Mniejszość niemiecka w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Gminy w Polsce (Warmia i Mazury oraz Górny Śląsk), w których co najmniej 1% mieszkańców określiło się w czasie spisu powszechnego z 2002 r. jako Niemcy
Głosy na listę Mniejszości niemieckiej w wyborach parlamentarnych w 2007 w poszczególnych gminach województwa opolskiego

Mniejszość niemiecka – największa liczebnie spośród ustawowo uznawanych mniejszości narodowych w Polsce[1].

Obecnie mniejszość niemiecka w RP to obywatele Polski narodowości niemieckiej, którzy zadeklarowali swoją niemiecką narodowość w ramach spisów powszechnych organizowanych na terenie państwa polskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ze względów historycznych i historyczno-geograficznych miejscem zamieszkania tej mniejszości są tereny położone głównie w pobliżu obecnych granic Polski i Niemiec[potrzebne źródło] oraz na terenach, które w czasach historycznych znajdowały się na pograniczu polsko-niemieckim. Z historycznego punktu widzenia na wzrost lub spadek obywateli państwa polskiego pochodzenia niemieckiego największy wpływ miały wypadki dziejowe związane z:

  • powstanie państwa zakonu krzyżackiego na terenach ziemi dobrzyńskiej i chełmińskiej a później opanowanie przez ten zakon terenów Prusów i prowadzona przez zakon polityka kolonizacji niemieckiej na całym obszarze nadbałtyckim od Pomorza Gdańskiego aż do Królewca;
  • Odpadnięcie od Polski Śląska, Pomorza Zachodniego oraz ziemi Lubuskiej. Wieloletnie panowanie dynastii niemieckich na tym obszarze oraz germanizacja dynastii rodzimych. Polityka germanizacyjna władz pruskich, która doprowadziła do znacznej germanizacji tych obszarów.
  • Kolonizacja na prawie niemieckim
  • rozbiór i upadek państwa polskiego, germanizacja ludności polskiej pod zaborem niemieckim i masowe osadnictwo niemieckie na terenach zaboru pruskiego. Osadnictwo to przybrało rozmiary oficjalnej polityki kolonizacyjnej rządu pruskiego Otto von Bismarcka;
  • zmiany granic po drugiej wojnie światowej i ich przesunięcie na tzw. linię Odry i Nysy. Zmiany te dotyczą ziem nie zaliczających się do tzw. zaboru pruskiego;
  • masowe wysiedlanie ludności niemieckiej przez cofające się jednostki armii niemieckiej i kontynuacja tego procesu przez Aliantów i władze PRL w latach 1945–1950[2].

Pojęcie mniejszości narodowych pojawiło się, jako przedmiot zainteresowania badaczy i polityków, dopiero po I wojnie światowej. Według spisu powszechnego z 1931 w Polsce zamieszkiwało wówczas ok. 35% obywateli narodowości innej niż polska. Mniejszość niemiecka szacowana była na 734 tys. i plasowało ja to w 5 pozycji stanu liczebnego mniejszości narodowych[3].

Stan obecny[edytuj | edytuj kod]

Obecnie na mniejszość niemiecką w Polsce składają się głównie mieszkańcy narodowości niemieckiej sprzed 1939 i ich potomkowie na tzw. Ziemiach Odzyskanych, którzy po przejęciu tych terenów przez państwo polskie zadeklarowali chęć pozostania na tych ziemiach i uniknęli wysiedlenia po II wojnie światowej. Jest to głównie ludność małych miejscowości koło Opola, mająca od 1992 r. podwójne obywatelstwo[potrzebne źródło].

Część mniejszości niemieckiej m.in. z przyczyn ekonomicznych emigrowała na stale do Niemiec przy różnych okazjach. Po upadku komunizmu i otwarciu granic w latach 90. ożywiły się kontakty mniejszości niemieckiej z Niemcami.

Dane statystyczne (2002)[edytuj | edytuj kod]

Według wyników spisu powszechnego z 2002 roku narodowość niemiecką deklarowało 152 897 osób (0,4% mieszkańców Polski), spośród których 147 094 miało obywatelstwo polskie, co jest zgodnie z ustawą warunkiem koniecznym zaliczenia do niemieckiej mniejszości narodowej w Polsce. Najwięcej Niemców zamieszkuje w województwie opolskim – 106 855 osób (69,9% wszystkich zamieszkałych w Polsce Niemców) oraz w województwie śląskim – 31 882 osób (20,8% ogółu Niemców w Polsce), w pozostałych województwach mieszka ich łącznie 14 160 (9,3% ogółu Niemców w Polsce). Znaczący udział w ogóle mieszkańców Niemcy mają tylko w województwie opolskim – 10%. W pozostałych województwach stanowią niewielki odsetek mieszkańców: 0,67% w województwie śląskim, 0,32% w warmińsko-mazurskim i 0,1% w pomorskim. Najniższy odsetek (0,005%) Niemcy stanowią w województwie lubelskim i świętokrzyskim.

