Mieczysław Smorawiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mieczysław Makary Smorawiński
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 25 grudnia 1893
Kalisz, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 9 kwietnia 1940
Katyń, RFSRR, ZSRR
Przebieg służby
Lata służby 1914–1940
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Stanowiska dowódca 8 Pułku Piechoty Legionów, 9 Pułku Piechoty Legionów, 4 Pułku Piechoty Legionów, IV Brygady Piechoty Legionów, 2 Dywizji Piechoty Legionów, 6 Dywizji Piechoty, Okręgu Korpusu nr II
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Signum Laudis Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Medal Zwycięstwa
Odkopywanie największego grobu w Katyniu, w którym spoczywał m.in. gen. Smorawiński (1943)
Fernand de Brinon na czele francusko-niemieckiej delegacji (stoi w środku w białym prochowcu) oraz żołnierzy Sturmbrigade SS Frankreich przed grobami polskich generałów Mieczysława Smorawińskiego i Bohaterewicza (1943)
Groby generałów Smorawińskiego i Bohaterewicza w Katyniu (2010)
Tablica upamiętniająca gen. Smorawińskiego i gen. Bernarda Monda, znajdująca się w Krakowie na budynku w którym stacjonował sztab 6 DP

Mieczysław Makary Smorawiński (ur. 25 grudnia 1893 w Kaliszu, zm. prawdop. 9 kwietnia 1940 w Katyniu) – generał brygady Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys[edytuj]

Był drugim dzieckiem pochodzącego z miejscowości Pyzdry Jana Smorawińskiego i Marianny z domu Zagrodzka, miał siedmioro rodzeństwa, w styczniu 1894 został ochrzczony w kościele św. Mikołaja Biskupa w Kaliszu, następnie zamieszkiwał wraz z rodziną w pobliskim Turku[1]. Ukończył szkołę powszechną i polską Szkołę Handlową w Kaliszu. W 1911 za działalność niepodległościową w „Zarzewiu” został skazany na 6 miesięcy więzienia i zesłany do Jekaterynosławia. Następnie udał się do Lwowa, gdzie w 1912 złożył egzamin maturalny i podjął studia na wydziale chemii technicznej Szkoły Politechnicznej we Lwowie, które przerwał wybuch I wojny światowej. W czasie studiów we Lwowie należał od lutego 1912 do sierpnia 1914 do Drużyn Strzeleckich, w których odbył przeszkolenie wojskowe, a w 1914 ukończył kurs oficerski.

W chwili wybuchu I wojny światowej udał się do Krakowa, gdzie 16 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich, do II Brygady Legionów 2 pułku piechoty, gdzie pełnił kolejno stanowiska dowódcy plutonu, kompanii i batalionu. Od 30 września 1914, gdy wraz z brygadą udał się na Węgry, był na froncie. Na froncie w ramach II Brygady Legionów walczył do 30 grudnia 1916. Po kryzysie przysięgowym pozostał w 2 pułku piechoty Polskiego Korpusu Posiłkowego do 30 stycznia 1918, po czym od 16 lutego do 30 października 1918 służył w Polskiej Sile Zbrojnej.

Od 1 listopada 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Został dowódcą II batalionu 8 Pułku Piechoty Legionów. Dowodził tym pododdziałem do dnia 13 lipca 1919; od 17 lutego do 5 maja 1919 pełnił obowiązki dowódcy 8 Pułku Piechoty Legionów i dowodził nim w walkach pod Lwowem w składzie brygady płk. Kulińskiego, następnie na froncie polsko-ukraińskim, Litwie i Białorusi.

W lipcu i sierpniu 1919 organizował i dowodził 9 Pułkiem Piechoty Legionów, a po jego zorganizowaniu powrócił do 8 Pułku Piechoty Legionów, którym dowodził do października 1919.

