Monetnica maślana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Monetnica maślana
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina Omphalotaceae
Rodzaj monetnica
Gatunek monetnica maślana
Nazwa systematyczna
Rhodocollybia butyracea (Bull.) Lennox
Mycotaxon 9(1): 218 (1979)
2011-11-19 Rhodocollybia butyracea (Bull.) Lennox 183340 cropped.jpg
Blaszki
"Czarci krąg" owocników monetnicy maślanej

Monetnica maślana (Rhodocollybia butyracea (Bull.) Lennox) – gatunek grzybów należący do rodziny Omphalotaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Omphalotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1792 r. Jean Baptiste Bulliard nadając mu nazwę Agaricus butyraceus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1979 r. Joanne Williams Lennox, przenosząc go do rodzaju Rhodocollybia[1]. Synonimów naukowych ma ponad 30. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus asemus (Fr.) Fr. 1818
  • Agaricus bibulosus Massee 1892
  • Agaricus butyraceus Bull. 1792
  • Agaricus leiopus Pers. 1797
  • Collybia asema (Fr.) Gillet 1876
  • Collybia bibulosum (Massee) Massee 1893
  • Collybia butyracea (Bull.) P. Kumm. 1871
  • Collybia butyracea f. asema (Fr.) Singer 1949
  • Collybia butyracea var. asema (Fr.) Cetto 1987

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako pieniążek maślany lub bedłka maślana[3].

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

O średnicy 4-7 cm, u młodych osobników łukowaty, u starszych rozpostarty z garbkiem na środku. Jest bardzo wodochłonny. W okresie wilgotnej pogody po nasiąknięciu wodą ma kolor od siwego przez rdzawobrązowy do czerwonobrązowego, w okresie suchym od bladoochrowego do siwobiałego. Brzeg kapelusza oraz garb są zazwyczaj ciemniejsze. Skórka gładka[4].

Blaszki

Blaszki białe, tylko u góry krótko przyczepione i dlatego wyglądające prawie jak wolne[5].

Trzon

Czerwonobrązowy, pokryty białymi, kosmkowatymi włókienkami. Podstawa często wygląda jak rozdęta, pusta, z wierzchu podłużnie żłobkowana[5]. Bardzo charakterystyczna cechą jest chrząstkowatość trzonu zewnętrzna warstwa jest elastyczna i gumowata, wewnętrzna ma miąższ watowato-piankowaty[6].

Miąższ

Miąższ cienki, wodnisty, miękki. W kapeluszu jest elastyczny, wewnątrz trzonu chrząstkowaty. W czasie wilgotnej pogody ma brązowawy kolor, w czasie suchej białawy. Smak i zapach niewyraźnym przypominający zapach zjełczałego masła[4].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie o średnicy 6-7,5 × 3-3,5 µm[7].

Występowanie[edytuj]

Najliczniej występuje w Europie i Ameryce Północnej, poza tymi kontynentami wymieniono też jego stanowiska w Argentynie i Japonii[8]. W Europie jest bardzo pospolity[6].

Rośnie od lata do później jesieni zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych, przeważnie na kwaśnych glebach[5]. W Polsce jest również pospolity[3].

Znaczenie[edytuj]

Saprotrof[3]. Grzyb jadalny (bez trzonów). Dobry jako grzyb domieszkowy[5].

Gatunki podobne[edytuj]

Monetnica maślana wykazuje dużą zmienność, z tego też powodu może być pomylona z wieloma innymi gatunkami. Młode i ciemno wybarwione osobniki mogą być pomylone z gąską mydlaną (Tricholoma saponaceum), starsze z kępkowcem brązowooliwkowym (Lyophyllum inolens)[6].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, ISBN 83-7404-513-2
  6. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Discover Life Maps. [dostęp 2015-04-08].