Mistrzostwa Związku Radzieckiego w piłce nożnej mężczyzn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Mistrzostwa ZSRR w piłce nożnej (ros. Чемпионат СССР по футболу, Czempionat SSSR po futbołu) – rozgrywki piłkarskie, prowadzone cyklicznie - corocznie lub co sezonowo (wiosną i jesienią) - mające na celu wyłonienie najlepszej męskiej drużyny w ZSRR.

Historia[edytuj]

Przed rewolucją 1917, piłka nożna była dość rozpowszechniona w carskiej Rosji. W 1912 roku został założony Rosyjski Związek Piłki Nożnej, skupiający ponad 150 drużyn z 33 miast o łącznej liczbie graczy około 8000. Zorganizowano trzy edycje Mistrzostw Imperium Rosyjskiego w piłce nożnej, z których jedna nie została zakończona.

Zainteresowanie piłką nożną nie spadło, a po rewolucji liczba drużyn piłkarskich w dalszym ciągu rosła. I wkrótce, wraz z rozgrywkami miejskimi i regionalnymi, zdecydowano się organizować mistrzostwo Federacji Rosyjskiej oraz ZSRR. Aż do 1936 roku uczestniczyły w nich reprezentacje miast i republik (w pierwszych trzech turniejach grały drużyny miast i republik, a w dwóch ostatnich tylko drużyny miast).

Turniej 1922 oficjalnie nazywał się Mistrzostwami Rosyjskiej FSRR, mimo że uczestniczył zespół Charkowa z Ukrainy. Pierwsze Mistrzostwa ZSRR odbyły się w 1923 roku. W sumie było sześć takich edycji.

W turnieju 1936 drużyny 6 miast po raz pierwszy walczyły o tytuł Mistrza systemem jednorundowym (dotychczas pucharowym). Pierwsze miejsce zajęła drużyna Moskwy, drugie – Leningradu, trzecie – Charkowa.

Mistrzostwa ZSRR w formie klubowej rozgrywane były od 1936 roku. Rozgrywki odbywały się w 3 ligach: Wysszaja Liga, Pierwaja Liga, Wtoraja Liga.

22 maja 1936 odbył się pierwszy mecz w Mistrzostwach ZSRR w piłce nożnej spośród drużyn klubowych (Dinamo LeningradLokomotiw Moskwa 3:1). W pierwszym niepełnym sezonie radzieckiej ekstraklasy wiosną 1936 siedem drużyn z 3 miast (Moskwa, Leningrad i Kijów) walczyły systemem jednorundowym. Zwyciężyła drużyna Dynamo Moskwa, która wszystkie 6 meczów wygrała i ustanowiła absolutny rekord. Jesienią 1936 do nich dołączyła drużyna Dinamo Tbilisi. Dopiero od sezonu 1937 mistrzostwa rozgrywane systemem dwurundowym wiosna – jesień.

Mistrzostwa klubów były rozgrywane do końca istnienia ZSRR w 1991. System rozgrywek zmieniał się na przestrzeni lat. Najczęściej turnieje o Mistrzostwo ZSRR toczyły się w formie rozgrywek ligowych (mecz i rewanż) w systemie wiosna-jesień. Zmieniała się także nazwa najwyższej ligi. Nazwę Wysszaja Liga nadano jej w sezonie 1971. W latach 1936–1941 i 1945-1948 nosiła nazwę Grupa A, w latach 1949–1969 Klasa A (w niektórych sezonach także Klasa A1 lub Klasa A. Grupa 1), a w 1970 Wysshaja Grupa A.

Mistrzowie i pozostali medaliści[edytuj]

Mistrzostwa Imperium Rosyjskiego (1912-1914)[edytuj]

Sezon K T Mistrz Wicemistrz III miejsce Br. Król strzelców Uwagi
Mistrzostwa Imperium Rosyjskiego (ros. Чемпионат Российской империи по футболу)
1912 Petersburg coat of arms 1730.png 1 Sankt Petersburg
(finał 2:2, powt.4:1)
Moskwa Charków, Kijów (półfinaliści)  ? ? 5 drużyn, play-off
1913 Coat of Arms of Odessa.svg 1 Odessa
(finał 4:2 anulowano)
Sankt Petersburg Charków, Moskwa (półfinaliści)  ? ? 12 drużyn, play-off
1914     nie dokończono z powodu I wojny światowej

Mistrzostwa miast i republik ZSRR (1923-1935)[edytuj]

Sezon K T Mistrz Wicemistrz III miejsce Br. Król strzelców Uwagi
Mistrzostwa Rosyjskiej FSRR (ros. Чемпионат Российской СФСР по футболу)
1923 Coat of Arms of Moscow (Soviet).svg 1 Moskwa
(finał 3:0)
JuŻD Charków Kołomna, Irkuck (półfinaliści)  ? ? 16 drużyn, play-off
Mistrzostwa ZSRR (ros. Чемпионат СССР по футболу)
1924     1 Charków
(finał 2:1)
Leningrad Zakaukaska SFRR 2 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Jakiw Ałfiorow (Charków) 4 drużyny, play-off
1925     nie rozgrywano
1926     nie rozgrywano
1927     nie rozgrywano
1928 Coat of Arms of Moscow (Soviet).svg 2 Moskwa
(finał 1:0)
Ukraińska SRR Białoruska SRR  ? ? 6 drużyn, play-off
1929     nie rozgrywano
1930     nie rozgrywano
1931 Coat of arms of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1920-1978).svg 1 Rosyjska SFRR
(finał 7:1)
Zakaukaska SFRR Ukraińska SRR  ? ? 6 drużyn, play-off
1932 Coat of Arms of Moscow (Soviet).svg 3 Moskwa
(finał 5:1)
Leningrad Donbas, Charków (półfinaliści) 4 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Wasilij Smirnow (Moskwa) 8 drużyn, play-off
1933     nie rozgrywano
1934     nie rozgrywano
1935 Coat of Arms of Moscow (Soviet).svg 4 Moskwa Leningrad Charków 6 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Michaił Jakuszyn (Moskwa) 6 drużyn

Mistrzostwa ZSRR (1936-1991)[edytuj]

