Mleczaj biel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mleczaj biel
Mleczaj biel: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj mleczaj
Gatunek mleczaj biel
Nazwa systematyczna
Lactarius piperatus (L.) Pers.
Tent. disp. meth. fung. (Lipsiae): 64 (1797)
Mapa zasięgu
Mleczaj biel: zasięg występowania na mapie
Zasięg w Europie
Mleczaj biel: drugie zdjęcie
157554a.jpg

Mleczaj biel (Lactarius piperatus (L.) Pers.) – gatunek grzybów z rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lactarius, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1753 r. Karol Linneusz nadając mu nazwę Agaricus piperatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1797 r. Christian Hendrik Persoon, przenosząc go do rodzaju Lactarius[1].

Nazwę polską podał Stanisław Chełchowski w 1898 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: bedłka mleczaj, biel, chrząstka, krowiak biały, bielak, mleczaj biały[2]. Nazwy regionalne: mleczak, mleczarz, gruzd[3]. Niektóre synonimy łacińskie[4]:

  • Agaricus piperatus L. 1753
  • Agaricus piperatus Scop. 1772
  • Galorrheus piperatus (Scop.) P. Kumm. 1871
  • Lactifluus piperatus (L.) Kuntze 1891
  • Lactifluus piperatus (L.) Roussel 1806

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Suchy i gładki, bez połysku. Średnica 6-20 cm. Kolor czysto biały ze słabym kremowym odcieniem. U starszych osobników miejsca okaleczone są w kolorze brązowym. Płasko sklepiony kapelusz występuje u młodych osobników, przy starszych kapelusz przechodzi w szerokolejkowaty z podwiniętym brzegiem[3].

Blaszki

Bardzo gęste, cienkie, wąskie, krótko zbiegające po trzonie, rozwidlone. Początkowo są białe, później stają się żóltawe[5].

Trzon

Kształtu walcowatego, wysokość 3-9cm, szerokość 1-3 cm, biały, w późniejszym okresie częściowo plamisty. Jest pełny, dołem cieńszy, twardy i gładki[5].

Miąższ

Początkowo biały, potem żółtawy, spoisty, twardy i kruchy[5].

Mleczko

Wydziela się obficie, jest białe. Podczas wysychania nieznacznie żółknie, pod działaniem KOH zmienia kolor na żółty. W smaku jest ostre, piekące[6].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników biały. Zarodniki krótko elipsoidalne, o rozmiarach 8–9 × 5–6 μm. Powierzchnia niemal gładka, dopiero po zabarwieniu uwidaczniają się bardzo delikatne brodawki z nielicznymi łącznikami, które jednak nie tworzą siateczki. Podstawki mają rozmiar 40–60 × 7–8 μm. Cystydy o zaokrąglonych szczytach mają rozmiar 60–70 × 5–9 μm i wszystkie są do siebie podobne. Liczne i nieco maczugowate pleurocystydy mają rozmiar 35–55 × 5–9 μm[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje w Europie, północno-wschodniej Turcji[7] i w Ameryce Północnej[8]. Zawleczony został także do Australii[9]. W Polsce jest pospolity[2], jednak rzadszy od mleczaja chrząstki[6].

Rośnie w różnego rodzaju lasach, ale częściej w liściastych[5]. W odróżnieniu od innych grzybów rośnie nawet podczas suchej pogody, można go w lesie spotkać w okresie, gdy brak innych grzybów[3].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[2]. W Polsce i w większości krajów uważany jest za grzyb niejadalny[10]. Jednak w wielu krajach świata (Bhutan, Bułgaria, Malawi, Meksyk, Nepal, Rosja, Turcja, Ukraina, Zambia) uważany jest za grzyb jadalny[11]. Ma piekący smak, którego można się pozbyć po kilkukrotnym wygotowaniu i odlaniu wody i tylko po takiej obróbce nadaje się do spożycia. Nadaje się do solenia i kiszenia[12]. W postaci wysuszonej i sproszkowanej używany jako przyprawa. Jadane są również kapelusze smażone w cienkich plasterkach na słoninie.

Gatunki podobne[edytuj]

  • mleczaj chrząstka (Lactarius vellereus) – przez grzybiarzy nagminnie mylony z mleczajem bielem. Różni się od niego rzadszymi blaszkami, jest większy i ma pilśniowo-zamszowy kapelusz[5]
  • mleczaj zieleniejący (Lactarius glaucescens) – jego mleczko i uszkodzone miejsca po pewnym czasie zmieniają kolor na niebiesko-zielony[5].
  • gołąbek smaczny (Russula delica) – ma dużo krótszy trzon i nie wydziela mleczka

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. a b c Henryk Orłoś: Atlas grzybów leśnych. Warszawa: PWRiL, 1974.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  5. a b c d e f Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c Alina Skirgiełło: Mleczaj (Lactarius). Grzyby (Mycota), tom 25. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), mleczaj (Lactarius). Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-85444-65-3.
  7. Sesli, E. (2007). "Checklist of the Turkish ascomycota and basidiomycota collected from the Black Sea region" (PDF). Mycotaxon 99: 71–74. Retrieved 2010-09-19 oraz wschodniej części Ameryki Północnej
  8. MushroomEXpert (ang.). [dostęp 2013-03-04].
  9. Hall, Ian Robert; Buchanan, Peter K.; Stephenson, Steven L.; Yun, Wang; Cole, Anthony L. J. (2003). Edible and Poisonous Mushrooms of the World. Timber Press. p. 156. ISBN 978-0-88192-586-9. Retrieved 2008-08-16
  10. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  11. Eric Boa: Wild edible fungi: A global overview of their use and importance to people. 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.
  12. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.