Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina
Finał III Konkursu, 1937
Finał III Konkursu, 1937
Nazwa angielska International Fryderyk Chopin Piano Competition
Lokalizacja Warszawa,
 Polska,
(Filharmonia Narodowa)
Data od 1927
Założyciel Jerzy Żurawlew
Gatunek muzyczny muzyka poważna
Prezydent Bronisław Komorowski na Koncercie Laureatów XVI Konkursu, Teatr Wielki (2010)

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, nazywany często Konkursem Chopinowskim – jeden z najstarszych i najbardziej prestiżowych konkursów wykonawczych na świecie, odbywający się co 5 lat w Warszawie. Jest jednym z niewielu konkursów monograficznych – we wszystkich jego etapach wykonywane są wyłącznie utwory jednego kompozytora. Zainicjowany został w 1927 przez polskiego pianistę, profesora Jerzego Żurawlewa (1886–1980). 17. edycja konkursu odbyła się w październiku 2015.

Historia i organizacja konkursu Chopinowskiego[edytuj]

Początki[edytuj]

Spuścizna Fryderyka Chopina na początku XX wieku stanowiła dla pianistów i muzykologów zagadkę interpretacyjną. Jerzy Waldorff przytacza szereg zjawisk, które przyczyniły się do powstania wątpliwości, w jakim stylu grać Chopina: oceny jego sztuki jako „cieplarnianej i chorobliwej”; działalność uczniów i uczennic Chopina, którzy w swej grze zaczęli wprowadzać elementy „rozhisteryzowanego rubata” i sprowadzać ją do „spowitego krepą sztandaru narodowej niewoli” (zdaniem Waldorffa szczególną rolę odegrały tutaj arystokratki: Marcelina z Radziwiłłów Czartoryska oraz Maria Kalergis); wreszcie działalność polskich teoretyków i kompozytorów (m.in. Jana Kleczyńskiego czy Władysława Żeleńskiego), którzy w swoich pracach określali niektóre utwory jako „dziwaczne” czy „poronione”. Wreszcie po I wojnie światowej w muzyce pojawiły się prądy neoklasyczne – z Igorem Strawinskim i Siergiejem Prokofjewem na czele – i zainteresowanie wykonawców muzyką romantyczną zaczęło słabnąć.

Pierwotnym celem ufundowania konkursu miała więc być – w zamierzeniu inicjatora, prof. Jerzego Żurawlewa, ucznia pianisty Aleksandra Michałowskiego, który miał także dać impuls do organizacji wielkiego forum[1] – dyskusja o tym, jak grać Chopina. Przeszkodami był brak w Polsce instytucji Ministerstwa Kultury oraz zainteresowania władzy sztuką. O zorganizowaniu konkursu przesądziła dopiero obietnica prezydenta Ignacego Mościckiego, który w przeciwieństwie do swojego poprzednika zapewnił, że obejmie konkurs swoim patronatem, oraz zabiegi księcia Włodzimierza Czetwertyńskiego, prezesa Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego.

Organizator i imprezy towarzyszące[edytuj]

Epitafium autorstwa Leonarda Marconiego w miejscu złożenia serca Chopina, Bazylika Świętego Krzyża w Warszawie

Do lat 60. XX wieku konkurs powstawał przy współudziale Ministerstwa Kultury i Sztuki. W latach 1960–2005 organizowany był przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Edycja w roku 2010 przygotowywana była przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina.

Przesłuchania konkursowe odbywają się w Filharmonii Narodowej. Jednocześnie w wielu innych miejscach w Warszawie (m.in. w Teatrze Wielkim i Zamku Ostrogskich) organizowane są imprezy towarzyszące.

Od 1970 Konkurs jest organizowany w październiku. Tradycyjnie 17 października – w dzień śmierci Fryderyka Chopina – w Kościele św. Krzyża w Warszawie odprawiona zostaje uroczysta msza, podczas której wykonywane jest Requiem Wolfganga Amadeusa Mozarta. Utwór ten, zgodnie z życzeniem kompozytora, wykonany był podczas mszy pogrzebowej 30 października 1849 w Kościele de la Madeleine w Paryżu.

