Michał Elwiro Andriolli

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Elwiro Michał Andriolli
Ilustracja
Michał Elwiro Andriolli, fotografia portretowa
Data i miejsce urodzenia 14 listopada 1836
Wilno
Data i miejsce śmierci 23 sierpnia 1893
Nałęczów
Narodowość polska
Dziedzina sztuki malarstwo
rysunek
Epoka romantyzm
Muzeum artysty Biograficzne Muzeum Elwiro Michała Andriollego w Józefowie http://www.muzeum.andriolli.pl/
Autograf artysty

Michał Elwiro Andriolli – metrykalnie Elwiro Michał Andriolli[1][2][3] (ur. 14 listopada[4][5] 1836 roku w Wilnie, zm. 23 sierpnia 1893 roku w Nałęczowie) – polski rysownik, ilustrator i malarz, przedstawiciel romantyzmu.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Elwiro [Elwiryon[6]] Michał Andriolli był synem Franciszka Andriollego oraz polskiej szlachcianki herbu Nowina Petroneli Gośniewskiej córki Michała i Anny Toszewskiej. Ojciec Elwiro Michała Andriollego – Francesco Andriolli urodził się w 1794 r. w Brentonico[7] w pobliżu miasta Rovereto w Tyrolu, obecnie leżącym we Włoszech. W 1812 r. uczestniczył w kampanii napoleońskiej, a po klęsce Wielkiej Armii, w randze kapitana, trafił do niewoli rosyjskiej. W 1818 osiadł w Wilnie, gdzie wkrótce rozpoczął współpracę z „Kurierem Litewskim” nazywając się „artystą wydoskonalonym w snycerstwie tak z drzewa, jako też i z kamienia”. W 1827 przyjął poddaństwo rosyjskie i wkrótce się ożenił. W 1832 Francesco Andriolli złożył w Wilnie egzamin uprawniający go do wykonywania zawodu dekoratora i malarza oraz do wykładania rysunku w szkołach powiatowych. Po przedłożeniu kilku prac do oceny przez Cesarską Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu, w 1839 zdobył wysoko ceniony dyplom akademii. Francesco Andriolli zmarł pod koniec lat sześćdziesiątych, miał pięcioro dzieci, z których Erminio (starszy brat Elwira), Adela (młodsza siostra Elwira) oraz Elwiro dożyli pełnoletniości[8][9].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

List Andriollego do Władysława Bełzy

Elwiro Michał Andriolli, według metryki chrztu Elwiryon Michał Andriolli[10], według oficjalnych dokumentów Elwiro (Elwir) Michał Andriolli lub Elwiro Francewicz Andriolli, znany również jako Michał Elwiro Andriolli, Michał Andriolli lub Michał Francewicz Andriolli jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych ilustratorów literatury polskiej i obcej drugiej połowy XIX w. Artysta urodził się w Wilnie 14 listopada 1836, a 5 grudnia tegoż roku został ochrzczony w wileńskim kościele (wg kalendarza juliańskiego odpowiednio 2 listopada i 23 listopada 1836). Pierwszym po ojcu mistrzem i nauczycielem chłopca był zamożny ziemianin, utalentowany malarz oraz rysownik Antoni Zaleski, który wywarł ogromny wpływ na rozwój zainteresowań przyszłego artysty.

W latach 1855–1858 studiował Andriolli w Moskiewskiej Szkole Malarstwa i Rzeźby pod kierunkiem S. Zaranki oraz w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Sankt Petersburgu, a od 1861 w Akademii Świętego Łukasza w Rzymie. W 1857 roku za „Portret studenta” Akademia w Petersburgu nadała mu tytuł „niekłassnyj chudożnik”. Andriolli brał udział w powstaniu styczniowym w oddziale Ludwika Narbutta. Po klęsce powstania ukrywał się pod nazwiskiem Malinowski, a następnie Brzozowski; w październiku został aresztowany w Petersburgu. Po aresztowaniu w 1864 uciekł z więzienia i przedostał się do Londynu, a następnie do Paryża. Do kraju wrócił jako emisariusz Komitetu Emigracji Polskiej, w 1866 został aresztowany i zesłany do Wiatki w środkowej Rosji[11]. Ułaskawiony w 1871, przyjechał do Warszawy, gdzie pracował jako ilustrator.