Od 10 listopada 1919 do 4 sierpnia 1920 był dowódcą 4 Pułku Piechoty Legionów, a następnie dowódcą IV Brygady Piechoty Legionów (4 sierpnia 1920—1 września 1921), która walczyła w rejonie Warszawy i Hrubieszowa (w tym czasie odniósł rany w walkach nad Huczwą pod Zamościem). Ostatecznie walki brygada zakończyła w rejonie Lidy. Łącznie od I wojny światowej do 1921 był pięciokrotnie ranny (czwarte rany odniósł w bitwie pod Rawą Ruską 7 stycznia 1919)[2].

Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej 2 września 1921 został dowódcą piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów. Obowiązki na tym stanowisku pełnił do 20 marca 1927. Od 8 września do 22 grudnia 1922 ukończył kurs dowódców pułków piechoty i piechoty dywizyjnej w Rembertowie. W czasie przewrotu majowego (1926) opowiedział się po stronie Józefa Piłsudskiego i 13 maja 1926 wyruszył z Kielc, gdzie stacjonowała 2 Dywizja Piechoty Legionów, do Warszawy na czele oddziału wydzielonego z dywizji aby wesprzeć oddziały wierne Piłsudskiemu.

Następnie 19 marca 1927 został mianowany dowódcą 6 Dywizji Piechoty w Krakowie, stanowisko objął 21 marca i zajmował je do października 1932.

1 stycznia 1928 prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go na generała brygady ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 i 9 lokatą w korpusie generałów[3]. Był wówczas najmłodszym generałem w Wojsku Polskim.

Akta osobowe przechowywane w Centralnym Archiwum Wojskowym zawierają opinię zwierzchników służbowych o Mieczysławie Smorawińskim:

Quote-alpha.png
Charakter nieskazitelny. Wymagający od innych, surowy dla siebie, a jednak wyrozumiały i sprawiedliwy. Przy bardzo dużej ambicji pracy – skromny i umie ukryć własne zasługi[4].

Od października 1932 do października 1934 był zastępcą dowódcy Okręgu Korpusu nr III w Grodnie, a od października 1934 do września 1939 dowódcą Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie. W przeddzień wybuchu wojny organizował 39 Rezerwową Dywizję Piechoty i bazy zaopatrzeniowe dla 3 Dywizji Piechoty Legionów.

W chwili wybuchu II wojny światowej, będąc dowódcą Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie, organizował mobilizację oddziałów oraz bazy zaopatrzenia dla walczących oddziałów. Do 14 września 1939 przebywał w Lublinie, a następnie udał się zgodnie z rozkazem Kwatermistrza Wojska Polskiego początkowo do Kowla, a potem do Włodzimierza Wołyńskiego.

17 września 1939, po agresji ZSRR na Polskę i wkroczeniu wojsk Armii Czerwonej do wschodniej Polski, zakazał podległym mu oddziałom atakowania żołnierzy Armii Czerwonej, a także podjął decyzję o demobilizacji szeregowych i podoficerów, a pozostałym doradzał przebijanie się do Rumunii i na Węgry (we wrześniu 1939 jego adiutantem był por. Stanisław Kretkowski[5][a]). Po dotarciu Armii Czerwonej do Włodzimierza Wołyńskiego rozpoczął z nimi pertraktację, a 20 września 1939 zgodnie z porozumieniem miał udać się z podległymi oddziałami w kierunku Bugu, lecz po wyruszeniu kolumna została zatrzymana, a następnie ogłoszono, że od tego momentu są jeńcami wojennymi. Gen. Smorawiński przebywał w kilku obozach jenieckich, ostatecznie pod koniec 1939 umieszczony w obozie w Kozielsku.