Sezon K T Mistrz Wicemistrz III miejsce Br. Król strzelców Uwagi
Grupa A mistrzostw ZSRR w piłce nożnej (ros. Группа «А» чемпионата СССР по футболу)
1936 (wiosna)     1 Dinamo Moskwa Dynamo Kijów Spartak Moskwa 6 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Michaił Siemiczastny (Dinamo Moskwa) 7 klubów, 1 runda
1936 (jesień)     1 Spartak Moskwa Dinamo Moskwa Dinamo Tbilisi 7 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Gieorgij Głazkow (Spartak Moskwa) 8 klubów, 1 runda
1937     2 Dinamo Moskwa Spartak Moskwa Dynamo Kijów 8 Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka Boris Paiczadze (Dinamo Tbilisi),
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Leonid Rumiancew (Spartak Moskwa),
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Wasilij Smirnow (Dinamo Moskwa)
9 klubów
1938     2 Spartak Moskwa CDKA Moskwa Mietałłurg Moskwa 20 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Makar Honczarenko (Dynamo Kijów) 26 klubów, 1 runda
1939     3 Spartak Moskwa Dinamo Tbilisi CDKA Moskwa 21 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Grigorij Fiedotow (CDKA Moskwa) 14 klubów
1940     3 Dinamo Moskwa Dinamo Tbilisi Spartak Moskwa 21 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Grigorij Fiedotow, (CDKA Moskwa),
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Siergiej Sołowjow (Dinamo Moskwa)
13 klubów
1941     wstrzymane przez II wojnę światową
1942–1944     nie rozgrywano
Pierwsza grupa mistrzostw ZSRR w piłce nożnej (ros. Первая группа чемпионата СССР по футболу)
1945     4 Dinamo Moskwa CDKA Moskwa Torpedo Moskwa 24 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Wsiewołod Bobrow (CDKA Moskwa) 12 klubów
1946     1 CDKA Moskwa Dinamo Moskwa Dinamo Tbilisi 18 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ołeksandr Ponomariow (Torpedo Moskwa) 12 klubów
1947     2 CDKA Moskwa Dinamo Moskwa Dinamo Tbilisi 14 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Wsiewołod Bobrow (CDKA),
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Walentin Nikołajew (CDKA Moskwa)
13 klubów
1948     3 CDKA Moskwa Dinamo Moskwa Spartak Moskwa 25 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Siergiej Sołowjow (Dinamo Moskwa) 14 klubów
1949     5 Dinamo Moskwa CDKA Moskwa Spartak Moskwa 26 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Nikita Simonian (Spartak Moskwa) 18 klubów
Klasa A mistrzostw ZSRR w piłce nożnej (ros. Класс «А» чемпионата СССР по футболу)
1950     4 CDKA Moskwa Dinamo Moskwa Dinamo Tbilisi 34 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Nikita Simonian (Spartak Moskwa) 19 klubów
1951     5 CDSA Moskwa Dinamo Tbilisi Szachtar Stalino 16 Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka Awtandil Gogoberidze (Dinamo Tbilisi) 15 klubów
1952     4 Spartak Moskwa Dynamo Kijów Dinamo Moskwa 11 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Andriej Zazrojew (Dynamo Kijów) 14 klubów, 1 runda
1953     5 Spartak Moskwa Dinamo Tbilisi Torpedo Moskwa 14 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Nikita Simonian (Spartak Moskwa) 11 klubów
1954     6 Dinamo Moskwa Spartak Moskwa Spartak Mińsk 11 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Anatolij Iljin (Spartak Moskwa),
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Władimir Iljin (Dinamo Moskwa),
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Antonin Soczniew (Trudowyje Riezierwy Leningrad)
13 klubów
1955     7 Dinamo Moskwa Spartak Moskwa CDSA Moskwa 15 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Eduard Strielcow (Torpedo Moskwa) 12 klubów
1956     6 Spartak Moskwa Dinamo Moskwa CDSA Moskwa 17 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Wasilij Buzunow (ODO Swierdłowsk) 12 klubów
1957     8 Dinamo Moskwa Torpedo Moskwa Spartak Moskwa 16 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Wasilij Buzunow (CSK MO Moskwa) 12 klubów
1958     7 Spartak Moskwa Dinamo Moskwa CSK MO Moskwa 19 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Anatolij Iljin (Spartak Moskwa) 12 klubów
1959     9 Dinamo Moskwa Łokomotiw Moskwa Dinamo Tbilisi 16 Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka Zaur Kałojew (Dinamo Tbilisi) 12 klubów
1960     1 Torpedo Moskwa Dynamo Kijów Dinamo Moskwa 20 Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka Zaur Kałojew (Dinamo Tbilisi) 22 kluby 2 grupy+finały
1961     1 Dynamo Kijów Torpedo Moskwa Spartak Moskwa 22 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Giennadij Gusarow (Torpedo Moskwa) 22 kluby, 2 grupy+finały
1962     8 Spartak Moskwa Dinamo Moskwa Dinamo Tbilisi 17 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Michaił Mustygin (Biełaruś Mińsk) 22 kluby, 2 grupy+finały
Pierwsza grupa klasy A mistrzostw ZSRR w piłce nożnej (ros. Первая группа класса «А» чемпионата СССР по футболу)
1963     10 Dinamo Moskwa Spartak Moskwa Dynama Mińsk 27 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Oleg Kopajew (SKA Rostów nad Donem) 20 klubów
1964     1 Dinamo Tbilisi Torpedo Moskwa CSKA Moskwa 16 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Władimir Fiedotow (CSKA Moskwa) 17 klubów
