Przejdź do zawartości

Mieczysław Smorawiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Mieczysław Makary Smorawiński
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia

25 grudnia 1893
Kalisz, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

9 kwietnia 1940
Katyń, RFSRR, ZSRR

Przebieg służby
Lata służby

1914–1940

Siły zbrojne

Armia Austro-Węgier
Wojsko Polskie

Formacja

Legiony Polskie

Stanowiska

dowódca 8 Pułku Piechoty Legionów, 9 Pułku Piechoty Legionów, 4 Pułku Piechoty Legionów, IV Brygady Piechoty Legionów, 2 Dywizji Piechoty Legionów, 6 Dywizji Piechoty, Okręgu Korpusu nr II

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa:

wojna polsko-ukraińska,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa:

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920–1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi (II RP) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej Medal Zasługi Wojskowej „Signum Laudis” (w czasie wojny) Krzyż Zasługi Wojskowej (w czasie wojny) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Medal Zwycięstwa (międzyaliancki)
Państwowa Odznaka Sportowa
Multimedia w Wikimedia Commons
Odkopywanie największego grobu w Katyniu, w którym spoczywał m.in. gen. Smorawiński (1943)
Fernand de Brinon na czele francusko-niemieckiej delegacji (stoi w środku w białym prochowcu) oraz żołnierzy Sturmbrigade SS Frankreich przed grobami polskich generałów Mieczysława Smorawińskiego i Bohaterewicza (1943)
Groby generałów Smorawińskiego i Bohaterewicza w Katyniu (2010)
Tablica upamiętniająca gen. Smorawińskiego i gen. Bernarda Monda, znajdująca się w Krakowie na budynku w którym stacjonował sztab 6 DP

Mieczysław Makary Smorawiński (ur. 25 grudnia 1893 w Kaliszu, zm. prawdop. 9 kwietnia 1940 w Katyniu) – generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Był drugim dzieckiem Jana Smorawińskiego – właściciela zakładu garbarskiego[1], pochodzącego z miejscowości Pyzdry, i Marii z Zagrodzkich[2][3][4][5][6]. Miał sześcioro rodzeństwa[1]. Ochrzczony został w styczniu 1894 w kościele św. Mikołaja Biskupa w Kaliszu. Mieszkał z rodziną w pobliskim Turku[7][8], gdzie ukończył szkołę powszechną, a następnie 7-kasową polską Szkołę Handlową w Kaliszu[3][9][2]. Od 1908 należał tam do koła młodzieży niepodległościowej[10][1]. W 1911 w czasie egzaminów maturalnych, w związku z akcją czynnego bojkotu szkół rosyjskich, został aresztowany i przez 6 miesięcy przetrzymywano go w więzieniu kaliskim[10]. W listopadzie tego roku został zesłany w głąb Rosji do Jekaterynosławia[10][1]. Po uzyskaniu zezwolenia na powrót, w lutym 1912 udał się do Lwowa[10][2], gdzie w II Szkole Realnej w 1912 złożył egzamin maturalny jako ekstern[1][11][9] i podjął studia na Wydziale Chemicznym Szkoły Politechnicznej we Lwowie[11][4], które przerwał wybuch I wojny światowej. W czasie studiów we Lwowie brał aktywny udział w życiu młodzieży akademickiej zarzewiackiej i był członkiem zarządu „Kuźnicy”[10]. Od lutego 1912 do 6 sierpnia 1914 należał do Polskich Drużyn Strzeleckich[12][1], w których odbył przeszkolenie wojskowe, a w czerwcu 1914 ukończył szkołę podchorążych[10][13]. Ponadto był członkiem organizacji „D” („Armia Polska”)[14][2][1].

I wojna światowa

[edytuj | edytuj kod]

W chwili wybuchu I wojny światowej udał się do Krakowa, gdzie 16 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich[15][13][1] i otrzymał przydział do 2 pułku piechoty[10][2] w składzie II Brygady, gdzie pełnił kolejno stanowiska dowódcy plutonu, kompanii i batalionu[10]. Od 30 września 1914 do 30 grudnia 1916 uczestniczył w walkach, podczas których został trzykrotnie ranny[1], m.in.: 15 maja 1915 na Bukowinie i 21 czerwca 1916 pod Gruziatynem[11]. W 1917, po lipcowym kryzysie przysięgowym służył do 30 stycznia 1918 w Polskim Korpusie Posiłkowym[10][2] [15][1]. Po przejściu II Brygady przez front pod Rarańczą[1], od 16 lutego do 30 października 1918, służył w Polskiej Sile Zbrojnej[10][2], gdzie jako major dowodził II batalionem 2 pułku piechoty[1].

Wojna z bolszewikami i Ukraińcami

[edytuj | edytuj kod]

1 listopada 1918 wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego[16] i został dowódcą II batalionu 8 pułku piechoty Legionów[10], z którym 8 grudnia 1918 wyruszył na front polsko-ukraińskim[10][2][15]. 7 stycznia 1919 został ranny w bitwie pod Rawą Ruską[11], a 17 lutego powrócił na front[1]. Do 13 lipca 1919 dowodził pododdziałem, a od 17 lutego do 5 maja 1919 pełnił obowiązki dowódcy 8 pułku piechoty Legionów[15] i dowodził nim w walkach z Ukraińcami pod Lwowem w składzie brygady płk. Mieczysława Kulińskiego[15][1]. W lipcu i sierpniu 1919 organizował i dowodził 9 pułkiem piechoty Legionów[10], a następnie powrócił do 8 pułku piechoty Legionów[17], którym dowodził do października 1919. Od 10 października 1919[15] do 4 sierpnia 1920 był dowódcą 4 pułku piechoty Legionów[10], a następnie od 4 sierpnia 1920 dowodził IV Brygady Piechoty Legionów[10], na czele której uczestniczył w ostatecznym pokonaniu wycofującej się Armii Konnej Budionnego[2][1], a także walczył w rejonie Warszawy i Hrubieszowa, gdzie 1 września 1920 został ciężko rany[11][15][1]. Łącznie od wybuchu I wojny światowej był pięciokrotnie ranny[18]. Za postawę wykazaną podczas walk, w 1921 odznaczono go krzyżem „Virtuti Militari” V klasy[19], a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.[10]:

7 stycznia 1919 r. przebił pierścień Ukraińców pod Rawą Ruską osobiście dowodząc przednią strażą i umożliwił uderzenie grupy na Lwów. 17 marca 1919 r jako dowódca 8 pp Leg. osobiście zdobył silnie umocnioną pozycję Ukraińców pod Kozicami. 18 marca 1919 r. osobiście poprowadził do kontrataku cofające się oddziały pod Kozicami odzyskując poprzednią pozycje. Odznaczył się w ofensywie majowej 1920 r. pod Mińskiem i Borysowem[2].

Okres międzywojenny

[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej 2 września 1921 został dowódcą piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów[10][2]. Obowiązki na tym stanowisku pełnił do 20 marca 1927[15]. Od 8 września do 22 grudnia 1922 uczestniczył w kursie dowódców pułków piechoty i piechoty dywizyjnej w Rembertowie. W 1926, w czasie przewrotu majowego opowiedział się po stronie Józefa Piłsudskiego[20] i 13 maja 1926 wyruszył z Kielc, gdzie stacjonowała 2 Dywizja Piechoty Legionów, do Warszawy na czele oddziału wydzielonego z dywizji, aby wesprzeć oddziały wierne Piłsudskiemu. Następnie 19 marca 1927 został mianowany dowódcą 6 Dywizji Piechoty w Krakowie[10][2][15], stanowisko objął 21 marca i zajmował je do października 1932. 1 stycznia 1928 prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go na generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 9 lokatą w korpusie generałów[21]. Był wówczas najmłodszym generałem w Wojsku Polskim.

Akta osobowe przechowywane w Centralnym Archiwum Wojskowym zawierają opinię zwierzchników służbowych o Mieczysławie Smorawińskim:

Charakter nieskazitelny. Wymagający od innych, surowy dla siebie, a jednak wyrozumiały i sprawiedliwy. Przy bardzo dużej ambicji pracy – skromny i umie ukryć własne zasługi[22].

Od października 1932 do października 1934 był zastępcą dowódcy Okręgu Korpusu nr III w Grodnie[10][15], a od października 1934 do września 1939 dowódcą Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie[9][4][2]. W przeddzień wybuchu wojny organizował 39 Rezerwową Dywizję Piechoty i bazy zaopatrzeniowe dla 3 Dywizji Piechoty Legionów.