Międzynarodowy status[edytuj]

Konkurs im. Fryderyka Chopina jest jednym z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych konkursów muzycznych na świecie. W 1957 roku został – u boku m.in. turniejów Busoniego w Bolzano, Królowej Elżbiety w Brukseli, praskiego i genewskiego – jednym z kilkunastu członków-założycieli prestiżowej Światowej Federacji Międzynarodowych Konkursów Muzycznych, która obecnie zrzesza ok. 120 najbardziej znanych konkursów muzycznych na świecie (m.in. Konkurs Bachowski w Lipsku, Konkurs Czajkowskiego w Moskwie czy Konkurs Marii Canals w Barcelonie). Jednym z założycieli był także poznański Międzynarodowy Konkurs Skrzypcowy im. Henryka Wieniawskiego. Z biegiem lat do Federacji przyjęte zostały także trzy inne polskie konkursy: Międzynarodowy Konkurs Dyrygencki im. Grzegorza Fitelberga (1982), Międzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Witolda Lutosławskiego (2000) oraz Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego (2009).

Repertuar i jury[edytuj]

Jurorzy II Konkursu (1932)
Laureaci i jurorzy II Konkursu (1932)
Zbigniew Drzewiecki (przed 1939), przewodniczący jury podczas czterech powojennych edycji konkursu

Regulamin konkursu przewiduje kilkuetapową selekcję. Na każdym z etapów wykonywane są dzieła Fryderyka Chopina spośród podanych zbiorów, pojawiają się także utwory obowiązujące wszystkich kandydatów. Tradycyjnie w finale konkursu pianiści wykonują z towarzyszeniem orkiestry symfonicznej Filharmonii Narodowej jeden z dwóch koncertów fortepianowych: e-moll lub f-moll.

Oceny dokonuje jury składające się z wybitnych artystów i pedagogów powoływanych przez dyrektora konkursu. Obecnie wszyscy jurorzy są pianistami. Wcześniej zdarzało się jednak, że w komisji zasiadali także dyrygenci, muzykolodzy, krytycy i kompozytorzy. System oceny zmieniał się w kolejnych edycjach konkursu, był także przedmiotem licznych dyskusji i sporów, zwłaszcza podczas konkursu w 1980 r., gdy komisję demonstracyjnie opuściło dwoje jurorów, wcześniejszych laureatów konkursu (Louis Kentner oraz Martha Argerich). Louis Kentner nie pojawił się na konkursie już nigdy więcej, natomiast Martha Argerich jest jego stałą jurorką.

Podczas każdej z dotychczasowych edycji konkursu przewodniczącym jury był Polak:

  1. Witold Maliszewski (1927)
  2. Adam Tadeusz Wieniawski (1932 i 1937)
  3. Zbigniew Drzewiecki (1949, 1955, 1960 i 1965)
  4. Kazimierz Sikorski (1970 i 1975)
  5. Kazimierz Kord (1980)
  6. Jan Ekier (1985, 1990, 1995)
  7. Andrzej Jasiński (2000, 2005 i 2010)
  8. Katarzyna Popowa-Zydroń ( 2010 i 2015)[2]

Honorowymi przewodniczącymi byli także Artur Rubinstein (1960) oraz Jan Ekier (2000, 2005 i 2010).

Nagrody i laureaci[edytuj]

Laureaci[edytuj]

Tradycją Konkursu jest wyróżnianie szóstki finalistów nagrodami głównymi i tytułami laureata. W przeszłości zdarzało się jednak, że tytuł przysługiwał większej liczbie finalistów. I tak w 1932 było ich piętnastu, w 1937 trzynastu, w 1949 dwunastu, a w 1955 dziesięciu. Z kolei w pierwszym Konkursie przyznano tylko cztery nagrody główne. Od 1960 jury może przyznać sześć tytułów laureata, przy czym poszczególne miejsca mogą być dzielone albo nieobsadzone. Dotychczas dwukrotnie zdarzyło się, że jury nie wybrało zwycięzcy (w 1990 i 1995).

