Mikołaj Hutten-Czapski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Mikołaj Czapski)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mikołaj Hutten-Czapski
Ilustracja
Portret na epitafium w katedrze bydgoskiej
Data i miejsce urodzenia 8 września 1753
Bukowiec, Rzeczpospolita Obojga Narodów
Data i miejsce śmierci 13 czerwca 1833
Bydgoszcz, Królestwo Prus
Zawód hrabia, generał
Odznaczenia
Orderu Świętego Stanisława (Rzeczpospolita Obojga Narodów)
Tablica pamiątkowa Mikołaja Hutten-Czapskiego w katedrze w Bydgoszczy, umieszczona w 1833 r. przez rodzinę Czapskich

Mikołaj Hutten-Czapski herbu Leliwa (ur. 1753, zm. 1833) – hrabia, generał major wojsk koronnych, generał major komenderujący w Dywizji Małopolskiej w 1792 roku[1], uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792.

Brat Józefa.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Odmiana hrabiowska herbu Leliwa

Urodził się 8 września 1753 r. w Bukowcu. Był starszym synem generała-lejtnanta wojsk koronnych Antoniego Michała, podkomorzego chełmińskiego i Kandydy z Lipskich herbu Grabie, kasztelanki łęczyckiej. W roku 1766 został oddany przez ojca do armii pruskiej i służył w dragonach Finckensteina stacjonowanych w Morągu i Ostródzie.

W roku 1770 awansował na chorążego i otrzymał zadanie werbunku Polaków z nadgranicznych terenów do armii pruskiej, ale ojciec temu przeszkodził. W 1771 przeniesiony do Brodnicy i Lidzbarka, uczestniczył w wyprawach przeciw konfederatom barskim, w czym jednak nie chciał brać udziału. Poprzez wstawiennictwo ojca uzyskał abszyt z wojska pruskiego w 1773, po czym wstąpił do wojsk koronnych, gdzie otrzymał rangę kapitana w wystawionym przez ojca pułku jazdy (Regiment Konny im. Królewicza Karola). W regimencie tym szybko awansował na kolejne stopnie: majora (1774), podpułkownika (1775) i pułkownika (1777). W 1783 r. ojciec ustąpił mu szefostwo rodzinnego regimentu, "przetworzonego" teraz w piechotę.

W dobie Sejmu Czteroletniego należał do partii tzw. patriotów, wierzącej w przyszłość sojuszu Rzeczypospolitej z Prusami, który miał ją chronić przed zakusami ze strony Rosji. Zajęty był wtedy powiększaniem własnego III Regimentu Grenadierów im. Królewicza Karola i zdobywaniem środków na umundurowanie i uzbrojenie rekrutów. Pomagał mu w tym młodszy brat Józef. We wrześniu 1789 r. prezydował w sądzie wojskowym mającym rozpatrzyć sprawę oficerów winnych ucieczki z więzienia ex-podskarbiego Adama Ponińskiego.

6 grudnia 1789 otrzymał awans na generała-majora i dowództwo części dywizji małopolskiej, którą wysłano najpierw do Kielc i stamtąd na Wołyń. Dowodził tam pod zwierzchnictwem księcia Józefa Poniatowskiego brygadą składającą się z 7 szwadronów kawalerii i 3 batalionów piechoty, w tym jego własnych oddziałów. 29 kwietnia 1791 roku przyjął obywatelstwo miejskie na Ratuszu Miasta Warszawy[2]. Przyjął prawo miejskie, został członkiem Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej[3]. Zimą 1791/1792 na mocy rozkazu opiekował się zbiegłymi z Rosji do Polski Tatarami. W lutym 1792 r. zdał dowództwo i udał się do Warszawy.

Czapski uczestniczył wprawdzie w wojnie polsko-rosyjskiej 1792 roku, ale nie spisał się zbyt dobrze: w bitwie pod Zieleńcami dowodząc na prawym skrzydle nie wsparł ataku gen. Mokronowskiego na siły rosyjskie gen. Morkowa, przez co udaremnił ostateczne zwycięstwo. W dalszym rozwoju wojny siedział bezczynnie na etapie, administrując bez zbytniej chęci magazynami i taborami. W lipcu 1792 r. udał się na urlop.

Nie sprzyjał Targowicy, lecz nie złożył dymisji, mimo pozbawienia go w 1794 r. funkcji generalskich i związanych z rangą poborów. Wybuch powstania kościuszkowskiego zastał go w Warszawie. W czerwcu 1794 r. tłumacząc się złym stanem zdrowia oraz wskazując groźbę utraty majątku (edykt króla pruskiego), znajdującego się pod panowaniem pruskim, rozpoczął starania o zezwolenie na wyjazd do Karlsbadu. W sierpniu 1794 r. opuścił Warszawę i zatrzymał się we Wrocławiu, by leczyć chorobę.

Od 1795 r. stale przebywał w Bydgoszczy, administrując stamtąd posiadanym wspólnie z bratem Józefem rodzinnym Bukowcem (posiadał także pałacyk w Bydgoszczy). 27 września 1804 r. uzyskał wraz z Józefem pruski tytuł hrabiowski z dodaniem przydomku "von Hutten" (zob. Czapscy). W 1807 r. w okresie Księstwa Warszawskiego, został mianowany wiceprezesem Izby Administracyjnej departamentu bydgoskiego, lecz wkrótce złożył tę godność. Zmarł 13 czerwca 1833 r. w Bydgoszczy.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Mikołaj Czapski od 1796 r. był żonaty z kuzynką Marią z Czapskich. Miał z nią dwoje dzieci: Franciszka (1797-1862) i Antoninę (ok. 1802-1872), która wyszła za hrabiego Skórzewskiego.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1833 r. rodzina Czapskich umieściła tablicę nagrobną ku jego czci w bydgoskiej farze (od 2004 r. katedra), która zachowała się do dnia dzisiejszego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ciąg dalszy Kalendarzyka narodowego i obcego na rok ... 1792 czyli II część, z konstytycyami od roku 1788 dnia 6 października do roku 1791 dnia 23 grudnia przez daty oznaczonemi, [1792], s. 545.
  2. Leon Potocki, Wincenty Wilczek i pięciu jego synów, dwa tomy w jednym, Poznań 1859, s. 143
  3. Adam Skałkowski, Towarzystwo przyjaciół konstytucji 3 maja, Kórnik, 1930, s. 69

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Błażejewski Stanisław, Kutta Janusz, Romaniuk Marek: Bydgoski Słownik Biograficzny. Tom I. Bydgoszcz 1994, str. 34-35