1965     2 Torpedo Moskwa Dynamo Kijów CSKA Moskwa 18 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Oleg Kopajew (SKA Rostów nad Donem) 17 klubów
1966     2 Dynamo Kijów SKA Rostów nad Donem Neftianik Baku 20 Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ilja Datunaszwili (Dinamo Tbilisi) 19 klubów
1967     3 Dynamo Kijów Dinamo Moskwa Dinamo Tbilisi 19 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Michaił Mustygin (Dynama Mińsk) 19 klubów
1968     4 Dynamo Kijów Spartak Moskwa Torpedo Moskwa 22 Uzbecka Socjalistyczna Republika Radziecka Birodar Abduraimov (Pachtakor Taszkent),
Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka Georgi Gawaszeli (Dinamo Tbilisi)
20 klubów
1969     9 Spartak Moskwa Dynamo Kijów Dinamo Tbilisi 16 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Nikołaj Osianin (Spartak Moskwa),
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Władimir Proskurin (SKA Rostów nad Donem),
Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka Dżemal Cherchadze (Torpedo Kutaisi)
20 klubów, 2 grupy+finały
Wyższa grupa klasy A mistrzostw ZSRR w piłce nożnej (ros. Высшая группа класса «А» чемпионата СССР по футболу)
1970     6 CSKA Moskwa Dinamo Moskwa Spartak Moskwa 17 Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka Giwi Nodia (Dinamo Tbilisi) 17 klubów
Wyższa liga mistrzostw ZSRR w piłce nożnej (ros. Высшая лига чемпионата СССР по футболу)
1971     5 Dynamo Kijów Ararat Erywań Dinamo Tbilisi 16 Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka Eduard Małofiejew (Dynama Mińsk) 16 klubów
1972     1 Zoria Woroszyłowgrad Dynamo Kijów Dinamo Tbilisi 14 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ołeh Błochin (Dynamo Kijów) 16 klubów
1973     1 Ararat Erywań Dynamo Kijów Dinamo Moskwa 18 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ołeh Błochin (Dynamo Kijów) 16 klubów
1974     6 Dynamo Kijów Spartak Moskwa Czornomoreć Odessa 20 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ołeh Błochin (Dynamo Kijów) 16 klubów
1975     7 Dynamo Kijów Szachtar Donieck Dinamo Moskwa 18 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ołeh Błochin (Dynamo Kijów) 16 klubów
1976 (wiosna)     11 Dinamo Moskwa Ararat Erywań Dinamo Tbilisi 8 Armeńska Socjalistyczna Republika Radziecka Arkadij Andreasjan (Ararat Erywań) 16 klubów, 1 runda
1976 (jesień)     3 Torpedo Moskwa Dynamo Kijów Dinamo Tbilisi 13 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Aleksandr Markin (Zienit Leningrad) 16 klubów, 1 runda
1977     8 Dynamo Kijów Dinamo Tbilisi Torpedo Moskwa 17 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ołeh Błochin (Dynamo Kijów) 16 klubów
1978     2 Dinamo Tbilisi Dynamo Kijów Szachtar Donieck 19 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Gieorgij Jarcew (Spartak Moskwa) 16 klubów
1979     10 Spartak Moskwa Szachtar Donieck Dynamo Kijów 26 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Witalij Staruchin (Szachtar Donieck) 18 klubów
1980     9 Dynamo Kijów Spartak Moskwa Zienit Leningrad 20 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Siergiej Andriejew (SKA Rostów nad Donem) 18 klubów
1981     10 Dynamo Kijów Spartak Moskwa Dinamo Tbilisi 23 Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ramaz Szengelia (Dinamo Tbilisi) 18 klubów
1982     1 Dynama Mińsk Dynamo Kijów Spartak Moskwa 23 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Andriej Jakubik (Pachtakor Taszkent) 18 klubów
1983     1 Dnipro Dniepropetrowsk Spartak Moskwa Dynama Mińsk 18 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Jurij Gawriłow (Spartak Moskwa) 18 klubów
1984     1 Zienit Leningrad Spartak Moskwa Dnipro Dniepropetrowsk 19 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Siergiej Andriejew (SKA Rostów nad Donem) 18 klubów
1985     11 Dynamo Kijów Spartak Moskwa Dnipro Dniepropetrowsk 35 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ołeh Protasow (Dnipro Dniepropetrowsk) 18 klubów
1986     12 Dynamo Kijów Dinamo Moskwa Spartak Moskwa 21 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Aleksandr Borodiuk (Dinamo Moskwa) 16 klubów
1987     11 Spartak Moskwa Dnipro Dniepropetrowsk Žalgiris Wilno 18 Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ołeh Protasow (Dnipro Dniepropetrowsk) 16 klubów
1988     2 Dnipro Dniepropetrowsk Dynamo Kijów Torpedo Moskwa 16 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Aleksandr Borodiuk (Dinamo Moskwa),
Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Jewhen Szachow (Dnipro Dniepropetrowsk)
16 klubów
1989     12 Spartak Moskwa Dnipro Dniepropetrowsk Dynamo Kijów 16 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Siergiej Rodionow (Spartak Moskwa) 16 klubów
1990     13 Dynamo Kijów CSKA Moskwa Dinamo Moskwa 12 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Walerij Szmarow (Spartak Moskwa),
Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka Ołeh Protasow (Dynamo Kijów)
13 klubów
1991     7 CSKA Moskwa Spartak Moskwa Torpedo Moskwa 18 Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Igor Koływanow (Dinamo Moskwa) 16 klubów