Laureaci i wyróżnieni
Edycja Rok Uczestnicy
Państwa
I miejsce II miejsce III miejsce IV miejsce V miejsce VI miejsce Wyróżnieni lub następne miejsca
I 1927 26
8
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Lew Oborin Polska Stanisław Szpinalski Polska Róża Etkin Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Grigorij Ginzburg Nie przyznano Nie przyznano Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Jurij Briuszkow
Polska Jakub Gimpel
Belgia Guillaume Mombaerts
Polska Leopold Münzer
Holandia Théo van der Pas
Polska Edward Prażmowski
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Dmitrij Szostakowicz
Polska Bolesław Woytowicz
II 1932 89
18
Alexander Uninsky (bezpaństwowiec) Węgry Imré Ungár Polska Bolesław Kon Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Abram Lufer Węgry Lájos Kentner Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Leonid Sagałow VII. Polska Leon Boruński
VIII. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Teodor Gutman
IX. Węgry Gyula Károlyi
X. Austria Kurt Engel
XI. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Emanuel Grossman
XII. Republika Weimarska Josef Wagner
XIII. Polska Maryla Jonasówna
XIV. Węgry Lily Herz
XV. Belgia Suzanne de Mayère
III 1937 79
21
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Jakow Zak Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Roza Tamarkina Polska Witold Małcużyński Wielka Brytania Lance Dossor Węgry Agi Jambor Niemcy Edith Picht-Axenfeld VII. Francja Monique de la Bruchollerie
VIII. Polska Jan Ekier
IX. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tatiana Goldfarb
X. Polska Olga Iliwicka
XI. Francja Pierre Maillard-Verger
XII. Francja Léila Gousseau
XIII. Polska Halina Kalmanowicz
IV 1949 54
14
Polska Halina Czerny-Stefańska
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Bella Dawidowicz
Polska Barbara Hesse-Bukowska Polska Waldemar Maciszewski Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Gieorgij Murawlow Polska Władysław Kędra Polska Ryszard Bakst VII. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Jewgienij Malinin
VIII. Polska Zbigniew Szymonowicz
IX. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tamara Gusiewa
X. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Wiktor Mierżanow
XI. Polska Regina Smendzianka
XII. Polska Tadeusz Żmudziński
V 1955 77
25
Polska Adam Harasiewicz Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Władimir Aszkenazy Chińska Republika Ludowa Fu Cong Francja Bernard Ringeissen Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Naum Sztarkman Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Dmitrij Papierno VII. Polska Lidia Grychtołówna
VIII. Polska Andrzej Czajkowski
IX. Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Dmitrij Sacharow
X. Japonia Kiyoko Tanaka
VI 1960 77
30
Włochy Maurizio Pollini Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Irina Zaricka Iran Tania Aszot-Harutunian Chińska Republika Ludowa Li Mingqiang Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Zinaida Ignatjewa Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Walerij Kastielski Meksyk Michel Block
Polska Jerzy Godziszewski
Japonia Hitoshi Kobayashi
Finlandia Reiya Silvonen
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Aleksander Słobodianik
Polska Józef Stompel
VII 1965 76
30
Argentyna Martha Argerich Brazylia Arthur Moreira Lima Polska Marta Sosińska Japonia Hiroko Nakamura Stany Zjednoczone Edward Auer Polska Elżbieta Głąbówna Kanada Marek Jabłoński
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tamara Kołoss
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Wiktoria Postnikowa
Kolumbia Blanka Uribe
Stany Zjednoczone Lois Carole Pachucki
Wenezuela Ewa Maria Żuk
VIII 1970 80
28
