Michalina Mościcka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Michalina Mościcka
Ilustracja
Michalina Mościcka (przed 1931)
Data i miejsce urodzenia 20 grudnia 1871
Klice, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 18 sierpnia 1932
Spała, Polska
Pierwsza dama Polski
Okres od 4 czerwca 1926
do 18 sierpnia 1932
Małżonek Ignacy Mościcki
Poprzedniczka Maria Wojciechowska
Następczyni Maria Mościcka
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości
Krzyż Obrony Lwowa Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji Wojskowej
Michalina Mościcka
Michalina Czyżewska
Ilustracja
Przyczyna śmierci choroba serca
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Zawód, zajęcie działaczka niepodległościowa, feministyczna, społeczna
Narodowość polska
Rodzice Aleksander Fortunat Czyżewski[1]
Małżeństwo Ignacy Mościcki
Dzieci córka, Michał, Helena, Józef, Franciszek
Prezydent RP Ignacy Mościcki w towarzystwie żony Michaliny, wnuczka Józefa, córki Heleny Zwisłockiej (stoi z lewej), synów Michała (stoi drugi z prawej) i Józefa (stoi pierwszy z prawej).
Grobowiec rodziny Mościckich

Michalina Mościcka z domu Czyżewska (ur. 20 grudnia 1871 w Klicach, zm. 18 sierpnia 1932 w Spale) – polska działaczka niepodległościowa, społeczna, feministyczna, pierwsza dama.

Sytuacja rodzinna[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się w zubożałej rodzinie szlacheckiej. Jej ojciec, Aleksander Fortunat Czyżewski[1], był urzędnikiem państwowym. Ukończyła gimnazjum w Płocku i uzyskała uprawnienia nauczycielki, planując pracować w tym zawodzie. 22 lutego 1892 poślubiła swojego kuzyna (syn brata jej matki) Ignacego Mościckiego. W swojej autobiografii Ignacy napisał: Bliskie pokrewieństwo i bardzo młody wiek kuzynki miały duże znaczenie w moim wyborze. Dzięki bowiem tym warunkom obiecywałem sobie mieć większy wpływ przy dalszym wychowaniu mojej przyszłej małżonki. Pragnąłem ją jak najbardziej dostroić do mojej późniejszej działalności społecznej. Na początku lat 90. XIX w. Mościcka prowadziła z mężem działalność konspiracyjną – konstruowała i przemycała bomby używane w zamachach na rosyjskie władze. W związku z dekonspiracją od sierpnia 1892 roku zamieszkała z mężem w Londynie. Tam utrzymywała rodzinę udzielając korepetycji. Ignacy w tym czasie imał się kolejnych zajęć: m.in. był pomocnikiem fryzjera, producentem kefirów, stolarzem, zecerem.

Miała z Ignacym pięcioro dzieci: córkę (zmarła we wczesnym dzieciństwie), Michała (ur. 1894), Helenę (1897-1962, pierwsza żona Tadeusza Zwisłockiego i druga żona Aleksandra Bobkowskiego), Józefa (1898-1955, oficer, dyplomata) i Franciszka (1899-1927). Od 1926 – kiedy to jej mąż został prezydentem II RP – była pierwszą damą.

Działalność społeczna we Fryburgu i Lwowie[edytuj | edytuj kod]

W 1897 roku zamieszkała we Fryburgu, gdzie jej mąż dostał stanowisko asystenta na uniwersytecie. Mościcka uczyniła ze swego domu miejsce spotkań polskiej społeczności. Na jesieni 1912 roku zamieszkała we Lwowie, gdzie zaangażowała się w walkę o równouprawnienie kobiet z mężczyznami. Była członkinią Związku Równouprawnienia Kobiet i Koła Pań Towarzystwa Szkoły Ludowej. Również we Lwowie prowadziła dom polski. Od 1915 roku była wiceprzewodniczącą Ligi Kobiet Polskich, a w latach 1920–1924 była przewodniczącą tej organizacji.

W 1918 roku Mościcka wznowiła działalność konspiracyjną w Polskiej Organizacji Wojskowej. Ukrywała innych działaczy i była skarbniczką organizacji. Razem z innymi członkiniami lwowskiej Ligi Kobiet wzięła udział w odbijaniu Lwowa z rąk ukraińskich. Była jedną z kilku kobiet stojących na czele głównej kwatery sanitarnej i głównej kwatery kurierskiej. Mościcka wprowadziła córkę Helenę do nowo utworzonej Ochotniczej Legii Kobiet, która prowadziła we Lwowie walkę zbrojną. W 1920 roku stworzyła koalicję organizacji kobiecych „Wszystko dla frontu!”. Była także członkinią Obywatelskiego Komitetu Pomocy Repatriantom.

