Mlecznik nadmorski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mlecznik nadmorski
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd wrzosowce
Rodzina pierwiosnkowate
Rodzaj tojeść
Gatunek mlecznik nadmorski
Nazwa systematyczna
Lysimachia maritima (L.) Galasso, Banfi & Soldano
Atti Soc. Ital. Sci. Nat. Mus. Civico Storia Nat. Milano 146: 229 2005[2][3][4]
Synonimy
  • Glaucoides maritima (L.) Lunell
  • Glaux acutifolia A.Heller
  • Glaux generalis E.H.L.Krause
  • Glaux maritima L.
  • Glaux spicata Phil. ex R.Knuth[2]

Mlecznik nadmorski (Lysimachia maritima) – gatunek rośliny z rodziny pierwiosnkowatych (Primulaceae), dawniej zaliczany do monotypowego rodzaju mlecznik (Glaux L. 1753) jako Glaux maritima L.[5] Jest szeroko rozprzestrzeniony na półkuli północnej (w Azji, Europie i Ameryce Północnej)[6]. Występuje na siedliskach wilgotnych, alkalicznych i zasolonych, często na wybrzeżach[7]. W Polsce rośnie nad Bałtykiem i na solniskach śródlądowych[8].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Gatunek o rozległym obszarze występowania na półkuli północnej. W Europie rośnie na atlantyckich wybrzeżach od Morza Białego, półwyspu Skandynawskiego i Islandii, po zachodnie wybrzeża półwyspu Iberyjskiego; w tym nad Morzem Bałtyckim i Morzem Północnym. Występuje także na katalońskim i francuskim wybrzeżu Morza Śródziemnego oraz na dziesiątkach stanowisk śródlądowych w Europie Środkowej i Zachodniej. Od Ukrainy dalej na wschód po wschodnią Syberię ma zwarty zasięg w strefie występowania stepów. Rośnie także dalej na południu w rejonie Kaukazu, Iranu, w północnym Pakistanie oraz w Chinach. Na Dalekim Wschodzie zanika, ale znów liczniej pojawia się na pacyficznym wybrzeżu w rejonie Sachalinu, północnych Wysp Japońskich i Kuryli[6].

W Ameryce Północnej zwarty zasięg obejmuje wybrzeże pacyficzne od południowej Alaski po południową Kalifornię, południowo zachodnią Kanadę (Saskatchewan i Alberta) oraz środkowo zachodnie USA. Gatunek rośnie też na południe od Zatoki Hudsona, w rejonie ujścia rzeki Św. Wawrzyńca oraz na atlantyckim wybrzeżu południowo wschodniej Kanady i północno zachodniej części USA[6].

Morfologia[edytuj]

Łodyga 
Płożąca u nasady, podnosząca się do wyprostowanej, o wysokości od 3 do 25 cm, czasem do 40 cm. Pęd nieco gruboszowaty, sinawy, nagi, pojedynczy lub rozgałęziony. Kłącze cienkie[7][9].
Liście 
Dolne naprzeciwległe, górne skrętoległe[7]. Bezogonkowe, mięsiste. Blaszka od równowąskiej poprzez wąskoeliptyczną do nieco łopatkowatej o rozmiarach 4–15 × 1,5–3,5(–5) mm. U nasady zbiegająca w krótki ogonek poniżej 0,7 mm długości (rzadko do 1,5 mm). Na szczycie blaszka zaokrąglona, tępa lub zaostrzona[9]. Brzeg blaszki płaski, cały. Nerwacja jednożyłkowa[7].
Kwiaty 
Siedzące w kątach górnych liści[9]. Kielich dzwonkowaty, biały lub różowawy. Działki kielicha w liczbie 5[7], podługowate, tępe, o długości 3–5 mm i szerokości 1,5–2 mm[9], nieco gruboszowate[7]. Płatków korony brak. Pręcików 5, o długości podobnej do działek kielicha. Zalążnia w górnej połowie gruczołowato punktowana, z szyjką słupka podobną długością do pręcików[7][9].
Owoc 
Kulistawa, naga torebka o długości 2,3–3,5 mm[7][9].

Biologia i ekologia[edytuj]

Bylina. Rośnie na brzegach morskich, solniskach i siedliskach alkalicznych, na łąkach i brzegach wód[7]. Kwitnie od maja do lipca. W Europie Środkowej gatunek charakterystyczny związku Armerion maritimae i zespołu Triglochino-Glaucetum maritimae[10].

Systematyka i taksonomia[edytuj]

Gatunek przez Karola Linneusza opisany jako Glaux maritima w obrębie monotypowego rodzaju mlecznik Glaux L. (Sp. Pl. 1: 207. 1753)[2] i przez długi czas tak ujmowany, także na liście krytycznej roślin polskich z 2002[5]. W 2004 roku badania molekularne potwierdziły zagnieżdżenie tego gatunku w obrębie rodzaju tojeść Lysimachia[11]. W następnym roku opublikowana została diagnoza taksonomiczna umieszczająca gatunek w obrębie rodzaju Lysimachia[3] i zmiana ta zaczęła być ujmowana w kolejnych publikacjach i bazach taksonomicznych[7][2].

W przeszłości opisano szereg taksonów wewnątrzgatunkowych różniących się pokrojem, kształtem i rozmiarami liści oraz torebek, jednak duża zmienność tych cech w obrębie poszczególnych populacji oraz współwystępowanie form pośrednich podważyły sens nadawania tej zmienności rangi systematycznej[7].

Ochrona[edytuj]

Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną.

Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006)[12] w grupie gatunków rzadkich (kategoria zagrożenia R).

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2016-02-06].
  2. a b c d Lysimachia maritima. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2017-02-06].
  3. a b Banfi Enrico; Galasso Gabriele; Soldano Adriano. Notes on systematics and taxonomy for the Italian vascular flora. 1. „Atti della Società italiana di scienze naturali e del museo civico di storia naturale di Milano”. 146, 2, s. 219-244, 2005. 
  4. Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39 – 91, 2016. DOI: http://dx.doi.org/10.3372/wi.46.46105. 
  5. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. a b c Strandkrypa Glaux maritima L.. W: Den Virtuella Floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2017-02-06].
  7. a b c d e f g h i j k Lysimachia maritima. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-02-06].
  8. Adam Zając, Maria Zając (red.): Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. ISBN 83-915161-1-3.
  9. a b c d e f Glaux maritima Linnaeus. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-02-06].
  10. Matuszkiewicz W. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001. ISBN 83-01-13520-4.
  11. Gang Hao, Yong-Ming Yuan, Chi-Ming Hu, Xue-Jun Ge, Nan-Xian Zhao. Molecular phylogeny of Lysimachia (Myrsinaceae) based on chloroplast trnL–F and nuclear ribosomal ITS sequences. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 31, 1, s. 323–339, 2004. 
  12. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.