Stany Zjednoczone Garrick Ohlsson Japonia Mitsuko Uchida Polska Piotr Paleczny Stany Zjednoczone Eugen Indjic Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Natalija Gawriłowa Polska Janusz Olejniczak Stany Zjednoczone Emanuel Ax
Japonia Ikuko Endo
Czechy Ivan Klánský
Francja Alain Neveux
Polska Karol Nicze
IX 1975 84
22
Polska Krystian Zimerman Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Dina Joffe Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tatiana Fiedkina Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Paweł Giliłow Stany Zjednoczone Dean Kramer Brazylia Diana Kacso Rumunia Dan Atanasiu
Kanada John Hendrickson
Stany Zjednoczone Neal Larrabee
Polska Katarzyna Popowa-Zydroń
Polska Elżbieta Tarnawska
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Aleksander Urwałow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Wiktor Wasiliew
Stany Zjednoczone William Wolfram
X 1980 149
37
Wietnam Đặng Thái Sơn Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tatiana Szebanowa Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Harutiun Papazjan Nie przyznano Japonia Akiko Ebi
Polska Ewa Pobłocka
Francja Erik Berchot
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Irina Pietrowa
Rumunia Dan Atanasiu
Francja Bernard D'Ascoli
Kanada Angela Hewitt
Republika Chińska Hung-Kuan Chen
Stany Zjednoczone Kevin Kenner
Republika Federalna Niemiec (1949–1990) Alexander Lonquich
Demokratyczna Federacyjna Jugosławia Ivo Pogorelić
Stany Zjednoczone Willliam Wolfram
XI 1985 124
32
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Stanisław Bunin Francja Marc Laforêt Polska Krzysztof Jabłoński Japonia Michie Koyama Francja Jean-Marc Luisada Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tatiana Pikajzen Bułgaria Ludmił Angełow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Ilja Iwari
Francja François Killian
Japonia Kayo Miki
XII 1990 110
28
Nie przyznano Stany Zjednoczone Kevin Kenner Japonia Yukio Yokoyama Włochy Corrado Rollero
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Margarita Szewczenko
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Anna Malikowa
Japonia Takako Takahashi
Francja Caroline Sageman Japonia Horoshi Arimori
Francja Philippe Giusiano
Japonia Koji Oikawa
Japonia Kyoko Tabe
XIII 1995 130
32
Nie przyznano Francja Philippe Giusiano
Rosja Aleksiej Sułtanow
Stany Zjednoczone Gabriela Montero Rosja Rem Urasin Japonia Rika Miyatani Polska Magdalena Lisak Japonia Nami Ejiri
Argentyna Nelson Goerner
Białoruś Andriej Ponoczewny
Rosja Katia Skanavi
XIV 2000 94
25
Chińska Republika Ludowa Li Yundi Argentyna Ingrid Fliter Rosja Aleksandr Kobrin Chińska Republika Ludowa Chen Sa Włochy Alberto Nosè Japonia Mika Satō Stany Zjednoczone Ning An
Francja Etsuko Hirose
Rosja Walentina Igoszyna
Polska Radosław Sobczak
Francja Nicolas Stavy
Rumunia Mihaela Ursuleasa
XV 2005 80
18
Polska Rafał Blechacz Nie przyznano Korea Południowa Dong Hyek Lim
Korea Południowa Dong Min Lim
Japonia Shōhei Sekimoto
Japonia Takashi Yamamoto
Nie przyznano Chińska Republika Ludowa Hongkong Colleen Lee Rosja Andriej Jaroszynskij
Polska Jacek Kortus
Stany Zjednoczone Rachel Naomi Kudo
Japonia Rieko Nezu
Japonia Yuma Osaki
Korea Południowa Yeol Eum Son
XVI 2010 78
21
Rosja Julianna Awdiejewa Rosja Litwa Lukas Geniušas
Austria Ingolf Wunder
Rosja Daniił Trifonow Bułgaria Ewgeni Bożanow Francja François Dumont Nie przyznano Rosja Nikołaj Choziainow
Rosja Mirosław Kultyszew
Francja Hélène Tysman
Polska Paweł Wakarecy
XVII 2015 78
20
Korea Południowa Seong-Jin Cho Kanada Charles Richard-Hamelin Stany Zjednoczone Kate Liu Stany Zjednoczone Eric Lu Kanada Tony Yike Yang Rosja Dmitrij Szyszkin Chorwacja Aljoša Jurinić
Japonia Aimi Kobayashi
Polska Szymon Nehring
Łotwa Georgijs Osokins