II wojna światowa, zbrodnia katyńska

[edytuj | edytuj kod]

W chwili wybuchu II wojny światowej, będąc dowódcą Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie, organizował mobilizację oddziałów oraz bazy zaopatrzenia dla walczących oddziałów. Do 14 września 1939 przebywał w Lublinie, a następnie udał się zgodnie z rozkazem Kwatermistrza Wojska Polskiego początkowo do Kowla, a potem do Włodzimierza Wołyńskiego. 17 września 1939, po agresji ZSRR na Polskę zakazał podległym mu oddziałom otwarcia ognia do nacierających oddziałów Armii Czerwonej, a także podjął decyzję o demobilizacji szeregowych i podoficerów zgrupowania we Włodzimierzu Wołyńskim, a pozostałym doradzał przebijanie się do Rumunii i na Węgry (we wrześniu 1939 jego adiutantem był por. Stanisław Kretkowski[23][a]). Po dotarciu Armii Czerwonej do Włodzimierza Wołyńskiego rozpoczął z nią pertraktacje, a 20 września 1939 zgodnie z porozumieniem miał udać się z podległymi oddziałami w kierunku Bugu, lecz po wyruszeniu kolumna została zatrzymana, a następnie ogłoszono, że od tego momentu są jeńcami wojennymi[2]. Początkowo, od 22 września 1939 był przetrzymywany m.in. w obozie przejściowym w Szepetówce[9][2], a następnie od 28 października w obozie jużskim, skąd został wysłany 31 października do obozu jenieckiego w Kozielsku[2][15], gdzie ostatecznie dotarł 3 listopada 1939[9]. 7 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego[9] – lista wywózkowa 015/2 z 5 kwietnia 1940[9][4], pozycja 6[2]. Ponadto z kilku ocalonych dzienników jeńców Kozielska jednoznacznie wynika, że generałowie Mieczysław Smorawiński, Bronisław Bohaterewicz i Henryk Minkiewicz oraz ok. 120 oficerów wyższych, w tym także Adam Solski, zostali wywiezieni z obozu 7 kwietnia[24]. Istnieje prawdopodobieństwo, iż jego egzekucja mogła nastąpić 9 kwietnia tego roku w Katyniu[25][2][15], z rąk funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940, jako że generał znajdował się na jednej liście wywózkowej wraz z Adamem Solskim, który prowadził pamiętnik z ostatnim wpisem tego dnia, relacjonującym przewiezienie do lasu i rewizję[26]. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu[27][28]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[29][30]. W 1943 zidentyfikowany podczas ekshumacji nadzorowanych przez Niemców[31], pod numerem 1[32][33][4][9][34] – dosł. opisany jako Smorawinski Mieczyslaw[32] (raport dzienny bez daty)[9]. Przy jego szczątkach zostały odnalezione dokumenty potwierdzające adres jego zamieszkania w Lublinie, książeczka oszczędnościowa PKO, legitymacja osobowa, legitymacja Krzyża Srebrnego Orderu Virtuti Militari nr 2948 z 1 maja 1933, zaświadczenie nadania Krzyża Zasługi, papierośnica, złoty pierścionek z brylantem oraz dwa medaliki[35][34][36]. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 01[36]. W Archiwum Robla znajduje się inwentaryzacja dokumentów i przedmiotów znalezionych przy jego szczątkach (pakiet 01)[9], ponadto m.in. został wymieniony jako oficer w pamiętniku znalezionym przy szczątkach Czesława Bartkowiaka[37] (pakiet 0581-04)[9], we wpisach z 26 września 1939 i 16 grudnia 1939 w papierach znalezionych przy szczątkach Jana Kamińskiego (pakiet 01970-02, 11)[9], w pamiętniku znalezionym przy szczątkach Henryka Nossowicza[38] (pakiet 110-07)[9] oraz w dzienniku znalezionym przy szczątkach Stefana Pieńkowskiego[39] (pakiet 0988-22)[9]. Na terenach polskich, okupowanych od 1939 przez Niemców, wydanie czasopisma „Goniec Krakowski” nr 90 z 17 kwietnia 1943[40], oraz „Ilustrowany Kurier Polski” nr 16 z 18 kwietnia 1943[41] poinformowało o ekshumacji ciał polskich żołnierzy w Katyniu i zidentyfikowaniu m.in. zwłok gen. Smorawińskiego[42], który był jednym z dwóch – obok gen. Bronisława Bohaterewicza – zidentyfikowanych generałów[41]. Obaj generałowie zostali wówczas ponownie pochowani w osobnych trumnach w dołach wraz z podkomendnymi[43]. W 1995 ekipa archeologów pod przewodnictwem prof. Mariana Głoska podczas badań odnalazła trumny ze zwłokami generałów B. Bohatyrewicza i M. Smorawińskiego, po czym w październiku tego roku w Katyniu odbył się ich uroczysty pogrzeb[44].

