Mikołaj z Wilkowiecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Mikołaj z Wilkowiecka OSPPE, inne formy nazwiska: Mikołaj Wilkowiecki, Nicolaus Wilkowiecko (ur. w I poł. XVI wieku, prawdopodobnie we wsi Wilkowiecko, zm. 15 sierpnia 1601 w Wieluniu) – polski zakonnik, apologeta katolicki, poeta, tłumacz, prowincjał paulinów, autor pism religijnych.

Życiorys[edytuj]

Posiadał dobre wykształcenie. Od 1563 do 1566 był kaznodzieją krakowskiego kościoła św. Michała Archanioła i św. Stanisława, czyli klasztoru na Skałce. Następnie (1566) przebywał w klasztorze jasnogórskim w Częstochowie. W 1579 został jego przeorem. Prawdopodobnie w tym samym roku, lub rok później wybrany na stanowisko prowincjała paulinów Polski. Przez jakiś czas przebywał we Włoszech, m.in. jako przeor domu S. Stefano in Rotondo w Rzymie Pod koniec życia mieszkał w Kościele św. Mikołaja w Wieluniu, ówczesnym zakonie paulinów. Tam też zmarł 15 sierpnia roku 1601.

Twórczość[edytuj]

Jest autorem lub według części badaczy kompilatorem wierszowanego misterium rezurekcyjnego pt. Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim powstałym zapewne w 1580. Do końca XIX wieku była to najczęściej grana sztuka teatru ludowego w Polsce. W XX w. kilkakrotnie inscenizowane w profesjonalnych teatrach, m.in. w Teatrze Reduta w reżyserii Leona Schillera w 1923 i przez Kazimierza Dejmka w 1961, 1962 i 1976. Oprócz tego napisał szereg kazań i pism hagiograficznych.

Upamiętnienie[edytuj]

14 września 2014 roku odsłonięto przy kościele w Wilkowiecku pomnik Mikołaja z Wilkowiecka sfinansowany przez miejscowych przedsiębiorców[1].

Ważniejsze dzieła[edytuj]

  • Flores sermorum in Evangelia Dominicalia post festum Sanctissimae Trinitatis, Ecclesiae Catholicae usurpata, Kraków (1579), drukarnia M. Garwolczyk
  • O Mszej świętej opisanie, Kraków 1586, drukarnia S. Szarffenberger

Przekłady[edytuj]

  • Historia o świętej Annie... według historii łacińskich napisana, Kraków 1577, drukarnia S. Szarffenberger (zdaniem Estreichera przekład prawdopodobnie z pierwowzoru pochodzenia niemieckiego)
  • Historia o S. Stanisławie biskupie krakowskim, patronie polskim. Przedtym łacińską rzeczą przez uczciwego K. Jana Długosza... szeroko opisana, a teraz polskim językiem... krótko zebrana i opisana, Kraków 1579, drukarnia S. Szarffenberger; wyd. następne: Kraków 1585
  • inne prace w rękopisach Archiwum Jasnogórskiego, zob. J. Lewański "Studia nad dramatem polskiego Odrodzenia", Wrocław 1956, Studia Staropolskie, t. 4, s. 120, przyp. 98.

Prace edytorskie[edytuj]

  • Historya o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim. Ze czterech S. Ewangelistów zebrana, a wirszykami spisana, Kraków około 1580?, drukarnia M. lub S. Szarffenberger?, (zdaniem Lewańskiego stanowi trzecią chronologicznie wersję popularnego tekstu, skomponowanego w I poł. XVI wieku i prawdopodobnie drukowanego po raz pierwszy przed lipcem roku 1511; Mikołaj z Wilkowiecka, inspirowany przez nakładcę, był przypuszczalnie tylko cenzorem utworu i redaktorem wstawek kanonicznych, względnie także autorem końcowej części tej wersji dialogu; W. Nehring i S. Windakiewicz doszukują się w utworze obcych wpływów, przeczy temu A. Brückner); wyd. następne: Kraków? około 1630? (unikat: Biblioteka PAU, sygn. Cim. 286, bez karty tytułowej; jest to przeróbka, zdaniem Estreichera stanowiąca niemal nową pracę, której autorem mógł być Jan Dachnowski); pt. Historia o Pańskim chwalebnym Zmartwychwstaniu na sławnym Dialogu prout vulgo dicitur Częstochowskim uczyniona, (Warszawa) 1757, (zawiera przedmowę o charakterze szyderczym skierowaną do paulinów, podobno napisaną przez kanclerza J. Małachowskego; tekst różni się od redakcji Mikołaja z Wilkowiecka); pt. Dialog częstochowski, czyli Historya o Zmartwychwstaniu Pańskim, brak miejsca i roku wydania (w opinii Estreichera zapewne było to wyd. warszawskie W. Mitzlera z około 1770; egz. nieznany); z pierwodruku wyd.: S. Windakiewicz, Kraków 1893, BPP nr 25; J. Lewański Dramaty staropolskie. Antologia, t. 2, Warszawa 1959; unikat pierwodruku: Biblioteka Kórnicka, sygn. Cim. O. 496.
  • rękopiśmienne przeróbki Historii o Zmartwychwstaniu:
    • rękopis Tańskich, znany K. W. Wójcickiemu – zaginął
    • rękopis Biblioteki Krasińskich, tzw. chełmiński – zniszczony w 1944
    • rękopis z pocz. XVII w., Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, sygn. 4. 2. 52
    • rękopis z końca XVIII lub pocz. XIX w., opisany przez S. Pigonia

Adaptacja ukraińska, zob. M. Woznjak "Znadiwky do ukrainśkoj wełykodnoj dramy", Zapysky Naukowego Towarzystwa im. Szewczenka 1927, t. 146.

Przypisy

  1. Tomasz Haładyj: Autor najczęściej kiedyś granej sztuki będzie miał swój pomnik (pol.). W: Gazeta.pl Częstochowa [on-line]. Agora SA, 2014-09-13. [dostęp 2014-09-13].

Bibliografia[edytuj]

  • Edmund Kotarski, Mikołaj z Wilkowiecka, Wirtualna Biblioteka Literatury Polskiej [1]
  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 390-392

Linki zewnętrzne[edytuj]

Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim w Skarbach literatury polskiej