedra w Bydgoszczy

Metropolia gnieźnieńska – jedna z 14 metropolii obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim, najstarsza w Polsce, powołana w 1000 roku przez papieża Sylwestra II.

Diecezje – główne świątynie – główni biskupi[edytuj]

  1. Archidiecezja gnieźnieńskaBazylika prymasowska w GnieźnieWojciech Polak, abp metropolita gnieźnieński, prymas Polski (od 2014)
  2. Diecezja włocławskaBazylika katedralna we WłocławkuWiesław Mering, bp sufragan, ordynariusz włocławski (od 2003)
  3. Diecezja bydgoskaKatedra w BydgoszczyJan Tyrawa, bp sufragan, ordynariusz bydgoski (od 2004)

Historia[edytuj]

Metropolia gnieźnieńska jest pierwszą w Polsce powołaną w 1000 roku w trakcie zjazdu gnieźnieńskiego, kiedy to cesarz Otton III odbył pielgrzymkę do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie. W jej skład weszły:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja kołobrzeska
  3. diecezja wrocławska
  4. diecezja krakowska
  5. diecezja poznańska (od ok. 1012)

Lata 1000-1386[edytuj]

Około 1007-1015 upadła diecezja kołobrzeska. Na jej miejsce powołano diecezję kruszwicką, którą zastąpiła diecezja kujawska ze stolicą we Włocławku. Ponadto powstały diecezja płocka (1075), lubuska (ok. 1124) i kamieńska (1140). W latach 1243-1246 metropolii podlegała diecezja chełmińska, która następnie weszła do metropolii ryskiej.

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja krakowska
  3. diecezja wrocławska
  4. diecezja płocka (od 1075)
  5. diecezja kruszwicka (ok. 1015-przeł. XI i XII w.)
  6. diecezja kujawska (od ok. 1123)
  7. diecezja chełmińska (1243-1246)
  8. diecezja kamieńska (po 1373 podległa bezpośrednio papieżowi)
  9. diecezja lubuska

Lata 1386-1569[edytuj]

Po unii polsko-litewskiej w skład metropolii weszły nowe diecezje z Wielkiego Księstwa Litewskiego: wileńska (1388) i żmudzka (1421). W 1566 sekularyzowano diecezję lubuską, w tym samym roku metropolii podporządkowano diecezję chełmińską. Od XVI w. pod metropolię podlegała też diecezja łucka (wcześniej pod metropolię lwowską). Skład metropolii od 1569:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska (od 1566)
  4. diecezja płocka
  5. diecezja kujawska
  6. diecezja lubuska (do 1566)
  7. diecezja łucka
  8. diecezja wileńska
  9. diecezja krakowska
  10. diecezja żmudzka
  11. diecezja wrocławska

Lata 1569-1772[edytuj]

Od 1621 metropolii podlegała powołana w 1583 diecezja inflancka. W 1618 powstała diecezja smoleńska. Skład metropolii do 1772:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska
  4. diecezja płocka
  5. diecezja kujawska
  6. diecezja łucka
  7. diecezja wileńska
  8. diecezja inflancka
  9. diecezja krakowska
  10. diecezja żmudzka
  11. diecezja smoleńska
  12. diecezja wrocławska

Lata 1772-1815[edytuj]

W wyniku rozbiorów Polski i zmian terytorialnych zanikły diecezje smoleńska i inflancka. Diecezje łucka, wileńska, żmudzka weszły w skład metropolii mohylewskiej, a krakowska przejściowo do metropolii lwowskiej. Skład metropolii od 1815:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska
  4. diecezja płocka
  5. diecezja kujawska
  6. diecezja wrocławska

Lata 1815-1918[edytuj]

W 1821 zawiązano unię personalną aeque principaliter archidiecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej. W tym samym roku diecezja wrocławska została podporządkowana Stolicy Apostolskiej. Diecezje płocka i kujawska (od 1818 kujawsko-kaliska) znalazły się w Królestwie Polskim w metropolii warszawskiej. Skład metropolii od 1821:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. archidiecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska

Lata 1918-1945[edytuj]

Po zmianach granicznych i podpisaniu konkordatu w 1925 metropolii gnieźnieńskiej podporządkowano diecezję włocławską. metropolie gnieźnieńska i poznańska w unii personalnej aeque principaliter

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. archidiecezja poznańska
  3. diecezja chełmińska
  4. diecezja włocławska

Lata 1945-1972[edytuj]

W 1946 rozwiązano unię personalną metropolii gnieźnieńskiej i poznańskiej zawiązując unię in persona episcopi archidiecezji gnieźnieńskiej i warszawskiej, tworząc w ten sposób metropolię w składzie:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. archidiecezja warszawska
  3. diecezja chełmińska
  4. diecezja włocławska

Lata 1972-1992[edytuj]

Po zmianach terytorialnych i powołaniu nowych diecezji na Ziemiach Zachodnich w skład metropolii weszły diecezje: gdańska, szczecińsko-kamieńska, koszalińsko-kołobrzeska. Skład metropolii:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja chełmińska
  3. diecezja gdańska
  4. diecezja koszalińsko-kołobrzeska
  5. diecezja szczecińsko-kamieńska
  6. diecezja włocławska

Lata 1992-dziś[edytuj]

Bullą papieską Totus tuus, poloniae populus rozwiązano unię personalną i utworzoną metropolię gnieźnieńską w składzie:

  1. archidiecezja gnieźnieńska
  2. diecezja włocławska
  3. diecezja bydgoska (od 2004)

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965-1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000.