Z kilku ocalonych dzienników jeńców Kozielska jednoznacznie wynika, że generałowie Mieczysław Smorawiński, Bronisław Bohaterewicz i Henryk Minkiewicz oraz ok. 120 oficerów wyższych, w tym także Adam Solski, zostali wywiezieni z obozu 7 kwietnia 1940[6]. Istnieje prawdopodobieństwo, iż jego egzekucja mogła nastąpić 9 kwietnia tego roku, jako że generał znajdował się na jednej liście wywózkowej wraz z Adamem Solskim, który prowadził pamiętnik z ostatnim wpisem tego dnia, relacjonującym przewiezienie do lasu i rewizję[7]. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji prowadzonych przez Niemców (przy zwłokach zostały odnalezione dokumenty potwierdzające adres jego zamieszkania w Lublinie, książeczka oszczędnościowa PKO, legitymacja osobowa, legitymacja Krzyża Virtuti Militari nr 2948 z 1 maja 1933, papierośnica, złoty pierścionek, dwa medaliki)[8][9]. Na terenach polskich, okupowanych od 1939 przez Niemców, wydanie czasopisma „Goniec Krakowski” z 16 kwietnia 1943, oraz „Ilustrowany Kurier Polski” nr.16 z 18 kwietnia 1943 poinformowało wówczas o ekshumacji ciał polskich żołnierzy w Katyniu i zidentyfikowaniu m.in. zwłok gen. Smorawińskiego[10]. Mieczysław Smorawiński był jednym z dwóch zidentyfikowanych generałów (obok gen. Bronisława Bohaterewicza). Obaj generałowie zostali wówczas ponownie pochowani w osobnych trumnach w dołach wraz z podkomendnymi[11] na terenie obecnego Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu. W 1995 ekipa archeologów pod przewodnictwem prof. Mariana Głoska podczas badań odnalazła trumny ze zwłokami generałów B. Bohatyrewicza i M. Smorawińskiego, po czym w październiku tego roku w Katyniu odbył się ich uroczysty pogrzeb[12].

Był żonaty z Heleną z domu Danielewicz, którą poznał w 1916 u rodziny w Charsznicy podczas rekonwalescencji po odniesionych ranach i poślubił 6 października 1920 w kościele parafialnym w Turku[13]. Miał córkę Marię i syna Jerzego[14]. Zamieszkiwał w Pałacu Lubomirskich w Lublinie pod adresem Plac Litewski 3, siedzibie dowództwa Okręgu Korpusu Nr II[15].

Upamiętnienie[edytuj]

Tablice upamiętniające generała Mieczysława Smorawińskiego umieszczono: w 1985 w kościele Matki Bożej Zwycięskiej w Lublinie[16][17], kilka lat później w kościele Najświętszej Maryi Panny z Lourdes w Krakowie[18], w 1991 w Krakowie na budynku w którym stacjonował sztab 6 Dywizja Piechoty przy placu Marii Magdaleny[19]. Tablica pamiątkowa znajduje się również w Kościele Garnizonowym w Kaliszu (dawny kościół kolegium jezuickiego fundacji prymasa Stanisława Karnkowskiego) przy ulicy Kolegialnej.

Postanowieniem nr 112-48-07 prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie do stopnia generała dywizji[20]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

9 kwietnia 2010 Technikum nr 2 w Kaliszu przy Zespole Szkół Ekonomicznych nadano patronat gen. Mieczysława Smorawińskiego oraz na skwerze Inwalidów Wojennych odsłonięto kamień pamiątkowy i posadzono Dąb Pamięci (w uroczystościach uczestniczyły m.in. siostrzenica generała Anna Szyper oraz wnuczka Ewa Bąkowska, która dzień później zginęła w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku[21][22][23][24]). Ponadto Dąb Pamięci generała został posadzony w Gnieźnie[25].

W Lublinie ustanowiono Aleję gen. M. Smorawińskiego, ponadto jego patronat nadano ulicom w Ciechanowie, Świdniku i rodzinnym Turku.

15 sierpnia 2014, w 94. rocznicę bitwy warszawskiej, na Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie została odsłonięta w Ossowie tablica upamiętniająca ośmiu dowódców polskich oddziałów uczestniczących w walkach, którzy w 1940 zostali ofiarami zbrodni katyńskiej; upamiętnieni zostali gen. dyw. Stanisław Haller, gen. dyw. Henryk Minkiewicz, gen. dyw. Leonard Skierski, gen. bryg. Bronisław Bohaterewicz, gen. bryg. Kazimierz Orlik-Łukoski, gen. bryg. Mieczysław Smorawiński, płk dypl. Stefan Kossecki, ppłk. Wilhelm Kasprzykiewicz[26][27].

