Mołdawit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mołdawit, Czechy
Pobrużdżona powierzchnia mołdawitu.
Widoczna typowa rzeźba powierzchni mołdawitu
Mołdawit z Moraw, ciemniejszy od czeskich

Mołdawit[1] (wełtawit, moldavit[2], vltavin[3]) – rodzaj zielonych, przezroczystych tektytów występujący głównie w iłach[4] w południowych Czechach i południowych Morawach[3].

Mołdawity charakteryzują się bardzo nierówną powierzchnią bryłek, przezroczystością, zieloną barwę (butelkowa zieleń, czasem inne odcienie zieleni)[3]. Mają temperaturę topnienia 1300 °C[3], twardość ich wynosi 5,5 (wg Żaby 6 do 6,5[3]) w skali Mohsa[1], a gęstość waha się od 2,303 do 2,385 g/cm³, współczynnik załamania wynosi 1,48 - 1,50[5]. Pod względem chemicznym zawiera prawie 80% krzemionki, ponad 10% Al2O3 i domieszki K2O, tlenków wapnia i manganu[3]. Największe okazy osiągają 0,5 kg wagi, zwykle jednak okazy ważą około 8 gram[3]. Szacuje się, że do końca lat 80. XX znaleziono 55 000 mołdawitów[5].

Uważa się, że mołdawity powstały w wyniku uderzenia meteorytu, którego pozostałością jest krater meteorytowy Ries na południu Niemiec[3]. Energia uderzenia ciała kosmicznego prawdopodobnie doprowadziła do upłynnienia skał w miejscu spadku i wyrzucenia ich na odległość kilkuset kilometrów[4]. Wiek powstania krateru szacuje się na 14,8 mln lat[4], a mołdawitów szacuje się na ok. 14,4 - 14,9 mln lat (miocen)[5].

Oprócz głównego obszaru występowania na Morawach i Czechach znaleziono go także w Saksonii, Austrii i Szwajcarii[3], a w 2013 r. opisano je z Dolnego Śląska[6].

Kamień ten jest ceniony zarówno przez kolekcjonerów, jak i przez jubilerów, którzy umieszczają go w wyrobach jubilerskich zarówno w postaci nieobrobionej, jak i szlifowanej[3]. W literaturze podaje się, że mołdawity odkryto w II połowie XVIII w.[1][3], jednak wśród kamieni szlachetnych i ozdobnych korony średzkiej ukrytej w połowie XIV wieku (skarb średzki) i znalezionej dopiero w 1988 r.[7] stwierdzono dwa zielone tektyty o charakterze powierzchni charakterystycznej dla mołdawitów[8].

Nazwy tej odmiany tektytów pochodzą od niemieckiej lub czeskiej nazwy rzeki Wełtawa, Ryka i Maliszewska uważali, iż poprawną polską nazwą jest tylko wełtawit[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Maślankiewicz s. 371
  2. a b Ryka, Maliszewska s. 234, 391
  3. a b c d e f g h i j k Żaba
  4. a b c Manecki s. 94
  5. a b c Ryka, Maliszewska s. 391
  6. Brachaniec T., Karwowski Ł., Szopa K., 2013: Pierwsze znalezisko polskich mołdawitów. Acta Societ. Metheor. Polon., 4: 37-38
  7. Pietrusiński, Witkowski s. 9, 49
  8. Sachanbiński s. 70

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Manecki A., 2010: Meteoryty. Oblicza gości z Kosmosu. Wyd. Bosz, Olszanica. ​ISBN 978-83-7576-115-3
  • Maślankiewicz K., 1987: Kamienie szlachetne. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa
  • Pietrusiński J. & Witkowski J. (red.), 1996: Klejnoty monarsze. Skarb ze Środy Śląskiej. ​ISBN 83-905087-0-2
  • Ryka W., Maliszewska A., 1991: Słownik petrograficzny (hasło wełtawit). Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, (wyd. II popr. i uzup.), ​ISBN 83-220-0406-0​.
  • Sachanbiński M., 1996: Kamienie szlachetne w klejnotach monarszych ze Środy Śląskiej. W: Pietrusiński J. & Witkowski J. (red. naukowi): Klejnoty monarsze. Skarb ze Środy Śląskiej, s. 64–74. ​ISBN 83-905087-0-2
  • Żaba J., 2014: Ilustrowana Encyklopedia Skał i Minerałów (hasło "vltavin", s. 472-473). Videograf, Chorzów.