Mołdawit

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mołdawit, Czechy
Pobrużdżona powierzchnia mołdawitu
Typowa rzeźba powierzchni mołdawitu
Mołdawit z Moraw, ciemniejszy od czeskich

Mołdawit[1] (wełtawit, moldavit[2], vltavin[3]) – rodzaj zielonych, przezroczystych tektytów występujący głównie w iłach[4] południowych Czech i Moraw[3].

Mołdawity charakteryzują się nierówną powierzchnią, przezroczystością, zieloną barwę (butelkowa zieleń, czasem inne odcienie zieleni)[3]. Mają temperaturę topnienia 1300 °C[3], twardość wynosi 5,5 (wg Żaby 6 do 6,5[3]) w skali Mohsa[1], a gęstość waha się od 2,303 do 2,385 g/cm³, współczynnik załamania wynosi 1,48–1,50[5]. Pod względem chemicznym zawiera prawie 80% krzemionki, ponad 10% Al
2
O
3
i domieszki K
2
O
, tlenków wapnia i manganu[3]. Największe okazy osiągają 0,5 kg, zwykle jednak ważą około 8 gramów[3]. Szacuje się, że do końca lat 80. XX znaleziono 55 tysięcy mołdawitów[5].

Uważa się, że mołdawity powstały w wyniku uderzenia meteorytu, który utworzył krater Ries na południu Niemiec[3]. Energia uderzenia prawdopodobnie doprowadziła do upłynnienia skał w miejscu spadku i wyrzucenia ich na odległość kilkuset kilometrów[4]. Wiek krateru szacuje się na 14,8 mln lat[4], zaś mołdawitów na ok. 14,4–14,9 mln lat (miocen)[5].

Oprócz głównego obszaru występowania na Morawach i Czechach znajdowany jest także w Saksonii, Austrii i Szwajcarii[3], a w 2013 r. opisano je z Dolnego Śląska[6].

Kamień ten jest ceniony przez kolekcjonerów, a także jubilerów, którzy stosują go zarówno w postaci nieobrobionej, jak i szlifowanej[3]. W literaturze podaje się, że mołdawity odkryto w II połowie XVIII w.[1][3], jednak wśród kamieni szlachetnych i ozdobnych korony średzkiej ukrytej w połowie XIV wieku (skarb średzki) i znalezionej dopiero w 1988 r.[7] stwierdzono dwa zielone tektyty o charakterze powierzchni charakterystycznej dla mołdawitów[8].

Nazwy tej odmiany tektytów pochodzą od niemieckiej lub czeskiej nazwy rzeki Wełtawa, Ryka i Maliszewska uważali, że poprawną polską nazwą jest tylko wełtawit[2].

W Republice Czeskiej istnieje kilka pokaźnych muzealnych kolekcji mołdawitów, najczęściej jako część składowa większych zbiorów geologicznyc czy mineralogicznych (Praga, Brno, České Budějovice). W Českým Krumlovie znajduje się muzeum poświęcone wyłącznie temu kamieniowi[9] (Muzeum vltavínů, ul. Panská 19, Český Krumlov)

.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Maślankiewicz 1987 ↓, s. 371.
  2. a b Ryka i Maliszewska 1991 ↓, s. 234, 391.
  3. a b c d e f g h i j k Żaba 2014 ↓.
  4. a b c Manecki 2010 ↓, s. 94.
  5. a b c Ryka i Maliszewska 1991 ↓, s. 391.
  6. T. Brachaniec, Ł. Karwowski, K. Szopa, Pierwsze znalezisko polskich mołdawitów, „Acta Societ. Metheor. Polon.” (4), 2013, s. 37–38.
  7. Pietrusiński i Witkowski 1996 ↓, s. 9, 49.
  8. Sachanbiński 1996 ↓, s. 70.
  9. https://agatowcy.com.pl/2017/09/17/kosmiczna-fabryka-szkla-czyli-z-wizyta-w-krainie-weltawitu/

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]