Postanowieniem nr 112-48-07 prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie do stopnia generała dywizji[45][46]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[47].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Jego żoną była Helena Maria z Danielewiczów[11] – córka Witolda i Bronisławy z Brylskich[48], którą poznał w 1916 u rodziny w Charsznicy podczas rekonwalescencji po odniesionych ranach. Poślubił ją 6 października 1920[11] w kościele parafialnym w Turku[49][15][48]. Miał córkę Marię (ur. 8 października 1922) i syna Jerzego (ur. 29 grudnia 1924)[11][50][20]. Mieszkał w Pałacu Lubomirskich w Lublinie na Placu Litewskim 3, gdzie mieściła się siedziba dowództwa Okręgu Korpusu Nr II[51].

Żona generała, Helena (1893–1981) została pochowana na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[52]. Syn generała, Jerzy (1924–1991) spoczął na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie (sektor SC13, rząd 1, nr grobu 53)[53], natomiast córka generała, Maria, po mężu Chmielnikowska (1922–1982) spoczęła na Cmentarzu Komunalnym w Sopocie[54].

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

Tablice upamiętniające generała Mieczysława Smorawińskiego umieszczono: w 1985 w kościele Matki Bożej Zwycięskiej w Lublinie[55][56], kilka lat później w kościele Najświętszej Maryi Panny z Lourdes w Krakowie[57], w 1991 w Krakowie na budynku w którym stacjonował sztab 6 Dywizji Piechoty przy placu Marii Magdaleny[58]. Tablica pamiątkowa znajduje się również w Kościele Garnizonowym w Kaliszu (dawny kościół kolegium jezuickiego fundacji prymasa Stanisława Karnkowskiego) przy ulicy Kolegialnej.

9 kwietnia 2010 Technikum nr 2 w Kaliszu w Zespole Szkół Ekonomicznych nadano patronat gen. Mieczysława Smorawińskiego oraz na skwerze Inwalidów Wojennych odsłonięto kamień pamiątkowy i posadzono Dąb Pamięci (w uroczystościach uczestniczyły m.in. siostrzenica generała Anna Szyper oraz wnuczka Ewa Bąkowska, która dzień później zginęła w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku[59][60][61][62]). Ponadto Dąb Pamięci generała został posadzony w Gnieźnie[63].

W Lublinie ustanowiono Aleję gen. M. Smorawińskiego (przez przemianowanie części Alei Lenina, druga część otrzymała imię Władysława Andersa), ponadto jego patronat nadano ulicom w Ciechanowie, Świdniku i rodzinnym Turku.

Rada Miasta Krakowa uchwałą z dnia 26 lutego 2020 roku nadała imię generała Mieczysława Smorawińskiego ulicy położonej w Dzielnicy XVII Wzgórza Krzesławickie[64].

15 sierpnia 2014, w 94. rocznicę bitwy warszawskiej, na Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie została odsłonięta w Ossowie tablica upamiętniająca ośmiu dowódców polskich oddziałów uczestniczących w walkach, którzy w 1940 zostali ofiarami zbrodni katyńskiej; upamiętnieni zostali gen. dyw. Stanisław Haller, gen. dyw. Henryk Minkiewicz, gen. dyw. Leonard Skierski, gen. bryg. Bronisław Bohaterewicz, gen. bryg. Kazimierz Łukoski, gen. bryg. Mieczysław Smorawiński, płk dypl. Stefan Kossecki, ppłk. Wilhelm Kasprzykiewicz[65][66].

W filmie fabularnym Katyń (2007) w reżyserii Andrzeja Wajdy w domniemaną postać gen. M. Smorawińskiego (jego nazwisko nie pada) wcielił się Jan Englert.

W roku 2021 TVP Historia wyprodukowała biograficzny film dokumentalny pt. Smorawiński w reż. Magdaleny i Rafała Kołodziejczyków.

24 lutego 2023 roku w Muzeum Narodowym w Lublinie otwarto wystawę poświęconą pamięci generała pt. Ostatni lokator pałacu Lubomirskich. Generał Mieczysław Smorawiński[67], na której zaprezentowano zbiory z największej w Polsce kolekcji związanej z osobą generała Smorawińskiego, która znajduje się w Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem”.

