Mieczysław Rakowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mieczysław F. Rakowski
Mieczysław Rakowski crop.jpg
Data i miejsce urodzenia 1 grudnia 1926
Kowalewko-Folwark
Data i miejsce śmierci 8 listopada 2008
Warszawa
Prezes Rady Ministrów
Okres od 27 września 1988
do 1 sierpnia 1989
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Poprzednik Zbigniew Messner
Następca Czesław Kiszczak
I sekretarz KC PZPR
Okres od 29 lipca 1989
do 29 stycznia 1990
Poprzednik Wojciech Jaruzelski
Następca (partia rozwiązana)
Wicemarszałek Sejmu IX kadencji (PRL)
Okres od 6 listopada 1985
do 27 września 1988
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej
Henryk Schönker, Mieczysław Rakowski, Daniel Beauvois i Andrzej Chwalba podczas przyznawania Nagrody Historycznej Polityki w 2006
Nagrobki Mieczysława Rakowskiego
Grób Mieczysława Rakowskiego
Grób Mieczysława Rakowskiego

Mieczysław Franciszek Rakowski (ur. 1 grudnia 1926 w Kowalewku-Folwarku, zm. 8 listopada 2008 w Warszawie[1][2][3]) – polski polityk komunistyczny, premier PRL w latach 1988–1989, poseł na Sejm PRL VI, VII, VIII i IX kadencji, ostatni I sekretarz KC PZPR.

Z zawodu historyk i dziennikarz. Wykładowca Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z Wielkopolski. W okresie okupacji niemieckiej pracował w Poznaniu jako robotnik w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego. W latach 1945–1949 był oficerem Ludowego Wojska Polskiego. Studiował następnie w Instytucie Nauk Społecznych w Warszawie (studia ukończył w 1955). W 1956 doktoryzował się tam z nauk historycznych pod kierunkiem Bronisława Krauze[4].

Działalność polityczna w PRL[edytuj | edytuj kod]

Lata 1946–1956[edytuj | edytuj kod]

Od 1946 należał do Polskiej Partii Robotniczej, następnie działał w PZPR od początku jej istnienia (tj. od 1948). Zaliczany do „puławian” podczas walki o władzę w kierownictwie PZPR w latach pięćdziesiątych[5].

Lata 1957–1972[edytuj | edytuj kod]

Od 1957 był pracownikiem politycznym KC PZPR w Warszawie (z przerwami na naukę). Po likwidacji przez władze pisma „Po Prostu” i wprowadzeniu na rynek mającej być mniej krytyczną wobec władz „Polityki”, od 1958 do 1982 pozostawał związany z tym pismem jako zastępca, a później redaktor naczelny tego pisma (do 1982). Działał w Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich (od 1951), będąc m.in. prezesem zarządu głównego w okresie 1958–1961. Od 1982 był członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy PRL.

Sejm PRL[edytuj | edytuj kod]

Od 1972 do 1989 nieprzerwanie sprawował mandat posła na Sejm PRL. W 1975 został członkiem Komitetu Centralnego PZPR.

W 1981 Sejm PRL VIII kadencji powołał go na urząd wicepremiera w rządzie Wojciecha Jaruzelskiego, który sprawował do 1985. Równolegle sprawował stanowisko przewodniczącego Komisji Rady Ministrów ds. Dialogu ze Związkami Zawodowymi (1981–1985) i członka Narodowej Rady Kultury (1983–1990). W Sejmie PRL IX kadencji piastował funkcję wicemarszałka do 27 września 1988, gdy został powołany na Prezesa Rady Ministrów, zastępując Zbigniewa Messnera.

