Mniszka muszkatowa

Mniszka muszkatowa
	Lonchura punctulata
	(Linnaeus, 1758)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	astryldowate
Podrodzina	mniszki
Rodzaj	Lonchura
Gatunek	mniszka muszkatowa
Synonimy
	Loxia punctulata Linnaeus, 1758;
	Loxia punctulata Linnaeus, 1758;
Podgatunki
	11 podgatunków – zobacz opis w tekście
	11 podgatunków – zobacz opis w tekście
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Mniszka muszkatowa^[4] (Lonchura punctulata) – gatunek małego ptaka z rodziny astryldowatych (Estrildidae). Występuje w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej oraz w południowych Chinach i na Tajwanie. Introdukowany w wielu rejonach świata (głównie podgatunek topela), m.in. na Seszelach, Maskarenach, w Japonii, we wschodniej Australii, na Hawajach czy na Karaibach; podgatunek nominatywny introdukowany na południu Stanów Zjednoczonych (Kalifornia, Floryda)^[2]. Obecnie zwykle wyróżnia się 11 podgatunków. Została przywieziona do Europy jako ptak hodowlany w XVII w. przez marynarzy, którzy spotykali je w azjatyckich portach^[5].

Systematyka

Zwykle wyróżnia się 11 podgatunków L. punctulata^[2]^[6]^[7]:

L. punctulata punctulata (Linnaeus, 1758) – mniszka muszkatowa^[4] – północny Pakistan, Indie (z wyjątkiem północno-wschodniej części), Nepal i Sri Lanka.
L. punctulata subundulata (Godwin-Austen, 1874) – Bhutan, północno-wschodnie Indie, Bangladesz i zachodnia Mjanma.
L. punctulata yunnanensis Parkes, 1958 – południowo-wschodni Tybet, południowo-zachodnie Chiny i północna Mjanma.
L. punctulata topela (Swinhoe, 1863) – południowa Mjanma, Tajlandia, południowo-wschodnie Chiny, Tajwan, Hajnan i Indochiny.
L. punctulata cabanisi (Sharpe, 1890) – Filipiny, północne Borneo.
L. punctulata fretensis (Kloss, 1931) – południowy Półwysep Malajski, Sumatra i sąsiednie wyspy na wschód od niej, Nias.
L. punctulata nisoria (Temminck, 1830) – mniszka łuskowana^[4] – Jawa, Bali, zachodnie Małe Wyspy Sundajskie oraz południowe i zachodnie Borneo.
L. punctulata sumbae Mayr, 1944 – Sumba (zachodnie Małe Wyspy Sundajskie).
L. punctulata blasii (Stresemann, 1912) – środkowe i wschodnie Małe Wyspy Sundajskie.
L. punctulata baweana Hoogerwerf, 1963 – Bawean (na północ od Jawy).
L. punctulata particeps (Riley, 1920) – Celebes.

Proponowane podgatunki fortior (Lombok) i holmesi (południowe Borneo) zostały uznane za synonimy podgatunku nisoria^[6].

Morfologia

Cechy gatunku: Brak dymorfizmu płciowego^[8]^[9]. Wierzch ciała i skrzydła są jasnobrązowe, sterówki żółtobrązowe. Pióra, które są najbliżej skrzydeł, mają czarne brzegi, przez co wyglądają jak łuski. Poszczególne podgatunki nieco różnią się odcieniami poszczególnych części ciała. Młode osobniki mają beżowy brzuch.
Podstawowe wymiary

długość ciała: 10–12,5 cm^[2]
rozpiętość skrzydła: 5,2–5,8 cm^[5]
długość ogona: 4,3–4,5 cm^[5]
masa ciała: 12–16 g^[2]

Ekologia i zachowanie

Biotop: Mniszka muszkatowa zamieszkuje obszary trawiaste z krzewami, zaroślami i drzewami, zarośla namorzynowe, ale także środowiska antropogeniczne – nadmorskie wysypiska śmieci, pola uprawne, w tym pola ryżowe, nieużytki czy ogrody^[8]. Najczęściej występuje na nizinach i w górach do wysokości 2000 m n.p.m.^[9] Lokalnie spotykana nawet do 3000 m n.p.m.^[8]

Pożywienie: Zjada nasiona traw, chwastów czy rzewni (Casuarina), także jagody (w tym lantany). Z płytkiej wody pobiera bogate w składniki odżywcze glony nitkowate (skrętnice). Zjada również niektóre owady i odpadki żywności z gospodarstw domowych^[8].

Lęgi: Samica sama buduje gniazdo, ale zwykle materiały dostarcza jej samiec, po czym składa 4–7 białych jaj, które wysiaduje przez 12–13 dni na zmianę z samcem^[9]. Pisklęta opuszczają gniazdo po 3 tygodniach od chwili, gdy się wykluły^[9]. Po lęgach te ptaki migrują w licznych stadach w poszukiwaniu pokarmu.

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje mniszkę muszkatową za gatunek najmniejszej troski (LC, least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2024 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność światowej populacji na ponad 50 milionów dorosłych osobników. Ptak opisywany jest jako pospolity lub bardzo pospolity w większości swego naturalnego zasięgu występowania. Trend liczebności populacji uznaje się za wzrostowy^[3].

Przypisy

↑ Lonchura punctulata, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 4 5 Payne, R.: Scaly-breasted Munia (Lonchura punctulata). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-12-13].
1 2 BirdLife International, Lonchura punctulata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-02-06] (ang.).
1 2 3 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Lonchurinae Steiner, 1960 - mniszki (wersja: 2024-10-21). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-02-06].
1 2 3 Mniszka muszkatowa. [w:] aviornis.com.pl [on-line]. 2008. [dostęp 2019-12-13].
1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Waxbills, parrotfinches, munias, whydahs, Olive Warbler, accentors, pipits. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-02-06]. (ang.).
↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
1 2 3 4 del Hoyo, J., Elliot, A. & Christie, D.A. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 15. Weavers to New World Warblers, Barcelona: Lynx Edicions, 2010, s. 366, ISBN 978-84-96553-68-2 .
1 2 3 4 Mniszka muszkatowa. [w:] Encyklopedia Zwierząt – Euroanimal [on-line]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-03)].

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Lonchura punctulata, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[hbwa-2] 1 2 3 4 5 Payne, R.: Scaly-breasted Munia (Lonchura punctulata). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-12-13].

[iucn-3] 1 2 BirdLife International, Lonchura punctulata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-02-06] (ang.).

[mk-4] 1 2 3 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Lonchurinae Steiner, 1960 - mniszki (wersja: 2024-10-21). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-02-06].

[aviornis-5] 1 2 3 Mniszka muszkatowa. [w:] aviornis.com.pl [on-line]. 2008. [dostęp 2019-12-13].

[ioc-6] 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Waxbills, parrotfinches, munias, whydahs, Olive Warbler, accentors, pipits. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-02-06]. (ang.).

[avilist-7] AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).

[HBW15-8] 1 2 3 4 del Hoyo, J., Elliot, A. & Christie, D.A. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 15. Weavers to New World Warblers, Barcelona: Lynx Edicions, 2010, s. 366, ISBN 978-84-96553-68-2 .

[euroanimal-9] 1 2 3 4 Mniszka muszkatowa. [w:] Encyklopedia Zwierząt – Euroanimal [on-line]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-03)].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]