W 1873 zakupił ziemię i zamieszkał w Stasinowie koło ówczesnego Nowomińska (dziś w granicach Mińska Mazowieckiego). Nowe wyzwania oraz tragiczne wydarzenie z 1878 roku – śmierć półtorarocznej córeczki, a następnie śmierć matki, a także zauroczenie doliną rzeki Świder przyczyniły się do zmiany miejsca zamieszkania. W 1880 osiedlił się na północ od Karczewa, w folwarku Anielin (ok. 200 hektarów na terenie dzisiejszego Otwocka i Józefowa) zakupionym od Zygmunta Kurtza, byłego właściciela majątku Otwock Wielki. Artysta w swojej posiadłości nad Świdrem wybudował według własnych projektów oprócz swojej willi również kilkanaście domów na wynajem, nadając im specyficzny styl, dla którego określenia upowszechniła się nazwa świdermajer, wymyślona w XX w.przez Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego[12] (coś pomiędzy stylem mazowieckim i alpejskimi schroniskami). Andriolli był prekursorem działalności letniskowej i wypoczynkowej na terenie dzisiejszego Józefowa, Świdra i Otwocka, czym bardzo przyczynił się do rozwoju tych miejscowości.

W marcu 1883 artysta wyjechał do Paryża, gdzie zamieszkał u Władysława Mickiewicza – najstarszego syna Adama Mickiewicza. Do 1886 pracował jako ilustrator przede wszystkim dla wydawców Firmin-Didot i Hachette. Andriolli żył i pracował w różnych krajach, współpracował i przyjaźnił się z wieloma polskimi pisarzami, publicystami i osobami powszechnie znanymi[13]. Od 1871 jego losy były związane z Warszawą, a także z obszarami południowo-wschodniego Mazowsza. Należą do nich dzisiejsze miasta: Mińsk Mazowiecki, Kałuszyn, Karczew, Otwock i Józefów oraz trochę odleglejszy Nałęczów, gdzie w 1893 Andriolli zmarł i został pochowany[8][9][14][15][16][17].

Twórczość artystyczna[edytuj | edytuj kod]

Okładka powieści Maria Antoniego Malczewskiego (1876) autorstwa Michała Andriollego.

Andriolli specjalizował się w malarstwie oraz grafice. Posługiwał się głównie ołówkiem, tuszem oraz gwaszem. Współpracował m.in. z polskimi czasopismami ilustrowanymi: „Tygodnik Ilustrowany”, „Kłosy”, „Tygodnik Powszechny”, „Biesiada Literacka”, „Wieniec”, dla których wykonał wiele ilustracji przedstawiających obiekty zbudowane na terenach Rzeczypospolitej, znajdujące się w obecnej Polsce, Litwie, Ukrainie oraz Białorusi. Wiele z nich już dzisiaj nie istnieje. Był wziętym ilustratorem książkowym, który współpracował z warszawskimi, paryskimi i londyńskimi wydawcami. Spośród najbardziej znanych dzieł literatury polskiej i obcej ilustrowanych przez Andriollego należy wymienić takie utwory jak: Stara Baśń J. I. Kraszewskiego, Lilla Weneda J. Słowackiego, Meir Ezofowicz E. Orzeszkowej, Urodzony Jan Dęboróg W. Syrokomli, Pamiętniki kwestarza I. Chodźki, Marya A. Malczewskiego oraz Ostatni z Mohikanów J. F. Coopera, Legenda wieków W. Hugo czy Romeo i Julia W. Szekspira. Artysta intensywnie pracował nad obrazami do dzieł Adama Mickiewicza. Był autorem m.in. najbardziej znanych i do dnia dzisiejszego popularnych rysunków do Pana Tadeusza. Osobną część twórczości Andriollego stanowi malarstwo olejne, a w szczególności malarstwo religijne. Andriolli wykonał obrazy dla świątyń prawosławnych w Wiatce (Kirów, Rosja) oraz dla kościołów katolickich w Karczewie, Kownie, Nowogrodzie i Kałuszynie[14][15][18][9][19].