Statystyka[edytuj]

Klasyfikacja według klubów[edytuj]

W dotychczasowej historii Mistrzostw ZSRR na podium oficjalnie stawało w sumie 11 drużyn. Liderem klasyfikacji jest Dynamo Kijów, który zdobył 13 tytułów mistrzowskich.

Stan na maj 2017.

Lp. Klub Miejsca na podium Zwycięskie sezony
Gold medal with cup.svg Silver medal with cup.svg Bronze medal with cup.svg
1. Dynamo Kijów 13 11 3 1961, 1966, 1967, 1968, 1971, 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1985, 1986, 1990
2. Spartak Moskwa 12 12 9 1936 (j), 1938, 1939, 1952, 1953, 1956, 1958, 1962, 1969, 1979, 1987, 1989
3. Dinamo Moskwa 11 11 5 1936 (w), 1937, 1940, 1945, 1949, 1954, 1955, 1957, 1959, 1963, 1976 (w)
4. CSKA Moskwa 7 4 6 1946, 1947, 1948, 1950, 1951, 1970, 1991
5. Torpedo Moskwa 3 3 6 1960, 1965, 1976 (j)
6. Dinamo Tbilisi 2 5 13 1964, 1978
7. Dnipro Dniepropetrowsk 2 2 2 1983, 1988
8. Ararat Erywań 1 2 0 1973
9. Dynama Mińsk 1 0 3 1982
9. Zienit Leningrad 1 0 1 1984
10. Zoria Woroszyłowgrad 1 0 0 1972
10. Szachtar Donieck 0 2 2
11. SKA Rostów nad Donem 0 1 0
Łokomotiw Moskwa 0 1 0
13. Žalgiris Wilno 0 0 1
Czornomoreć Odessa 0 0 1
Neftianik Baku 0 0 1
Mietałłurg Moskwa 0 0 1

Mistrzowie wśród miast i republik ZSRR[edytuj]

  • 4 razy:
drużyna Moskwy
  • 1 raz:
drużyna Charkowa
drużyna Rosyjskiej SFRR

Klasyfikacja według miast[edytuj]

Lokacje klubów: Stan na maj 2017.

Miasto Liczba tytułów Drużyny
Moskwa 33 Spartak Moskwa (12), Dinamo Moskwa (11), CSKA Moskwa (7), Torpedo Moskwa (3)
Kijów 13 Dynamo Kijów
Dnipro 2 Dnipro Dniepropetrowsk
Tbilisi 2 Dinamo Tbilisi
Erywań 1 Ararat Erywań
Leningrad 1 Zienit Leningrad
Mińsk 1 Dynama Mińsk
Woroszyłowgrad 1 Zoria Woroszyłowgrad

Uhonorowane kluby[edytuj]

Po zdobyciu 10 tytułów mistrza ZSRR zezwala się na umieszczanie na koszulce złotej gwiazdki symbolizującej liczbę wywalczonych tytułów mistrzowskich.

Mistrzowskie gwiazdki ma:

Uczestnicy[edytuj]

Są 61 zespół, które wzięli udział w 54 ligowych Mistrzostwach ZSRR, które były prowadzone od 1936 aż do 1991 łącznie. Tylko Dynamo Kijów i Dinamo Moskwa były zawsze obecni w każdej edycji.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]