Rząd Mieczysława Rakowskiego[edytuj | edytuj kod]

Rząd Mieczysława Rakowskiego podjął próby reform gospodarczych doprowadzając m.in. do uchwalenia w 1988 przez Sejm PRL IX kadencji przejrzystej i korzystnej dla drobnych i średnich przedsiębiorców ustawy o działalności gospodarczej tzw. ustawy Wilczka, przygotowanej przez ówczesnego ministra przemysłu Mieczysława Wilczka, kładącej podstawy pod przywrócenie w Polsce wolnego rynku po upadku i demontażu tzw. realnego socjalizmu. Obecnie już nieobowiązująca ustawa Wilczka była często chwalona za swoje odbiurokratyzowanie i przejrzystość przez ekonomistów i polityków różnych opcji[6]. Rząd Rakowskiego doprowadził także do przyjęcia ustaw umożliwiających komercjalizację niektórych przedsiębiorstw państwowych i urynkawiających ceny. Natomiast szczególne kontrowersje i krytykę, zwłaszcza wśród ówczesnych środowisk opozycyjnych, wywołała decyzja rządu o złożeniu do sądu wniosku o upadłość Stoczni Gdańskiej im. Lenina, historycznej kolebki ruchu związkowego i społecznego „Solidarność”. Rządowi Rakowskiego wytykano także przygotowanie i doprowadzenie do uchwalenia 17 maja 1989 przez Sejm szczególnie korzystnej dla polskiego Kościoła rzymskokatolickiego ustawy o stosunku państwa do Kościoła[7], powołującej m.in. Komisję Majątkową, legitymizującej – funkcjonującą już wcześniej w okresie PRL, tj. od 1949 – Komisję Wspólną Rządu i Episkopatu jako nadrzędne ciało konsultatywne pomiędzy władzami państwowymi a kościelnymi, czy też poszerzającej uprawnienia finansowe Funduszu Kościelnego. W związku z tym niektórzy późniejsi krytycy polityki premiera Rakowskiego zarzucali mu położenie podwalin pod powstanie w Polsce państwa wyznaniowego[8].

15 marca 1989 Rada Ministrów pod jego przewodnictwem podjęła uchwałę o anulowaniu decyzji Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z września 1946 o pozbawieniu obywatelstwa m.in. generałów Andersa, Kopańskiego, Chruściela i Maczka, a także Stanisława Mikołajczyka[9]. 26 lutego 1989 dostarczono generałowi Maczkowi prywatny list od premiera Rakowskiego z przeprosinami za odebranie obywatelstwa[10].

Obrady Okrągłego Stołu, wybory w 1989[edytuj | edytuj kod]

Za jego premierostwa doszło także do historycznych rozmów Okrągłego Stołu (poprzedzonych Rozmowami w Magdalence, rozpoczętymi równolegle z powołaniem Mieczysława Rakowskiego na stanowisko premiera) pomiędzy rządzącą wówczas PZPR a opozycyjną Solidarnością, wskutek których podpisano porozumienie obejmujące m.in. przeprowadzenie 4 czerwca 1989 pierwszych w Polsce po II wojnie światowej – częściowo – wolnych wyborów parlamentarnych do tzw. Sejmu kontraktowego – Sejmu PRL X kadencji (1989–1991). W wyniku wyborów do parlamentarnych z czerwca 1989 Mieczysław Rakowski nie uzyskał mandatu parlamentarnego, co było powodem dymisji rządu.

Dalsza działalność w III RP[edytuj | edytuj kod]

Lata 1989–1999[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 1989 po odejściu Wojciecha Jaruzelskiego z partii objął funkcję pierwszego sekretarza KC PZPR, doprowadzając do jej rozwiązania w styczniu 1990. Następnie został członkiem SdRP, którym był aż do jej rozwiązania w 1999.

W wyniku prowadzonego w latach 1990–1993 postępowania w związku z tzw. moskiewską pożyczką został mu przedstawiony zarzut popełnienia przestępstwa. Postępowanie zostało umorzone w 1993.

Wycofanie się z życia publicznego[edytuj | edytuj kod]

Od tego czasu Rakowski wycofał się z czynnego życia politycznego, brał jednak udział w debatach publicznych – był redaktorem naczelnym pisma „Dziś”, pisywał do „Trybuny”, wydał dzienniki (10 tomów obejmujących lata 1958–1989), jak również dziennik z lat 1991–2001 (Polski przekładaniec). Od 2003 do 2004 prowadził swój własny talk-show w stacji TVP3, do którego zapraszał znane postaci z okresu PRL.

Był członkiem komitetu wyborczego Włodzimierza Cimoszewicza w wyborach prezydenckich w Polsce w 2005.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był mężem aktorki Elżbiety Kępińskiej, a wcześniej mężem skrzypaczki Wandy Wiłkomirskiej, z którą miał dwóch synów.

Śmierć i pogrzeb[edytuj | edytuj kod]

W ostatnich latach życia cierpiał na nowotwór. Zmarł w szpitalu Warszawie[11]. Został pochowany 18 listopada 2008 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

5 marca 1997 został odznaczony przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[12]. Poza tym posiadał Order Sztandaru Pracy II klasy, Złoty Krzyż Zasługi i Medal 10-lecia Polski Ludowej[13].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Autor książek:

  • SDP w okresie powojennym 1949–1954 (1960)
  • Ameryka wielopiętrowa (1964)
  • Przesilenie grudniowe (1981)
  • Rzeczpospolita na progu lat osiemdziesiątych (1981)
  • Partnerstwo (1982)
  • Jak to się stało (1991)
  • Zanim stanę przed Trybunałem (1992)
  • Do M.F. Rakowskiego pisali. Lata-listy-ludzie (1993)
  • Dzienniki polityczne (1998–2005, dziesięć tomów obejmujących lata 1958–1990)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Nie żyje Mieczysław Rakowski. wp.pl, 8 listopada 2008. [dostęp 22 kwietnia 2015].
  2. Mieczysław Rakowski nie żyje. tvn24.pl, 8 listopada 2008. [dostęp 22 kwietnia 2015].
  3. Mieczysław Rakowski nie żyje. gazeta.pl, 8 listopada 2008. [dostęp 22 kwietnia 2015].
  4. Jan Ordyński, Henryk Szlajfer, Nie bądźcie moimi sędziami: rozmowy z Mieczysławem F. Rakowskim, Warszawa: Rosner i Wspólnicy 2009, s. 144.
  5. Październik i „Mała stabilizacja”. W: Jerzy Eisler: Zarys dziejów politycznych Polski 1944–1989. Warszawa: POW „BGW”, 1992, s. 61–62. ISBN 8370662080.
  6. Paweł Wroński: Marszałek nad Bałtykiem. wyborcza.pl, 2 lipca 2010. [dostęp 22 kwietnia 2015].
  7. Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154
  8. Żyjemy w państwie wyznaniowym. Senyszyn przypomina grzechy ostatniego rządu PZPR. tokfm.pl, 4 czerwca 2013. [dostęp 22 kwietnia 2015].
  9. „Rzeczpospolita” z 20 marca 1989.
  10. Wśród wielu, bardzo wielu spraw, które mam do załatwienia poczesne miejsce zajmuje chęć naprawienia krzywdy, której Pan, Panie Generale, doznał w przeszłości od władz polskich. (...) Pomimo wielu krzywdzących ocen i decyzji ówczesnych władz polskich pozostał Pan dla nas – moich rodaków – wzorem patrioty i żołnierza. (...) Stał się Pan, Panie Generale, symbolem bohaterskiego dowódcy. Ogromnie chciałbym Pana gościć, Panie Generale, na naszej polskiej ziemi w dniach obchodów 50 rocznicy wybuchu II wojny światowej. Pragnę Pana zapewnić, że rząd polski przyjmie Pana z całym należnym szacunkiem jak bohatera narodowego. (...) Co jako premier rządu polskiego mógłbym dla Pana zrobić, żeby choć w części zrekompensować Panu Panie Generale, krzywdy i ból, których doznał Pan w przeszłości? „Rzeczpospolita” z 28 lutego 1989.
  11. Paulina Nowosielska, Joanna Ćwiek, Maciej Domagała: Mieczysław Rakowski – człowiek, który zgasił PRL. polskatimes.pl, 10 listopada 2008. [dostęp 22 kwietnia 2015].
  12. M.P. z 1997 r. Nr 29, poz. 269
  13. Profil na stronie Biblioteki Sejmowej. [dostęp 22 kwietnia 2015].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]