Dziedzictwo Andriollego[edytuj | edytuj kod]

Książki ilustrowane przez Andriollego[24] (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Konrad Wallenrod – cz. IV, Powrót Litwinów.
Powódź na Wiśle z 1813.
Śmierć Ludwika Narbutta w Dubiczach (litografia,1864–1865).
Władysław Bełza
Kobieta w poezji polskiej, 1885,
Antologia polska, 1887.
Ignacy Chodźko
Pamiętniki kwestarza, 1881.
James Fenimore Cooper
Le denier des Mohicans, 1884,
L’espion, 1884,
Les pionniers, 1885,
La prairie, 1885.
Deotyma (Jadwiga Łuszczewska)
Branki w jasyrze, 1889.
Eryk Jachowicz
Ilustrowany przewodnik po Warszawie, 1893.
Józef Ignacy Kraszewski
Stara baśń, 1879,
Witolorauda, 1879,
Dwa światy, 1881,
Powieść bez tytułu, 1881,
Chata za wsią, 1881,
Kunigas, 1882[25],
Bajeczki, 1882.
Antoni Malczewski
Marya, 1876.
Adam Mickiewicz
Pan Tadeusz, 1882[26],
Konrad Wallenrod, 1883,
Ballady i romanse, sonety, sonety krymskie i pomniejsze poezje, 1891[27],
Pani Twardowska,
Lilie,
Czaty.
Ludwik Niemojowski
Obrazki Syberii, 1875.[28]
Eliza Orzeszkowa
Meir Ezofowicz, 1879[29],
Niziny, 1885[30],
Dziurdziowie[31].
Adam Pług
Bakałarze, 1875,
Duch i krew, 1875,
Sroczka, 1875,
Trzy legendy z dawnych lat, 1889.
Henryk Rzewuski
Les recits d’un vieux gentilhomme polonais, 1865[32],
Votum, 1875,
Pamiątki starego szlachcica litewskiego, 1884.
William Szekspir
Romeo et Juliette, 1886[33].
Juliusz Słowacki
Lilla Weneda, 1883[34],
Balladyna,
W Szwajcarii.
Władysław Syrokomla
Święty Franciszek z Asyżu, 1857,
Urodzony Jan Dęboróg, 1880.
Kazimierz Władysław Wóycicki
Klechdy. Starożytne podania i powieści ludowe, 1876.

Czasopisma publikujące ilustracje Andriollego[24] (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Czasopisma w języku polskim
Tygodnik Ilustrowany,
Kłosy,
Tygodnik Powszechny,
Biesiada Literacka,
Wieniec.
Czasopisma w języku francuskim
La chasse illustree,
Le Monde illustre,
Le Figaro illustree.
Czasopisma w języku włoskim
L’illustrazione Italiana.
Czasopisma w języku angielskim
The Graphic.

Malarstwo Andriollego[24] (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Gwasz
Walka powstańcza (Scena z powstania 1863 roku), 1889, Muzeum Narodowe w Krakowie[35].
Skąd Litwini wracali?..., 1892, Muzeum Narodowe w Warszawie[36].
Malarstwo olejne
Święty Jan Apostoł, 1868-1871, Muzeum im. Wiktora i Apolinarego Wasniecowych w Kirowie, Rosja[37].
Pejzaż morski, 1868-1871, Muzeum im. Wiktora i Apolinarego Wasniecowych w Kirowie, Rosja[37].
Elena Karłowna Lichanowa, 1868-1871, zbiory Alberta Lichanowa, Moskwa, Rosja[37].
Bogurodzica z dzieciątkiem, 1870, Muzeum Krajoznawcze w Słobodskoj, Rosja[37].
Portret kobiety, 1874, Muzeum im. Wiktora i Apolinarego Wasniecowych w Kirowie, Rosja[37].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

22 lutego 1980 w Warszawie jednej z ulic na terenie obecnej dzielnicy Bemowo zostało nadanie imię Michała Elwira Andriollego[38]. Także jedna z ulic w Otwocku nosi imię Michała Elwira Andriollego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

