Mołdawit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mołdawit, Czechy
Pobrużdżona powierzchnia mołdawitu.
Widoczna typowa rzeźba powierzchni mołdawitu
Mołdawit z Moraw, ciemniejszy od czeskich

Mołdawit[1] (wełtawit, moldavit[2], vltavin[3]) – rodzaj zielonych, przezroczystych tektytów występujący głównie w południowych Czechach i południowych Morawach[4].

Mołdawity charakteryzują się bardzo nierówną powierzchnią bryłek, przezroczystością, zieloną barwę (butelkowa zieleń, czasem inne odcienie zieleni)[5]. Mają temperaturę topnienia 1300° C [6], twardość ich wynosi 5,5 (wg Żaby 6 do 6,5[7]) w skali Mohsa[8], a gęstość waha się od 2,303 do 2,385 g/cm³, współczynnik załamania wynosi 1,48 - 1,50[9]. Pod względem chemicznym zawiera prawie 80 % krzemionki, ponad 10 % Al2O3 i domieszki K2O, tlenków wapnia i manganu[10]. Największe okazy osiągają 0,5 kg wagi, zwykle jednak okazy ważą około 8 gram[11]. Szacuje się, że do końca lat 80. XX znaleziono 55 000 mołdawitów[12].

Uważa się, że mołdawity powstały w wyniku uderzenia meteorytu, którego pozostałością jest krater meteorytowy Ries na południu Niemiec[13]. Wiek powstania zarówno krateru[potrzebny przypis], jak i mołdawitów szacuje się na ok. 14,4 - 14,9 mln lat (miocen)[14].

Oprócz głównego obszaru występowania na Morawach i Czechach znaleziono go także w Saksonii, Austrii i Szwajcarii[15], a w 2013 r. opisano je z Dolnego Śląska[16].

Kamień ten jest ceniony zarówno przez kolekcjonerów, jak i przez jubilerów, którzy umieszczają go w wyrobach jubilerskich zarówno w postaci nieobrobionej, jak i szlifowanej[17]. W literaturze podaje się, że mołdawity odkryto w II połowie XVIII w.[18][19], jednak wśród kamieni szlachetnych i ozdobnych korona średzkiej ukrytej w połowie XIV wieku (skarb średzki) i znalezionej dopiero w 1988 r.[20] stwierdzono dwa zielone tektyty o charakterze powierzchni charakterystycznej dla mołdawitów[21].

Nazwy tej odmiany tektytów pochodzą od niemieckiej lub czeskiej nazwy rzeki Wełtawa, Ryka i Maliszewska uważali, iż poprawną polską nazwą jest tylko wełtawit[22].

Przypisy

  1. Maślankiewicz s. 371
  2. Ryka, Maliszewska s. 234, 391
  3. Żaba
  4. Żaba
  5. Żaba
  6. Żaba
  7. Żaba
  8. Maślankiewicz s. 371
  9. Ryka, Maliszewska s. 391
  10. Żaba
  11. Żaba
  12. Ryka, Maliszewska s. 391
  13. Żaba
  14. Ryka, Maliszewska s. 391
  15. Żaba
  16. Brachaniec T., Karwowski Ł., Szopa K., 2013: Pierwsze znalezisko polskich mołdawitów. Acta Societ. Metheor. Polon., 4: 37-38
  17. Żaba
  18. Maślankiewicz s. 371
  19. Żaba
  20. Pietrusiński, Witkowski s. 9, 49
  21. Sachanbiński s. 70
  22. Ryka, Maliszewska s. 234, 391

Bibliografia[edytuj]

  • Maślankiewicz K., 1987: Kamienie szlachetne. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa
  • Pietrusiński J. & Witkowski J. (red.), 1996: Klejnoty monarsze. Skarb ze Środy Śląskiej. ISBN 83-905087-0-2
  • Ryka W., Maliszewska A., 1991: Słownik petrograficzny (hasło wełtawit). Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, (wyd. II popr. i uzup.), ​ISBN 83-220-0406-0​.
  • Sachanbiński M., 1996: Kamienie szlachetne w klejnotach monarszych ze Środy Śląskiej. W: Pietrusiński J. & Witkowski J. (red. naukowi): Klejnoty monarsze. Skarb ze Środy Śląskiej, s. 64–74. ISBN 83-905087-0-2
  • Żaba J., 2014: Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów (hasło "vltavin", s. 472-473). Videograf, Chorzów.