Michał Spisak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Michał Spisak (ur. 14 września 1914 w Dąbrowie Górniczej, zm. 28 stycznia 1965 w Paryżu)[1] – polski kompozytor głównie utworów instrumentalnych, stanowiących przykład neoklasycyzmu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jako dziecko został dotknięty chorobą Heinego-Medina, która na całe życie naznaczyła go kalectwem[2]. Pierwsze lekcje gry na skrzypcach pobierał w mieście rodzinnym, profesjonalną edukację odebrał w Szkole Muzycznej im. M. Karłowicza w Warszawie. Wyjazd do Warszawy miał także dodatkowy wymiar – ojciec Spisaka borykał się z poważnym problemem alkoholowym i matka chciała oszczędzić synowi dojrzewania w trudnych warunkach.

O początkowym etapie edukacji młodego Spisaka wiadomo niewiele. Muzyka musiała go jednak na tyle zafascynować, że zdecydował się podjąć studia muzyczne. Mając szesnaście lat powrócił w rodzinne strony i w 1930 roku rozpoczął naukę w Śląskim Konserwatorium Muzycznym w Katowicach w zakresie kompozycji i gry na skrzypcach. Podczas studiów cieszył się opinią zdolnego skrzypka (mimo swojej niepełnosprawności wykonywał tak trudne utwory jak np. Mity Karola Szymanowskiego) oraz dobrze zapowiadającego się kompozytora. Ambitny i zdolny student nie był szczególnie zadowolony z zajęć kompozycji u Aleksandra Brachockiego, pobierał więc również prywatne lekcje u Kazimierza Sikorskiego. W latach 1936-37 jeździł więc regularnie do Warszawy na spotkania z profesorem – i to właśnie jego uważał później za „właściwego” przewodnika po kompozycji okresu studiów. Po ukończeniu Konserwatorium z wynikiem bardzo dobrym z odznaczeniem, Spisak dostał stypendium Śląskiego Towarzystwa Muzycznego na studia kompozytorskie w Paryżu. Fakt ten wpłynął na całe jego przyszłe życie – wyjeżdżając w 1937 roku z Polski, nie przypuszczał, że Francja stanie się jego drugą ojczyzną, w której pozostanie do końca życia[3].

Emigracja[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej kompozytor przeniósł się w 1940 roku do Grenoble, a następnie do Voiron – niewielkiej miejscowości na południu Francji. Jeszcze przed wojną rozpoczął działalność w Stowarzyszeniu Młodych Muzyków Polaków w Paryżu, w 1939 roku zostając jego wiceprezesem, a od 1950 roku prezesem. Po wojnie i powrocie do Paryża ożenił się w 1955 roku z Francuzką Andrée Thibault, która była ważnym wsparciem w trudnych dla kompozytora chwilach. Na emigracji Spisak zaangażował się w popularyzację muzyki polskiej we Francji organizując koncerty, biorąc udział w dyskusjach dotyczących problemów polskiej kultury muzycznej oraz stwarzając otwarty dla swoich rodaków dom oraz oferując im pomoc. Utrzymywał stałe kontakty z krajem: w roku 1947 został członkiem Związku Kompozytorów Polskich, regularnie korespondował z przyjaciółmi, m.in. z Grażyną Bacewicz, Stefanem Jarocińskim, Eugenią Umińską, wydawał swoje utwory w Polskim Wydawnictwie Muzycznym, a od 1956 regularnie bywał na „Warszawskiej Jesieni”. Pomimo niesprzyjającej sytuacji politycznej aż do śmierci nie stracił więzi z Polską. Pochowany został na Cmentarzu Montmartre[4]. W roku 2011 pośmiertnie otrzymał tytuł „Honorowy Obywatel Miasta Dąbrowy Górniczej[1].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W Konserwatorium Paryskim rozpoczął edukację pod okiem słynnej pedagog – Nadii Boulanger. Zyskał jej uznanie dla swego talentu, od niej także przejął zainteresowanie twórczością Igora Strawińskiego sprzed okresu dodekafonii. Studia u Boulanger i pobyt we Francji wywarły znaczący wpływu na jego język muzyczny. Był jednym z czołowych przedstawicieli kierunku neoklasycyzmu w muzyce polskiej[5]. Od połowy lat 50. borykał się z kłopotami zdrowotnymi, które często uniemożliwiały mu pracę twórczą. Mimo rosnącego uznania w Polsce i Europie – kompozytor miał również problemy finansowe. Sytuacja ta źle wpłynęła na jego kondycję psychiczną. Od początku lat 60. właściwie zaprzestał komponowania. Ostatni wysiłek podjął przyjeżdżając na „Warszawską Jesień” w roku 1964. W 2005 roku – w 40. rocznicę śmierci Michała Spisaka – odbył się w Dąbrowie Górniczej Festiwal, a rok później I Ogólnopolski Konkurs Muzyczny jego imienia. W 2007 roku konkurs ten zyskał miano Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Michała Spisaka[6]. Jego kompozycje zostały wydane w Polsce, Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii. Aktualnie utwory Spisaka publikuje wydawnictwo Euterpe.