12 kwietnia 2024 roku w Muzeum Katyńskim otwarto wystawę Ostatni lokator pałacu Lubomirskich. Generał Mieczysław Smorawiński w nowej aranżacji. Ekspozycja będzie dostępna do 28 lipca 2024 roku.

Na starym cmentarzu parafialnym w Turku znajduje się jego grób symboliczny[68].

Awanse

[edytuj | edytuj kod]

Ordery i odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Stanisław Kretkowski także był ofiarą zbrodni katyńskiej w 1940.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Lubelska lista katyńska 1997 ↓, s. 144.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 Banaszek, Roman i Sawicki 2000 ↓, s. 263.
  3. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 2, 15.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 578.
  5. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 138 – tu wskazano: syn Jana i Marianny z Zagrodzkich.
  6. ↑ Lubelska lista katyńska 1997 ↓, s. 144 – tu wskazano: syn Jana i Marianny z Zagrodzkich.
  7. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 311-313.
  8. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 19.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 693.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Kolekcja GiO ↓, s. 4.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 Kolekcja GiO ↓, s. 2.
  12. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 3, 135.
  13. 1 2 3 4 Kolekcja GiO ↓, s. 15.
  14. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 3, 4.
  15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Polak (red.) 1991 ↓, s. 138.
  16. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 4, 15.
  17. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 39.
  18. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 309, 384.
  19. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. Nr 12 z 26 marca 1921. polona.pl. s. 533. [dostęp 2025-06-04].
  20. 1 2 Lubelska lista katyńska 1997 ↓, s. 145.
  21. ↑ Zarządzenie Prezydenta RP z 01.01.1928 w: Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 1 z 02.01.1928, s. 1
  22. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 317.
  23. ↑ Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Katyń. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000. s. 309. [dostęp 2014-04-10].
  24. ↑ Janusz Zawodny: Pamiętniki znalezione w Katyniu. Paryż: Editions Spotkania, 1989, s. 83, 104–106, 125, 136, 186. ISBN 2-86914-044-4.
  25. ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 693 – tu wskazano „rozstrzelany 9 kwietnia 1940”.
  26. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 329.
  27. ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2026-05-20].
  28. ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. LIII.
  29. ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2026-05-20].
  30. ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2026-05-20].
  31. ↑ Instytut Pamięci Narodowej - Kraków, Niemcy w Katyniu w 1943 roku, „Instytut Pamięci Narodowej - Kraków” [dostęp 2026-05-20] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-06].
  32. 1 2 Auswärtiges Amt, „Amtliches Material zum Massenmord von Katyn“, 1943, s. 167 [dostęp 2026-05-20] (niem.).
  33. ↑ Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 2026-05-20].
  34. 1 2 Lista imienna zaginionych w ZSRR polskich jeńców wojennych z obozów Kozielsk - Ostaszków - Starobielsk, „Orzeł Biały. Polska walcząca o wolność.” (9 (347)), pbc.uw.edu.pl, 26 lutego 1949, s. 3 [dostęp 2026-05-20].
  35. 1 2 Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 151. ISBN 83-7001-294-9.
  36. 1 2 Mariusz Olczak (red.), Katyń. Listy ekshumacyjne i dokumenty Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża 1943–1944., koszalin.ap.gov.pl, s. 133, ISBN 83-89986-91-4 [dostęp 2026-05-20].
  37. ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 156.
  38. ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 547.
  39. ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 582.
  40. ↑ Goniec Krakowski. 1943, nr 90, „Biblioteka Jagiellońska, 409317 IV”, 17 kwietnia 1943 [dostęp 2026-05-20].
  41. 1 2 Ilustrowany Kurjer Polski. R.4 (1943), nr 16, „Biblioteka Jagiellońska, 409264 IV”, 18 kwietnia 1943 [dostęp 2026-05-20].
  42. ↑ Zbrodnia Katyńska. Ekshumacja grobów w Katyniu, 1943. „Teka edukacyjna IPN”, s. 24. Instytut Pamięci Narodowej.
  43. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 324.
  44. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 336.
  45. ↑ M.P. z 2007 r. Nr 85, poz. 885 (ISAP) – postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5 października 2007 nr 112-48-07 o nadaniu stopni generalskich
  46. ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. [online], web.archive.org, s. 1 [dostęp 2024-08-29] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-27] (pol.).
  47. ↑ „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Portal polskiej Policji. [dostęp 2024-01-09].
  48. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 138.
  49. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 313, 315.
  50. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 305, 307.
  51. ↑ Pałac Lubomirskich. lublin.eu. [dostęp 2014-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (6 marca 2014)].
  52. ↑ Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych [online], www.zck-krakow.pl [dostęp 2022-10-31].
  53. ↑ Parafia Najświętszego Salwatora: Śp. Jerzy Smorawiński. Cmentarz Parafialny w Krakowie. Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych. [dostęp 2025-11-08].
  54. ↑ GROBONET - wyszukiwarka osób pochowanych - Cmentarz komunalny w Sopocie [online], sopot.grobonet.com [dostęp 2022-10-31].
  55. ↑ Lublin – tablica upamiętniająca generała Mieczysława Smorawińskiego [online], miejscapamiecinarodowej.pl [dostęp 2013-12-25].
  56. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 331.
  57. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 332.
  58. ↑ Kraków – tablica upamiętniająca siedzibę Sztabu 6 Dywizji Piechoty, gen. gen. Monda i Smorawińskiego [online], miejscapamiecinarodowej.pl [dostęp 2013-12-25].
  59. ↑ Generał Smorawiński patronem [online], um.kalisz.pl [dostęp 2013-12-25] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-26].
  60. ↑ PORTRETY OFIAR – Ewa Bąkowska – wnuczka bohaterskiego dziadka [online], /jarocin.naszemiasto.pl, 12 kwietnia 2010 [dostęp 2013-12-25].
  61. ↑ Technikum nr 2 otrzymało imię gen. Smorawińskiego [online], zyciekalisza.pl [dostęp 2013-12-25].
  62. ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 37.
  63. ↑ Katyń – strona główna [online], www.katyn-pamietam.pl [dostęp 2017-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-10] (ang.).
  64. ↑ Uchwala Nr XXXVI/935/20 z dnia 26 lutego 2020 r [online], malopolska.uw.gov.pl [dostęp 2024-04-24].
  65. ↑ Odsłonięcie w Ossowie popiersi gen. Andrzeja Błasika i abp. Mirona Chodakowskiego [online], blogpress.pl, 18 sierpnia 2015 [dostęp 2015-03-04].
  66. ↑ Piotr Czartoryski-Sziler [online], naszdziennik.pl/, 16 sierpnia 2015 [dostęp 2015-03-04].
  67. ↑ Ostatni lokator pałacu Lubomirskich. Generał Mieczysław Smorawiński [online], zamek-lublin.pl, 24 lutego 2023 [dostęp 2023-03-21].
  68. ↑ Makary Górzyński, Zabytki miasta Turku i powiatu tureckiego, t. 1, Bibliotheca Turcoviana, Turek: Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Włodzimierza Pietrzaka, 2009 (nr 9), s. 349, ISBN 978-83-925571-6-6 [dostęp 2025-03-12].
  69. 1 2 3 Kolekcja GiO ↓, s. 15, 20.
  70. ↑ Lubelska lista katyńska 1997 ↓, s. 144 – tu wskazano 1 października 1918.
  71. 1 2 3 Kolekcja GiO ↓, s. 20.
  72. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 2 stycznia 1928, s. 1.
  73. ↑ Stanisław Swianiewicz: Ksiądz Ziółkowski. W: Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów. Londyn: Gryf, 1982, s. Fotografia pomiędzy stronami 232-233.
  74. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 2, 4, 19.
  75. ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 630 „za zasługi na polu organizacji, administracji i wyszkolenia wojska”.
  76. 1 2 3 Rocznik oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928, s. 14. [dostęp 2015-02-24].
  77. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928, s. 401.
  78. ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Nadanie Krzyża i Medalu Niepodległości. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 360, Nr 8 z 11 listopada 1931. Ministerstwo Spraw Wojskowych.
  79. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 111, poz. 163 (ISAP)
  80. 1 2 3 4 Kolekcja GiO ↓, s. 3.
  81. ↑ Dziennik Personalny 1922.01.26 R.3 Nr1, „Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu”, 26 stycznia 1922, s. 76 [dostęp 2026-05-20].
  82. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 64, poz. 101 (ISAP) „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
  83. ↑ Rocznik oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932, s. 13, 485. [dostęp 2015-02-24].
  84. 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 3, 134.
  85. ↑ Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 288.
  86. ↑ Na podstawie fotografii z infoboxa
  87. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 80 z 31 lipca 1925, s. 440.
  88. ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 134.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mieczysław_Smorawiński&oldid=80300968”