W 1920 roku Mościcka została mianowana przewodniczącą Naczelnego Zarządu Ligi Kobiet Polskich. Została radną Rady Miasta Lwowa[2]. W 1922 roku, w związku z dyskryminacją kobiet w dostępie na listy wyborcze partii politycznych, Mościcka przy wsparciu lwowskiego oddziału Ligi wystawiła w okręgu lwowskim listy wyborcze do Sejmu i Senatu, na których figurowały wyłącznie kobiety. Obok Mościckiej, kandydowały m.in. Helena Ceysingerówna, Maria Jaworska, Jadwiga Tomicka. Pomimo dużego zainteresowania prasy, żadna kandydatka z kobiecej listy nie dostała się do parlamentu. Po wyborach Mościcka zaangażowała się w tworzenie Przysposobienia Wojskowego Kobiet oraz poszerzyła działalność Ligi o kwestie związane z pomocą dzieciom. Według Felicjana Sławoja Składkowskiego to właśnie Mościcka przekonała męża, by przyjął stanowisko prezydenta zaproponowane mu przez Józefa Piłsudskiego po zamachu majowym w 1926 roku.

Działalność społeczna pierwszej damy[edytuj | edytuj kod]

Jako pierwsza dama Mościcka kontynuowała różnorodną działalność społeczną. Angażowała się m.in. w walkę z handlem kobietami (była matronką Międzynarodowego Kongresu Zwalczania Handlu Kobietami), a w prezydenckiej rezydencji w Spale stworzyła ośrodek opieki nad dziećmi ubogimi i osieroconymi. Gdy w 1927 roku wielka powódź zalała Małopolskę, Mościcka zainicjowała w całym kraju pomoc na rzecz poszkodowanych, utworzyła Centralny Komitet Społeczny Pomocy Ofiarom Powodzi i stanęła na jego czele. W zbiórce zebrano 5 milionów ówczesnych złotych[3]. Pieniądze nie tylko pokryły potrzeby ludności, ale wystarczyło ich również na wsparcie kilku innych inicjatyw dobroczynnych. Z pozostałych funduszów utworzono na obszarach popowodziowych Ośrodki Zdrowia i Pomocy Społecznej. Została protektorką Organizacji Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju[4]. Była pierwszą honorową przewodniczącą Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet[5]. Ufundowała sanatorium w Lisznej[6], gdzie przed 1939 powstał Ośrodek Zdrowia im. Prezydentowej Mościckiej[7][8].

Od 1930 roku stan jej zdrowia zaczął się pogarszać. Nasiliła się choroba serca. Mościcka była poddawana bolesnemu leczeniu, przy tym cały czas pracowała. Ostatnie spotkanie służbowe odbyła dzień przed śmiercią. Zmarła 18 sierpnia 1932 o godz. 12 w Spale[2][9][10][11][12][13]. Tego samego dnia zarządzeniami wojewody lwowskiego i wiceprezydenta Lwowa została wprowadzona żałoba[14]. Michalina Mościcka została pochowana w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie 20 sierpnia 1932 (kw. 205, rz. 4/5)[2][15][16][17].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Halina Lichocka: Ignacy Mościcki. Radom: Instytut Technologii Eksploatacji – PIB, 2011, s. 411. ISBN 978-83-7204-981-0.
  2. a b c d e f Zgon małżonki P. Prezydenta Rzeczypospolitej. „Nowiny”. 3, s. 1, 25 sierpnia 1932. 
  3. Historyk Kamil Janicki szacuje, że w roku 2012 odpowiadałoby to 50 milionom złotych
  4. Jednodniówka Organizacji Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju. Warszawa: 1931, s. Wstęp.
  5. Z życia Związku Pracy Obyw. Kobiet. „Gazeta Jarosławska”. 20, s. 3, 22 września 1935. 
  6. Liszna. przenikaniekultur.pl. [dostęp 27 stycznia 2014].
  7. Wypoczynek w miejscowości Liszna. „Nasze Zdroje i Letniska”, s. 20, nr 3 z marca 1939. 
  8. Edmund Czapliński. Wymienny ruch turystyczny. „Nasze Zdroje i Letniska”, s. 24, nr 3 z marca 1939. 
  9. Śmierć małżonki Prezydenta Rzplitej. „Kurier Warszawski”. 227, s. 13, 18 sierpnia 1932. 
  10. Zgon ś. p. małżonki Prezydenta Rzeczypospolitej. „Kurier Warszawski”. 228, s. 4, 19 sierpnia 1932. 
  11. Zgon małżonki Prezydenta Rzplitej. „Gazeta Handlowa”. 188, s. 1, 19 sierpnia 1932. 
  12. Zgon małżonki Pana Prezydenta ś. p. Michaliny Mościckiej. „Nowiny Codzienne”. 117, s. 1, 19 sierpnia 1932. 
  13. Prezydentowa Michalina Mościcka. Nekrolog. „Gazeta Rzeszowska”. 34, s. 1, 21 sierpnia 1932. 
  14. Lwów. Żałoba w mieście. „Kurier Warszawski”. 228, s. 4, 19 sierpnia 1932. 
  15. Pogrzeb ś. p. Michaliny Mościckiej. „Kurier Warszawski”. 229, s. 12, 20 sierpnia 1932. 
  16. Po pogrzebie małżonki Prezydenta Rzeczypospolitej. „Kurier Warszawski”. 230, s. 24, 21 sierpnia 1932. 
  17. Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne. Cmentarz Stare Powązki. Mościcki. um.warszawa.pl. [dostęp 2017-02-26].
  18. M.P. z 1932 r. nr 259, poz. 295.
  19. M.P. z 1931 r. nr 18, poz. 31.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]