Awanse[edytuj]

Odznaczenia[edytuj]

Uwagi

  1. Stanisław Kretkowski także był ofiarą zbrodni katyńskiej w 1940.

Przypisy

  1. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 311-313. ISBN 978-83-7510-814-9.
  2. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 309, 384. ISBN 978-83-7510-814-9.
  3. Zarządzenie Prezydenta RP z 01.01.1928 w: Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 1 z 02.01.1928, s. 1
  4. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 317. ISBN 978-83-7510-814-9.
  5. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Katyń. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000. [dostęp 10 kwietnia 2014]. s. 309.
  6. Janusz Zawodny: Pamiętniki znalezione w Katyniu. Paryż: Editions Spotkania, 1989, s. 83, 104-106, 125, 136, 186. ISBN 2-86914-044-4.
  7. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 329. ISBN 978-83-7510-814-9.
  8. Katyń według źródeł niemieckich - 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 6 marca 2014].
  9. a b Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 151. ISBN 83-7001-294-9.
  10. Zbrodnia Katyńska. Ekshumacja grobów w Katyniu, 1943. „Teka edukacyjna IPN”, s. 24. Instytut Pamięci Narodowej. 
  11. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 324. ISBN 978-83-7510-814-9.
  12. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 336. ISBN 978-83-7510-814-9.
  13. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 313, 315. ISBN 978-83-7510-814-9.
  14. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 305, 307. ISBN 978-83-7510-814-9.
  15. Pałac Lubomirskich. lublin.eu. [dostęp 6 marca 2014].
  16. Lublin - tablica upamiętniająca generała Mieczysława Smorawińskiego. miejscapamiecinarodowej.pl. [dostęp 25 grudnia 2013].
  17. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 331. ISBN 978-83-7510-814-9.
  18. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 332. ISBN 978-83-7510-814-9.
  19. Kraków - tablica upamiętniająca siedzibę Sztabu 6 Dywizji Piechoty, gen. gen. Monda i Smorawińskiego. miejscapamiecinarodowej.pl. [dostęp 25 grudnia 2013].
  20. Monitor Polski Nr 85 z 16 listopada 2007, poz. 885
  21. Generał Smorawiński patronem. um.kalisz.pl. [dostęp 25 grudnia 2013].
  22. PORTRETY OFIAR - Ewa Bąkowska - wnuczka bohaterskiego dziadka. /jarocin.naszemiasto.pl, 12 kwietnia 2010. [dostęp 25 grudnia 2013].
  23. Technikum nr 2 otrzymało imię gen. Smorawińskiego. zyciekalisza.pl. [dostęp 25 grudnia 2013].
  24. Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 37. ISBN 978-83-7510-814-9.
  25. http://www.katyn-pamietam.pl/bohater/11.html
  26. Odsłonięcie w Ossowie popiersi gen. Andrzeja Błasika i abp. Mirona Chodakowskiego. blogpress.pl/, 18 sierpnia 2015. [dostęp 4 marca 2015].
  27. Piotr Czartoryski-Sziler. naszdziennik.pl/, 16 sierpnia 2015. [dostęp 4 marca 2015].
  28. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 1 z 02.01.1928
  29. Stanisław Swianiewicz: Ksiądz Ziółkowski. W: Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów. Londyn: Gryf, 1982, s. Fotografia pomiędzy stronami 232-233.
  30. a b c Rocznik oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928, s. 14. [dostęp 2015-02-24].
  31. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Nadanie Krzyża i Medalu Niepodległości. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 360, Nr 8 z 11 listopada 1931. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  32. 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości” M.P. 1931 nr 111 poz. 163
  33. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 76)
  34. Rocznik oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932, s. 13, 485. [dostęp 2015-02-24].

Bibliografia[edytuj]