Rejon Liczba ludności Liczba Niemców ogółem Odsetek Liczba Niemców należących do mniejszości
Polska 38 230 080 152 897 0,4 147 094
województwo dolnośląskie 2 907 212 2158 0,074 1 792
województwo kujawsko-pomorskie 2 069 321 717 0,034 636
województwo lubelskie 2 199 054 112 0,005 84
województwo lubuskie 1 008 954 651 0,064 513
województwo łódzkie 2 612 890 325 0,012 263
województwo małopolskie 3 232 408 261 0,008 181
województwo mazowieckie 5 124 018 574 0,011 351
województwo opolskie 1 065 043 106 855 10,033 104 399
województwo podkarpackie 2 103 837 116 0,006 76
województwo podlaskie 1 208 606 85 0,007 65
województwo pomorskie 2 179 900 2319 0,106 2 016
województwo śląskie 4 742 874 31 882 0,672 30 531
województwo świętokrzyskie 1 297 477 70 0,005 42
województwo warmińsko-mazurskie 1 428 357 4535 0,317 4 311
województwo wielkopolskie 3 351 915 1013 0,03 820
województwo zachodniopomorskie 1 698 214 1224 0,072 1014

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

Jezyk niemicki w gminach.png
Tablica z nazwą polską i niemiecką przed wjazdem do Leśnicy

Obecnie największym stowarzyszeniem mniejszości niemieckiej w Polsce jest Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców na Śląsku Opolskim (TSKN)[4], zaś „jedyną organizacją Mniejszości Niemieckiej w Polsce, która nie jest finansowana przez rząd niemiecki”[5], lecz przez 11 112 płacących składki członków i Departament Kultury Mniejszości Narodowych w Warszawie, jest Rada Niemców Górnośląskich z siedzibą w Katowicach. Największą i najstarszą organizacją młodzieżową natomiast jest Związek Młodzieży Mniejszości Niemieckiej w RP.

TSKN regularnie (od 1991) zgłasza swoich kandydatów w wyborach parlamentarnych z listy komitetu wyborczego „Mniejszość Niemiecka”. Komitet wyborczy mniejszości narodowej nie jest związany klauzulą zaporową 5% głosów w skali kraju, determinującą prawo do uczestniczenia w podziale mandatów w wyborach do Sejmu.

Mniejszość Niemiecka uzyskiwała:

  • w 1991 – 7 mandatów poselskich 6 mandatów w okręgach wyborczych i 1 mandat z listy ogólnopolskiej przy 1,18% głosów, oraz 1 mandat senatorski (Gerhard Bartodziej)
  • w 1993 – 3 mandaty dla TSKN (i 0,44% głosów) i 1 mandat senatorski oraz 1 mandat poselski dla DFK
  • w 1997 – 2 mandaty (16,96% głosów na Opolszczyźnie, 0,39% w skali kraju)
  • w 2001 – 2 mandaty (13,62% głosów na Opolszczyźnie, 0,36% w skali kraju)
  • w 2005 – 2 mandaty (12,92% głosów w województwie opolskim, 0,29% w skali kraju)
  • w 2007 – 1 mandat (8,81% głosów w województwie opolskim, 0,20% w skali kraju)
  • w 2011 – 1 mandat (8,50% głosów w województwie opolskim, 0,19% w skali kraju)

Język niemiecki w gminach i dwujęzyczne nazwy miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Język niemiecki (stan na 23 kwietnia 2012) wprowadzony jest jako pomocniczy w 22 gminach województwa opolskiego (Biała, Bierawa, Chrząstowice, Dobrodzień, Dobrzeń Wielki, Głogówek, Izbicko, Jemielnica, Kolonowskie, Komprachcice, Lasowice Wielkie, Leśnica, Murów, Prószków, Radłów, Reńska Wieś, Strzeleczki, Tarnów Opolski, Turawa, Ujazd, Walce, Zębowice[6]).

W 28 gminach województwa opolskiego i śląskiego wprowadzono 335 dodatkowych niemieckich nazw dla miast, wsi i ich części[7] (Biała, Bierawa, Chrząstowice, Cisek, Dobrodzień, Dobrzeń Wielki, Izbicko, Głogówek, Gogolin, Jemielnica, Kolonowskie, Komprachcice, Krzanowice, Lasowice Wielkie, Leśnica, Łubniany, Murów, Polska Cerekiew, Radłów, Reńska Wieś, Rudnik, Prószków, Strzeleczki, Tarnów Opolski, Turawa, Ujazd, Walce, Zębowice) .

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rabagliati, A., Participation of the German and Belarusian Minorities within the Polish Political System 1989-1999 , Zakład Wydawniczy NOMOS, Kraków 2001
  • Dariusz Matelski, Niemcy w Polsce w XX wieku, PWN, Warszawa-Poznań 1999.


Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg