Mieczysław Wolfke

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mieczysław Wolfke
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 29 maja 1883
Łask
Data i miejsce śmierci 4 maja 1947
Zurych, Szwajcaria
Zawód fizyk
Narodowość polska
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Mieczysław Wolfke (ur. 29 maja 1883 w Łasku, zm. 4 maja 1947 w Zurychu) – polski fizyk, prekursor telewizji i holografii, odkrywca metody zestalenia helu oraz dwóch odmian ciekłego helu. Profesor Politechniki Warszawskiej. Wielki Mistrz Wielkiej Loży Narodowej Polski w latach 1931-1934.

Życiorys[edytuj]

Mieczysław Władysław Wolfke urodził się w Łasku 29 maja 1883 roku. Był jedynym synem inżyniera drogowego Karola Juliusza Wolfkego oraz Lucyny z Kośmińskich.[1]

W 1892 roku przeniósł się wraz z rodzicami do Częstochowy, gdzie jego ojciec został powiatowym inżynierem drogowym[2]. W wieku 12 lat napisał rozprawę „Planetostat" nt. podróży międzyplanetarnych statkami napędzanymi siłą odrzutu. Wszystkie przedstawione tam hipotezy poparł odpowiednimi wzorami matematycznymi.

W Częstochowie Mieczysław ukończył pięć klas Gimnazjum Męskiego, po czym naukę kontynuował w Sosnowieckiej Szkole Realnej. Egzamin maturalny zdał w 1902 roku.[3] W wieku 17 lat opracował telektroskop – urządzenie pozwalające na przesyłanie obrazów za pomocą fal elektromagnetycznych. Był to pierwowzór telewizji. Wolfke otrzymał na nie patent w Rosji i w Niemczech.[4] Patent ten zyskał uznanie na wystawie jubileuszowej Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie i dał Wolfkemu światowy rozgłos.

W 1902 roku Mieczysław Wolfke wyjechał na studia do Leodium. Zrażony słabym wyposażeniem laboratoriów w 1904 roku przeniósł się na paryską Sorbonę. W Paryżu zetknął się z ruchami wolnomularstwa i wolnomyślicielstwa. W 1906 roku zawarł związek małżeński ze Stanisławą Winawer (znaną później jako Soava Galone).[5] W 1907 roku nie zdał egzaminu licencjackiego i przeprowadził się do Wrocławia (wówczas na terytorium Niemiec). Wstąpił na Uniwersytet Wrocławski i w 1910 roku z odznaczeniem zdobył stopień doktora filozofii u prof. Ottona Lummera.[6] Po unieważnieniu pierwszego małżeństwa, w marcu 1912 roku wziął ślub z Agnieszką Eryką Ritzmann [7]. Po opatentowaniu w 1909 roku wspólnie z Karolem Ritzmannem (późniejszym szwagrem) lampy kadmowo-rtęciowej został zatrudniony w Zakładach Zeissa w Jenie. Praca w przemyśle nie odpowiadała jednak jego ambicjom. W 1912 roku wyjechał do Karlshrue, gdzie przez 4 miesiące pracował jako asystent prof. Ottona Lehmanna w Zakładzie Fizyki miejscowej Politechniki. Następnie udał się do Zurychu, gdzie 26 maja 1913 roku uzyskał habilitację na tamtejszej Politechnice (recenzentami rozprawy byli prof. Albert Einstein i prof. Pierre Weiss), a rok później na Uniwersytecie[8]. Do końca swojego pobytu w Zurychu wykładał fizykę teoretyczną i doświadczalną na obu tych uczelniach. Pracował również dla firm Carl Zeiss oraz Brown Boveri, lecz propozycje stałej (dobrze płatnej) posady w przemyśle konsekwentnie odrzucał. W Zurychu w 1915 roku na świat przeszedł jego syn – Karol Wolfke, a w 1918 roku – córka Lucyna.  

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości uzyskał polski paszport. W 1920 roku został mianowany profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Nominację przyjął, lecz wskutek kłopotów finansowych, a także braku laboratorium, pracy tej nie podjął. W 1921 roku ponownie habilitował się na Uniwersytecie w Zurychu (recenzentem był m.in. E. Schrödinger). 

W 1922 roku Wolfke został mianowany profesorem Politechniki Warszawskiej i wrócił na stałe do Polski. Na Politechnice Warszawskiej objął Zakład Fizyczny I, powstały z podziału przez władze uczelni Zakładu stworzonego przez prof. Wiktora Biernackiego na dwie części (drugą objął prof. Stanisław Kalinowski). Ponieważ stworzone przez W. Biernackiego znakomite laboratoria spektroskopowe (mimo obietnic) zostały przypisane do Zakładu II, z czym Wolfke nie mógł się pogodzić, jego zainteresowania przesunęły się w kierunku problematyki niskich temperatur. W 1924 roku nawiązał współpracę z Instytutem Niskich Temperatur w Lejdzie.

W 1926 roku na świat przyszedł jego drugi syn – Stefan.

Na początku lat trzydziestych Wolfke przystąpił do organizacji wydzielonego Instytutu Niskich Temperatur, uruchamiając nawet pierwszą instalację. W 1938 roku włączył się w organizację lotu polskiego balonu nazwanego „Gwiazdą Polski” do stratosfery. Pierwszą z prób spotkało niepowodzenie, druga zaś zaplanowana była na wrzesień 1939 roku. Niestety, plany Wolfkego  przerwała napaść hitlerowskich Niemiec na Polskę.