Kompozycje[edytuj | edytuj kod]

Tytuł kompozycji Rok powstania Wydawnictwo
Utwory na instrumenty solo
Humoreska na fortepian 1943 Euterpe
Suita na fortepian lub klawesyn 1943 Euterpe
Muzyka kameralna
Dwa kaprysy na skrzypce i fortepian 1937
Kwartet na obój, 2 klarnety i fagot 1938
Koncert na 2 fortepiany 1942
Sonatina na obój, klarnet i fagot 1946 Euterpe
Sonata na skrzypce i fortepian 1946
Kwintet na flet, obój, klarnet, róg i fagot 1948 Euterpe
Duetto concertante na altówkę i fagot 1949 Ricordi Paris
Muzyka lekka nr 2 - Suita na 2 skrzypiec, wiolonczelę, kontrabas i fortepian 1951
Kwartet smyczkowy 1953
Suita na 2 skrzypiec 1958
Suita na 2 altówki (transkrypcja Suity na 2 skrzypiec) 1959
Improvvisazione na skrzypce i fortepian 1962 Euterpe
Utwory orkiestrowe
Serenada na orkiestrę 1939 Universal
Concertino na orkiestrę smyczkową 1942 Euterpe
Aubade na małą orkiestrę 1942 Euterpe
Toccata na orkiestrę 1942 Euterpe
Allegro de Voiron na orkiestrę 1943-1957 Euterpe
Suita na orkiestrę smyczkową 1945 Euterpe
Symfonia koncertująca nr 1 1947 Euterpe
Trzy miniatury na małą orkiestrę 1949 Euterpe
Etiudy na orkiestrę smyczkową 1950
Etiudy na zespoły skrzypcowe 1951
Muzyka lekka nr 1 - Divertimento na orkiestrę 1950 Euterpe
Symfonia koncertująca nr 2 na orkiestrę 1956 Euterpe
Concerto giocoso na orkiestrę kameralną 1957 Alphonse Leduc
Utwory na instrumenty solowe z towarzyszeniem orkiestry
Concertino na klarnet i orkiestrę 1941 Euterpe
Koncert na fagot i orkiestrę 1944 Ricordi Paris
Koncert na fortepian i orkiestrę 1947 Euterpe
Divertimento na 2 fortepiany i orkiestrę 1948 Euterpe
Sonata na skrzypce i orkiestrę 1950 Euterpe
Concertino na puzon i orkiestrę 1951 Alphonse Leduc
Andante i Allegro na skrzypce i orkiestrę smyczkową 1954 Euterpe
Utwory wokalne
Msza na Boże Narodzenie na chór a cappella 1953
Pędrek wyrzutek kantata na sopran chłopięcy, bas, recytatora, chór chłopięcy i mieszany 1962
Utwory wokalno-instrumentalne
Dwa psalmy na chór mieszany i orkiestrę 1938
Hymn na chór mieszany i orkiestrę 1947
Trzy preludia na sopran i flet 1953 Euterpe
Hymn Olimpijski na chór mieszany i orkiestrę 1955 Ricordi Paris

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Zwycięzca wielu nagród na konkursach międzynarodowych, m.in. w 1953 Premier Grand Prix na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. Królowej Elżbiety w Brukseli za napisaną jeszcze w 1939 roku Serenadę na orkiestrę oraz w 1957 pierwszej nagrody, tym razem za Concerto giocoso na orkiestrę kameralną[7]. W 1955 roku laureat Międzynarodowego Konkursu na Oficjalny Hymn Olimpijski – jego Hymne Olimpique został wybrany spośród 392 partytur i wykonany podczas otwarcia VII Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Cortina d`Ampezzo i na Igrzyskach XVI Olimpiady w Melbourne w 1956 roku. W 1964 otrzymał nagrodę Związku Kompozytorów Polskich za całokształt twórczości.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Michał Spisak - neoklasyk w polskim sosie. PolskieRadio.pl, Dwójka, Spotkania po zmroku, 2014-09-17. [dostęp 2015-10-29].
  2. "Cierpienie było niejako wpisane w jego życie" - wspominał Spisaka Lutosławski, mając na myśli nie tylko chorobę z dzieciństwa, ale też dręczące kompozytora problemy zdrowotne czy znaczącą utratę wzroku pod koniec życia. https://kultura.onet.pl/muzyka/wywiady-i-artykuly/michal-spisak-prostota-piekno-przyjemnosc/rnvshw3
  3. Życiorys – Michał Spisak [dostęp 2020-03-19] (pol.).
  4. Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 105. ISBN 83-60353-11-5.
  5. Michał Spisak - najbardziej polski wśród paryskich neoklasyków, PolskieRadio.pl [dostęp 2020-03-19].
  6. Konkurs Muzyczny im. Michała Spisaka. Historia. www.spisak.idabrowa.pl, 17.09.2014. [dostęp 2015-10-29].
  7. Laureates, queenelisabethcompetition.be [dostęp 2020-03-19] (fr.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]