 Wykaz literatury uzupełniającej: Michał Elwiro Andriolli.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Robert Lewandowski, Imiona Andriollego. Materiały źródłowe, w: „Rocznik Józefowski”, tom 1(2015), s. 99–106.
  2. Przemek Skoczek, Elwiro wpycha się przed Michała, w: „Linia Otwocka”, 10.08.2016.
  3. Andriolli.
  4. Andriolli urodził się 14 listopada w Wilnie, a 5 grudnia 1836 został ochrzczony w wileńskim kościele (wg kalendarza juliańskiego odpowiednio 2 listopada i 23 listopada 1836).
  5. Robert Lewandowski, Imiona Andriollego. Materiały źródłowe, w: „Rocznik Józefowski”, tom 1(2015), s. 99–106. http://www.rocznikjozefowski.pl/images/RJ_web.pdf.
  6. Imiona Andriollego. Materiały źródłowe, w: „Rocznik Józefowski”, tom 1(2015), s. 101. http://www.rocznikjozefowski.pl/images/RJ_web.pdf.
  7. http://www.andriollowka.pl/archiwum/gazeta/andriolowka_79.pdf.
  8. a b Janina Wiercińska, Andriolli. Opowieść biograficzna, Warszawa 1981.
  9. a b c d Robert Lewandowski, Andriolli... właściciel obu brzegów Świdra..., Józefów 2006.
  10. Robert Lewandowski, w: Polski Słownik Biograficzny. Zeszyt 207, tom L, s.XIII (Uzupełnienia i sprostowania), Warszawa – Kraków 2014-2015.
  11. http://www.andriollowka.pl/archiwum/gazeta/andriolowka_32.pdf.
  12. Świdermajer.
  13. Listy Andriollego do Władysława Bełzy (podpisane: Andriolli, Andriollego, Elwiro Andriolli, Michał), rękopis w Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. 6197/I. [Listy Michała E. Andriollego do Władysława Bełzy z lat 1881–1891. Sztuk 16] http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/doccontent?id=12757&from=FBC.
  14. a b c Henryk Piątkowski, Henryk Dobrzycki, Andriolli: w sztuce i życiu społecznem, Józefów 2011 [repr., oryg.: Warszawa: nakł. Henryka Dobrzyckiego, 1904].
  15. a b c Robert Lewandowski, Brzegi Andriollego, Józefów 2010.
  16. a b Robert Lewandowski, Kronenberg, Andriolli i wilegiatura, czyli podwarszawskie letniska linii otwockiej, Józefów 2011.
  17. a b Robert Lewandowski, Twórcy stylu świdermajer, Józefów 2012.
  18. a b Janina Wiercińska (oprac.), Władysława Jaworska (red.), Andriolli – świadek swoich czasów. Listy i wspomnienia. Źródła do Dziejów Sztuki Polskiej, t. 16, Wrocław 1976.
  19. Biuletyny.
  20. Gabriela Socha, Andriolli i rozwój drzeworytu w Polsce, Wrocław 1988.
  21. Biuletyny.
  22. Świdermajer Team https://www.facebook.com/swidermajerteam/.
  23. Zob. wystawa pt. Miasteczko w stylu świdermajer. Dziedzictwo Andriollego, http://www.rocznikjozefowski.pl/index.php/wystawy.
  24. a b c Por. Robert Lewandowski, Brzegi Andriollego, Józefów 2010, s. 38–40.
  25. Kunigas. Powieść z podań litewskich przez J. I. Kraszewski ; z piętnastu drzeworytami M. E. Andriollego, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  26. Pan Tadeusz. Adam Mickiewicz ; z il. E. M. Andriollego, wyd. 1882, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  27. Ballady i romanse, sonety miłośne, sonety krymskie i pomniejsze poezye. Adam Mickiewicz ; z il. E. M. Andriollego, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  28. Obrazki Syberyi przez Ludwika Niemojowskiego ; il. E. M. Andriolli, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  29. Meir Ezofowicz. Powieść z życia Żydów przez Elizę Orzeszkową ; z 26 il. M. Andriollego, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  30. Niziny. Powieść. Eliza Orzeszkowa, z il. E.M. Andriollego, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  31. Dziurdziowie. Powieść. Eliza Orzeszkowa ; z il. E. M. Andriollego, wyd. 1888, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  32. Les récits d’un vieux gentilhomme polonais trad. préf. et notes par Ladislas Mickiewicz; avec eaux fortes et ill. de Bronislas Zaleski et Elviro Andriolli, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  33. http://www.andriollowka.pl/images/pdf/140_web.pdf.
  34. Lilla Weneda. Tragedya w pięciu aktach przez Juliusza Słowackiego ; il. A. M. Andriolli, polona.pl [dostęp 2018-09-08].
  35. http://www.andriollowka.pl/archiwum/gazeta/andriolowka_99.pdf.
  36. http://www.andriollowka.pl/archiwum/gazeta/andriolowka_15.pdf.
  37. a b c d e http://www.andriollowka.pl/archiwum/gazeta/andriolowka_98.pdf.
  38. Uchwała nr 60 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 22 lutego 1980 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 29 czerwca 1980 r., nr 8, poz. 6, s. 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]