Po wybuchu wojny Wolfke dwukrotnie trafił na Pawiak. Najpierw 10 XI 1939 roku (wraz z synem – Karolem) spędził tydzień w celi numer 49 (Karol pozostał tam trzy tygodnie), później w 1940 roku trafił tam ponownie (prawdopodobnie na sześć miesięcy). W czasie okupacji Mieczysław Wolfke kierował (za zgodą okupanta) Zakładem Badawczym Fizyki Technicznej, a następnie wykładał w Państwowej Wyższej Szkole Technicznej utworzonej w gmachach politechnicznych. Organizował jednocześnie wsparcie dla potrzeb konspiracji i brał udział w tajnym nauczaniu.

W maju 1944 roku zmarła córka Mieczysława – Lucyna Janina Rassalska.[6]

Wydarzenia roku 1944 rozdzieliły rodzinę Wolfków. Mieczysław trafił przez Podkowę Leśną i Grodzisk Mazowiecki do Krakowa, zaś jego żona, zięć i wnuk pozostali na terenie Politechniki do końca Powstania Warszawskiego. Po jego upadku zostali przesiedleni do Krakowa. Synowie Mieczysława przebywali zaś do końca wojny w obozach na terenie Niemiec.[6]

W 1944 roku Mieczysław Wolfke zawarł w Krakowie związek małżeński z Krystyną Chądzyńską. [9]

Po wyzwoleniu Wolfke włączył się w odbudowę polskiej nauki. Wykładał przez krótki czas na Akademii Górniczej w Krakowie i na Politechnice Gdańskiej oraz zaangażował się w tworzenie Politechniki Śląskiej w Gliwicach. W grudniu 1945 roku wrócił do Warszawy, gdzie przystąpił do organizowania Zakładu Fizyki w nowo uruchomionej Politechnice Warszawskiej. Ze względu na to, że przedwojenny Gmach Elektrotechniki PW mieszczący Zakład Fizyki nie przetrwał wojny, przystąpiono do jego odbudowy. W tym czasie Mieczysław Wolfke został delegowany do zagranicznych ośrodków naukowych w celu poznania aktualnego stanu badań naukowych i organizacji instytutów, a także zakupu nowoczesnej aparatury.

4 maja 1947 roku zmarł nagle w Zurychu i został pochowany na tamtejszym cmentarzu Sihlfeld.[10] 

Praca naukowa[edytuj]

Autor prac głównie z teorii ciepła, badacz niskich temperatur. W 1927 r. odkrył, wraz z W. H. Keesomem, istnienie 2 odmian helu. Zajmował się także optyką, teorią kwantów i wyładowaniami elektrycznymi w gazach. W 1920 odkrył podstawy holografii, wyprzedzając w tym Dennisa Gabora, który w 28 lat później sformułował i rozwinął metodę holograficznego odtwarzania obrazów, otrzymując za to Nagrodę Nobla (na uroczystej gali wymienił profesora Wolfkego jako prekursora holografii).

„Dokonując tego, stałem na ramionach dwóch wielkich fizyków – Williama L. Bragga i Fritsa Zernikego. (...) Nie wiedziałem wówczas – podobnie jak Bragg, że Mieczysław Wolfke zaproponował tę metodę w 1920 r., nie podejmując jednakże próby jej doświadczalnej realizacji”. Dennis Gabor podczas wykładu przy odbieraniu Nagrody Nobla w 1971.

Imieniem Mieczysława Wolfkego nazwano ulicę na warszawskim Bemowie: 52°15′19,00″N 20°55′35,52″E/52,255278 20,926533

Na XXXV. Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku prof. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskiego, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego. Wśród osiemnastu mniej zasłużonych, którzy jednak wnieśli bardzo poważny wkład do rozwoju fizyki i w pewnym okresie należeli do liderów światowej fizyki (których nazwiska są wymieniane w syntetycznych obcojęzycznych historycznych opracowaniach) znalazł się Mieczysław Wolfke[a][11].

10 listopada 1933 „za działalność na polu naukowem i pedagogicznem” został odznaczony przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[12].

Uwagi

Przypisy

  1. Akt urodzenia Mieczysława Władysława Wolfkego wydany w parafii Łask oznaczony numerem 128
  2. Tydzień r. XX nr 14 z dnia 22.03(3.04).1892, Piotrków
  3. „Księga pamiątkowa wydana z okazji 90-lecia szkoły”, Liceum Ogólnokształcące im. S. Staszica w Sosnowcu, Sosnowiec 1984.
  4. Patent nr 4498 na „przyrząd do elektrycznego, bezprzewodowego przekazu obrazu” wydany w dniu 30 listopada 1900 roku
  5. Archives numérisées - Paris.fr, canadp-archivesenligne.paris.fr [dostęp 2016-09-23].
  6. a b c AdamA. Kiejna AdamA., Mieczysław Wolfke: życie i działalność naukowa, „Postępy Fizyki”, 54 (3), 2003.
  7. Archiwum Archidiecezji Wrocławskiej. Księga parafialna z 1912 roku
  8. KarolK. Wolfke KarolK., Wspomnienia o ojcu, Mieczysławie Wolfke, „Postępy Fizyki”, 31 (6), 1980.
  9. Archiwum Biblioteki Narodowej. Akta osobowe Krystyny Chądzyńskiej.
  10. Pismo Wydziału Konsularnego Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Bernie nr 729/3408/47 z dnia 02.06.1947. 
  11. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW): Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro (pol.). labfiz.uwb.edu.pl. [dostęp 2012-08-31].
  12. M.P. z 1933 r. Nr 259, poz. 277

Linki zewnętrzne[edytuj]