Polscy zwycięzcy[edytuj]

Dotychczas czterokrotnie zwycięzcami konkursu zostali Polacy:

Polską uczelnią, która wykształciła najwięcej zwycięzców jest Akademia Muzyczna w Krakowie, której absolwentami byli Halina Czerny-Stefańska oraz Adam Harasiewicz. Krystian Zimerman rozpoczął studia na Akademii Muzycznej w Katowicach dopiero po sukcesie na konkursie. Rafał Blechacz zdobył nagrodę w trakcie studiów na Akademii Muzycznej w Bydgoszczy.

Nagrody specjalne i pozaregulaminowe[edytuj]

Laureaci konkursu mają zapewniony szereg nagród regulaminowych i pozaregulaminowych – w formie nagród pieniężnych i rzeczowych oraz angaży i zaproszeń do koncertów. Nagrody pozaregulaminowe przyznawane są także uczestnikom, którzy nie znaleźli się w gronie laureatów – podczas XV konkursu były to m.in. nagrody „dla najwyżej ocenionego polskiego uczestnika” (25 tys. euro), „za najlepsze wykonanie sonaty” (ufundowana przez Krystiana Zimermana), „dla najlepszej polskiej pianistki w konkursie” (ufundowana przez Barbarę Hesse-Bukowską).

Tradycją konkursu jest także przyznawanie przez jury nagród specjalnych:

Regulamin XVI Konkursu (2010) przewidywał też nagrodę specjalną Rektora Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie Poloneza-Fantazji As-dur op. 61[3].

Zdobywcy nagród specjalnych za najlepsze wykonanie
Edycja Rok Mazurków Poloneza Koncertu Sonaty Poloneza-Fantazji op. 61
I 1927 Polska Henryk Sztompka
II 1932 Alexander Uninsky (bezpaństwowiec)
III 1937 Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Jakow Zak
IV 1949 Polska Halina Czerny-Stefańska
V 1955 Chińska Republika Ludowa Fu Cong
VI 1960 Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Irina Zaricka Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Irina Zaricka
VII 1965 Argentyna Martha Argerich Polska Marta Sosińska
VIII 1970 Stany Zjednoczone Garrick Ohlsson Polska Piotr Paleczny
IX 1975 Polska Krystian Zimerman Polska Krystian Zimerman
X 1980 Polska Ewa Pobłocka
Wietnam Đặng Thái Sơn
Wietnam Đặng Thái Sơn
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tatiana Szebanowa
Wietnam Đặng Thái Sơn
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Tatiana Szebanowa
XI 1985 Francja Marc Laforêt Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Stanisław Bunin Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Stanisław Bunin
XII 1990 Nie przyznano Stany Zjednoczone Kevin Kenner
Polska Wojciech Świtała
Nie przyznano
XIII 1995 Nie przyznano Nie przyznano Nie przyznano
XIV 2000 Nie przyznano Chińska Republika Ludowa Li Yundi
Chińska Republika Ludowa Chen Sa
Nie przyznano
XV 2005 Polska Rafał Blechacz Polska Rafał Blechacz Polska Rafał Blechacz
XVI 2010 Rosja Daniił Trifonow Rosja Litwa Lukas Geniušas Austria Ingolf Wunder Rosja Julianna Awdiejewa Austria Ingolf Wunder
XVII 2015 Stany Zjednoczone Kate Liu Korea Południowa Seong-Jin Cho Nie przyznano Kanada Charles Richard-Hamelin

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Stanisław Dybowski, Jak to się wszystko zaczęło, [w:] „Chopin Express”, nr 2, ISSN 2082-2774, październik 2010 [1].
  2. Prof. Katarzyna Popowa- Zydroń na czele jury Konkursu Chopinowskiego 2015
  3. Regulamin XVI Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (pol.). Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. [dostęp 2011-06-28].

Bibliografia[edytuj]

  • Janusz Ekiert, Chopin wiecznie poszukiwany: Historia Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Muza SA, 2010. ISBN 978-83-7495-792-2.
  • Jerzy Waldorff, Wielka gra. Warszawa 1993.
  • Stefan Wysocki, Wokół Konkursów Chopinowskich, Warszawa 1986.
  • Rafał Nowacki, Ocena wykonań konkursowych na przykładzie konkursów chopinowskich – zarys problematyki, PWN, Warszawa 1974.
  • Oficjalna strona konkursu

Linki zewnętrzne[edytuj]