Monaster Golia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Monaster Golia
Mănăstirea Golia
Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. IS-II-a-A-03852
Monasterska cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego
Monasterska cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego
Państwo  Rumunia
Miejscowość ROU IS Iasi CoA.png Jassy
Kościół Rumuński Kościół Prawosławny
Rodzaj klasztoru monaster
Eparchia Archieparchia Jass
Typ monasteru męski
Liczba mnichów (2016) 17
Obiekty sakralne
Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego
Fundator Ioan Golia
Styl mołdawski
Materiał budowlany kamień
Data budowy XVI w., przebudowa 1650–1653
Data zamknięcia 1863
Data reaktywacji 1992
Położenie na mapie okręgu Jassy
Mapa lokalizacyjna okręgu Jassy
Monaster Golia
Monaster Golia
Położenie na mapie Rumunii
Mapa lokalizacyjna Rumunii
Monaster Golia
Monaster Golia
Ziemia47°09′53″N 27°35′22″E/47,164800 27,589400

Monaster Goliaprawosławny męski klasztor w Jassach, w jurysdykcji archieparchii Jass Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obronny[1] monaster został ufundowany w XVI w. przez mołdawskiego kanclerza Ioana Golię. Funkcjonowanie wspólnoty pierwszy raz wzmiankowane jest źródłowo w 1606[2]. W latach 1650–1653 jego główna cerkiew pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego została gruntownie przebudowana przez Bazylego Lupu, a następnie jego syna Stefana[3]; w momencie rozpoczęcia prac świątynia była już poważnie podupadła[2]. Bazyli Lupu sprowadził do wspólnoty mnichów greckich z klasztoru Watopedi na Athosie[1]. Kolejne zniszczenia wywołało w monasterze trzęsienie ziemi w 1738, obiekt został jednak odnowiony. W 1838 z inicjatywy biskupa Irinopolis Grzegorza w klasztornej cerkwi wykonano nowy ikonostas[2].

Monaster przestał funkcjonować i popadł w ruinę po sekularyzacji dóbr cerkiewnych w 1863[4]. Ostatni mnisi wyjechali na Athos[5]. Cerkiew była czynna jako parafialna jeszcze do 1900, następnie w ogóle przestała być użytkowana. Obiekt sakralny wyremontowano w latach 1943–1947, a po zakończeniu prac ponownie oddano do użytku liturgicznego. W 1955 przy świątyni utworzono muzeum Iona Creangi, który przez kilka lat żył w domu przy cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego, służąc tam jako diakon[3].

W 1992 restytuowano monaster (już w jurysdykcji Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego, bez związków z klasztorami Athosu), w którym obecnie (2016) przebywa siedemnastu mnichów. Prowadzą oni metropolitalne centrum kulturalno-misyjne[5], drukarnię i radio[4].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze cerkwi

Architektura monasteru jest syntezą tradycyjnego mołdawskiego budownictwa sakralnego i wpływów zewnętrznych. Struktura głównej cerkwi klasztornej jest typowa dla świątyń w Mołdawii, jednak dekorujące ją detale (belkowanie, konsole, ryzality, korynckie pilastry, trójkątne frontony) wykonano w stylu barokowym lub klasycystycznym. Sklepienia wież z kolei noszą wyraźne inspiracje ruskie[6] (kokoszniki)[2]. Wnętrze świątyni zorganizowano już jednak według tradycyjnych wzorów lokalnych – jest ono podzielone na przedsionek, przednawie, nawę i pomieszczenie ołtarzowe[2]. Nietypowe dla architektury mołdawskiej jest rozwiązanie przedsionka, który jest tutaj niski, a ponad nim znajduje się empora – jest to prawdopodobnie nawiązanie do cerkwi wołoskiej we Lwowie[7]. Pierwsze freski w cerkwi wykonał mistrz o imieniu Matei. W 1754 zastąpiono je nowymi, które z kolei przetrwały w większości do 1838 i ponownego przemalowania cerkwi[2].

Kompleks monasterski otoczony jest wysokim murem obronnym. W 1667 wzniesiono w nim wieże obronne, zaś w 1855, na polecenie ihumena Melecjusza, 30-metrową bramę (gruntownie przebudowaną w 1900)[2][3][4]. Takie zorganizowanie zespołu sakralnego wynika z faktu, że Turcy zmusili hospodarów mołdawskich do zniszczenia obronnych twierdz; w tej sytuacji ich funkcję przejmowały monastery[6]. Z wieży monasteru roztacza się panorama Jass, a samą budowlę uważa się za jeden z symboli miasta[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Mănăstirea Golia din Iaşi, Ziarul Lumina [dostęp 2016-06-17] (rum.).
  2. a b c d e f g Manastirea Golia, www.crestinortodox.ro [dostęp 2016-06-17].
  3. a b c d Primaria Iasi :: Biserici si manastiri ::, www.primaria-iasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  4. a b c Consolidarea şi reabilitarea mănăstirii Golia, jurnalul.ro [dostęp 2016-06-17].
  5. a b Mare sarbatoare crestina: Inaltarea Domnului - Hram la Manastirea Golia din Iasi, un lacas cu o istorie zbuciumata, jurnalul.ro [dostęp 2016-06-17].
  6. a b V. Florea, Sztuka..., s. 146-147.
  7. R. Brykowski, T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka..., s. 93.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • V. Florea, Sztuka rumuńska, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989.
  • R. Brykowski, T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka Rumunii, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1979.